رتبه‌بندی جدید دانشگاه‌های جهان؛ آسیا بالا می‌آید، ایران چه وضعیتی دارد؟
آخرین اخبار:
کد خبر:۱۴۶۳۹۱۷
گزارش|

رتبه‌بندی جدید دانشگاه‌های جهان؛ آسیا بالا می‌آید، ایران چه وضعیتی دارد؟

رتبه‌بندی تایمز ۲۰۲۷ از تغییر تدریجی موازنه آموزش عالی جهان خبر می‌دهد؛ آمریکا و بریتانیا همچنان در قله‌اند، اما چین، سنگاپور و دیگر قدرت‌های آسیایی با سرعت بیشتری بالا می‌آیند.
دانشگاه
سعید جلیلی

به گزارش خبرنگار دانشگاه خبرگزاری دانشجو، رتبه‌بندی جهانی دانشگاه‌های تایمز (Times Higher Education World University Rankings) یکی از مهم‌ترین نظام‌های بین‌المللی برای ارزیابی دانشگاه‌های پژوهش‌محور است. نسخه ۲۰۲۷ این رتبه‌بندی تصویری مهم از تغییر جغرافیای آموزش عالی جهان ارائه می‌کند؛ تصویری که در آن دانشگاه‌های ایالات متحده و بریتانیا همچنان در بالاترین سطوح حضور دارند، اما وزن دانشگاه‌های آسیایی به‌طور محسوسی افزایش یافته است. در این میان ایران نیز با وجود تمام موانع مسیر پیشرفت علمی از جنگ و بمباران تا تحریم اما ایستاده و روند علمی را ادامه می‌دهد.

 

در این دوره، ۲۲۹۷ دانشگاه از ۱۱۸ کشور و قلمرو ارزیابی شده‌اند؛ در حالی که نسخه ۲۰۲۶ شامل ۲۱۹۱ دانشگاه از ۱۱۵ کشور و قلمرو بود. آلبانی و مالاوی نیز برای نخستین بار وارد این رتبه‌بندی شده‌اند. دانشگاه تیرانا از آلبانی در بازه ۲۰۰۱ به بالا و دانشگاه علوم بهداشت کاموزو از مالاوی در بازه ۱۲۰۱ تا ۱۴۰۰ قرار گرفته‌اند.

این افزایش تعداد دانشگاه‌ها صرفاً به معنای طولانی‌تر شدن فهرست نیست؛ بلکه نشان‌دهنده گسترش پوشش جغرافیایی رتبه‌بندی و حضور بیشتر نظام‌های آموزش عالی کشورهای مختلف در رقابت جهانی است.

 

تغییر مهم در ساختار رتبه‌بندی جدید

یکی از تفاوت‌های مهم نسخه ۲۰۲۷، تغییر نحوه نمایش رتبه‌هاست. تایمز در این دوره رتبه دقیق دانشگاه‌ها را تا جایگاه ۳۰۰ اعلام کرده و پس از آن، دانشگاه‌ها را در بازه‌های رتبه‌ای قرار داده است. این بازه‌ها در بخش‌های پایین‌تر جدول گسترده‌تر می‌شوند؛ بنابراین مثلاً قرار گرفتن دو دانشگاه در یک بازه لزوماً به معنای برابر بودن دقیق امتیاز آن‌ها نیست.

تایمز توضیح داده است که این روش جدید به دلیل نزدیک بودن امتیاز برخی دانشگاه‌ها و تفاوت آماری محدود میان آن‌ها استفاده شده است. در مجموع ۱۸ بازه رتبه‌ای در نسخه جدید وجود دارد؛ در حالی که سال گذشته تعداد بازه‌ها ۱۱ مورد بود.

از این رو، مقایسه‌هایی مانند «صعود ۵۰ یا ۱۰۰ پله‌ای» در دانشگاه‌هایی که در بازه‌ها قرار گرفته‌اند، باید با احتیاط صورت گیرد و بهتر است به جای تمرکز صرف بر رتبه، تغییر امتیاز و جایگاه بازه‌ای نیز بررسی شود.

 

معیارهای تایمز چه چیزهایی را اندازه می‌گیرند؟

رتبه‌بندی تایمز صرفاً یک رتبه‌بندی پژوهشی نیست و عملکرد دانشگاه‌ها را در پنج حوزه اصلی ارزیابی می‌کند، از جمله آموزش و محیط یادگیری، محیط پژوهشی، کیفیت پژوهش، چشم‌انداز و ارتباطات بین‌المللی و ارتباط با صنعت.

 

این پنج حوزه از طریق ۱۷ شاخص عملکردی اندازه‌گیری می‌شوند. در نسخه ۲۰۲۷، سهم حوزه آموزش ۲۹.۵ درصد است و شاخص‌های مختلفی مانند اعتبار آموزشی، نسبت استاد به دانشجو، نسبت دانشجویان دکتری به کارشناسی و نسبت دکتری‌های اعطاشده به اعضای هیئت علمی را دربر می‌گیرد.

 

در حوزه پژوهش نیز عواملی مانند حجم و درآمد پژوهش، شهرت پژوهشی، تأثیر استنادی، قدرت پژوهش، برتری پژوهشی و نفوذ پژوهش مورد توجه قرار می‌گیرند. بنابراین جایگاه یک دانشگاه در تایمز حاصل ترکیب مجموعه‌ای از عوامل است و نمی‌توان آن را صرفاً به تعداد مقالات یا استنادها نسبت داد.

 

رتبه‌بندی جدید دانشگاه‌های جهان؛ آسیا بالا می‌آید، ایران عقب می‌ماند؟

 

آمریکا و بریتانیا همچنان در صدر

در بالاترین بخش جدول، ایالات متحده و بریتانیا همچنان قدرت اصلی نظام دانشگاهی جهان هستند. دانشگاه آکسفورد برای یازدهمین سال متوالی رتبه نخست جهان را به دست آورده و MIT در رتبه دوم قرار گرفته است. نکته مهم این است که فاصله امتیازی میان این دو دانشگاه تنها ۰.۱ امتیاز است؛ کمترین فاصله میان رتبه اول و دوم در تاریخ این رتبه‌بندی.

 

در میان ۱۰ دانشگاه نخست نیز آمریکا هفت جایگاه و بریتانیا سه جایگاه دارد.

 

رتبه‌بندی جدید دانشگاه‌های جهان؛ آسیا بالا می‌آید، ایران عقب می‌ماند؟

 

بنابراین، با وجود افزایش وزن آسیا، هنوز هیچ دانشگاه آسیایی به جمع ۱۰ دانشگاه نخست وارد نشده است. در واقع تغییر اصلی در بخش بالایی جدول، از رتبه‌های ۱۱ تا ۲۰ به بعد آشکارتر می‌شود.

 

آمریکایی‌ها همچنان قدرت اول، اما با فشار شدید رقابتی و تفاوت کم

آمریکا همچنان بیشترین تعداد دانشگاه را در رتبه‌بندی دارد و با ۱۶۸ دانشگاه در صدر جدول کشورها قرار گرفته است.

با این حال، اگر معیار را فقط حضور در جمع ۲۰۰ دانشگاه برتر قرار دهیم، تصویر متفاوتی دیده می‌شود. آمریکا در نسخه ۲۰۲۷ دارای ۵۳ دانشگاه در جمع ۲۰۰ دانشگاه برتر است؛ دو دانشگاه کمتر از سال قبل. تایمز این کاهش را بخشی از روند گسترده‌تر تغییر توازن میان دانشگاه‌های غربی و آسیایی می‌داند.

این به معنای از دست رفتن موقعیت علمی آمریکا نیست؛ بلکه نشان می‌دهد دانشگاه‌های آسیایی در حال افزایش توان رقابتی خود در بخش‌های بالایی جدول هستند.

 

بریتانیا در عمق جدول رقابت می‌کند

بریتانیا همچنان یکی از دو ستون اصلی آموزش عالی جهان است. آکسفورد در صدر قرار دارد و کمبریج، امپریال و دیگر دانشگاه‌های بریتانیایی در جمع ۱۰ دانشگاه نخست حضور دارند.

با این حال، تعداد دانشگاه‌های بریتانیایی در جمع ۲۰۰ دانشگاه برتر از ۲۶ مورد به ۲۵ دانشگاه کاهش یافته است. در عین حال، University College London دوباره به جمع ۲۰ دانشگاه نخست بازگشته و در رتبه مشترک ۱۷ قرار گرفته است. مدرسه اقتصاد و علوم سیاسی لندن نیز پس از چند سال روند نزولی، به جمع ۵۰ دانشگاه نخست بازگشته و در رتبه ۴۷ قرار گرفته است. بنابراین وضعیت بریتانیا را می‌توان ترکیبی از تداوم قدرت در رأس و نشانه‌هایی از افزایش رقابت در سطوح پایین‌تر دانست.

 

آسیا؛ مهم‌ترین داستان رتبه‌بندی ۲۰۲۷

مهم‌ترین تحول نسخه ۲۰۲۷، تقویت جایگاه آسیاست. تایمز اعلام کرده است که برای نخستین بار آسیا از اروپا در رتبه‌بندی پیشی گرفته است و سه دانشگاه آسیایی برای نخستین بار در جمع ۱۵ دانشگاه برتر جهان قرار گرفته‌اند. دانشگاه تسینگ‌هوا چین با صعود به رتبه ۱۱ جهان به بالاترین دانشگاه آسیایی تبدیل شده است. دانشگاه پکینگ در رتبه ۱۳ قرار گرفته و دانشگاه ملی سنگاپور نیز با دو پله صعود به رتبه ۱۵ رسیده است.

این سه دانشگاه نشان می‌دهند که رقابت جهانی دیگر صرفاً میان دانشگاه‌های آمریکا و اروپای غربی تعریف نمی‌شود و شرق آسیا به یک قطب جدی در رأس آموزش عالی جهان تبدیل شده است.

 

چین؛ مهم‌ترین قدرت رو به رشد

چین یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های تغییر در رتبه‌بندی امسال است. تعداد دانشگاه‌های چینی در جمع ۲۰۰ دانشگاه برتر جهان از ۱۳ دانشگاه به ۱۷ دانشگاه افزایش یافته است. بر اساس تحلیل تایمز، ۷۱ درصد دانشگاه‌های چینی حاضر در رتبه‌بندی نسبت به سال گذشته جایگاه خود را ارتقا داده‌اند.

تسینگ‌هوا با رتبه ۱۱ و پکینگ با رتبه ۱۳ مهم‌ترین نمادهای این پیشرفت هستند.

 

با این حال، تصویر چین کاملاً یک‌دست نیست. دانشگاه‌های این کشور در برخی شاخص‌ها، از جمله قدرت پژوهش و همکاری بین‌المللی، با کاهش امتیاز مواجه شده‌اند. بنابراین رشد چین فقط به افزایش تولید پژوهش محدود نیست و موضوع بین‌المللی‌شدن و شبکه همکاری‌های علمی نیز در مرحله بعدی رقابت اهمیت پیدا می‌کند.

در مجموع، داده‌های تایمز نشان می‌دهد چین در حال تبدیل شدن به مهم‌ترین رقیب آسیایی دانشگاه‌های غربی در بخش بالایی جدول است.

 

هند؛ قدرت بزرگ از نظر تعداد دانشگاه

هند از نظر تعداد دانشگاه‌های حاضر در رتبه‌بندی جایگاه بسیار مهمی دارد. این کشور با ۱۴۳ دانشگاه دومین کشور پرنماینده در کل رتبه‌بندی و پرنماینده‌ترین کشور آسیایی است. تعداد دانشگاه‌های هند نسبت به سال گذشته ۱۵ مورد افزایش یافته است.

مؤسسه علوم هند (IISc) با رتبه ۲۵۴ جهان بهترین دانشگاه هند در نسخه ۲۰۲۷ است.

این وضعیت نکته مهمی درباره هند نشان می‌دهد: این کشور هنوز فاصله محسوسی با چین در رأس جدول دارد، اما از نظر گسترش دامنه دانشگاه‌های حاضر در نظام‌های بین‌المللی، روند بسیار قدرتمندی را دنبال می‌کند.

بنابراین هند در حال حاضر بیشتر یک قدرت گسترده و رو به رشد است تا کشوری با تعداد زیادی دانشگاه در بالاترین رتبه‌های جدول.

 

ژاپن و کره جنوبی؛ قدرت‌های تثبیت‌شده شرق آسیا

ژاپن با ۱۱۲ دانشگاه یکی از پرنماینده‌ترین کشورهاست و همچنان یکی از ستون‌های نظام دانشگاهی آسیا محسوب می‌شود.

با این حال، در سطح دانشگاه‌های برتر، نشانه‌هایی از فشار رقابتی دیده می‌شود. دانشگاه توکیو و دانشگاه کیوتو هر دو نسبت به سال قبل یک پله کاهش داشته‌اند و مؤسسه علوم توکیو نیز افت قابل توجهی را تجربه کرده است.

کره جنوبی نیز همچنان یکی از قدرت‌های مهم دانشگاهی آسیاست و دانشگاه‌های آن در حوزه‌های فناوری، مهندسی و ارتباط با صنعت عملکرد قابل توجهی دارند.

 

سنگاپور؛ نمونه موفق یک نظام کوچک اما قدرتمند

سنگاپور از نظر تعداد دانشگاه‌هایش با کشورهای بزرگی مانند آمریکا یا هند قابل مقایسه نیست، اما کیفیت دانشگاه‌های برتر آن بسیار بالاست.

دانشگاه ملی سنگاپور با صعود به رتبه ۱۵ جهان برای نخستین بار وارد جمع ۱۵ دانشگاه برتر شده است. دانشگاه فناوری نانیانگ نیز از رتبه مشترک ۳۱ به ۲۸ رسیده است.

این وضعیت نشان می‌دهد تعداد دانشگاه‌های یک کشور الزاماً تعیین‌کننده جایگاه آن در رقابت جهانی نیست و یک نظام آموزش عالی کوچک می‌تواند با تمرکز بر پژوهش، آموزش و بین‌المللی‌شدن به سطح بالای جهانی برسد.

 

استرالیا؛ استثنای مهم در میان کشورهای غربی

استرالیا برخلاف روند کاهشی مشاهده‌شده در بخشی از کشورهای غربی، وضعیت نسبتاً باثباتی داشته است. این کشور همچنان ۶ دانشگاه در جمع ۱۰۰ دانشگاه برتر و ۱۰ دانشگاه در جمع ۲۰۰ دانشگاه برتر دارد. دانشگاه ملبورن با سه پله صعود به رتبه مشترک ۳۴ رسیده و دانشگاه سیدنی نیز به رتبه مشترک ۵۱ رسیده است.

به همین دلیل، استرالیا در گزارش تایمز به‌عنوان یکی از نظام‌هایی مطرح شده که در برابر جابه‌جایی قدرت دانشگاهی از غرب به شرق مقاومت بیشتری نشان داده است.

 

اروپا؛ قدرت تاریخی با کاهش سهم نسبی

اروپا همچنان تعداد زیادی از دانشگاه‌های معتبر جهان را در اختیار دارد، اما در نسخه ۲۰۲۷ سهم آن از جمع دانشگاه‌های برتر نسبت به برخی کشورهای آسیایی کاهش یافته است. سوئیس با ETH Zurich همچنان یکی از مهم‌ترین مراکز علمی اروپاست، اما این دانشگاه امسال با صعود تسینگ‌هوا به رتبه ۱۱، جایگاه خود را به‌عنوان برترین دانشگاه خارج از آمریکا، بریتانیا و آسیا از دست داده است.

فرانسه نیز تعداد دانشگاه‌های خود در جمع ۲۰۰ دانشگاه برتر را از پنج به سه کاهش داده است. آلمان و ایتالیا در مقابل توانسته‌اند تعداد دانشگاه‌های خود در جمع ۲۰۰ دانشگاه برتر را افزایش دهند. بنابراین اروپا همچنان یک قطب علمی بزرگ است، اما در حال حاضر با رقابت فزاینده چین، سنگاپور و سایر کشورهای آسیایی روبه‌روست.

 

جهان عرب و خاورمیانه؛ رشد برخی قطب‌های جدید

در خاورمیانه، کشورهای حوزه خلیج فارس در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری قابل توجهی در دانشگاه‌ها و پژوهش انجام داده‌اند و آثار این سیاست در رتبه‌بندی‌ها دیده می‌شود.

دانشگاه ملک سعود عربستان در نسخه ۲۰۲۷ رتبه ۲۱۶ را به دست آورده است. همچنین دانشگاه‌های قطر و دیگر کشورهای منطقه در بخش‌های مختلف جدول حضور دارند.

در سطح منطقه‌ای، این روند با سرمایه‌گذاری گسترده کشورهای عربی در زیرساخت‌های پژوهشی، جذب استادان و دانشجویان بین‌المللی و توسعه مراکز تحقیقاتی همراه بوده است.

نکته مهم درباره عربستان این است که این کشور با وجود داشتن تعداد بسیار کمتر دانشگاه نسبت به ترکیه و هند، توانسته حداقل یک دانشگاه را در بخش بسیار بالاتری از جدول جهانی قرار دهد.

 

توانمندی ترکیه از نظر تعداد دانشگاه

ترکیه یکی از برجسته‌ترین کشورهای رتبه‌بندی ۲۰۲۷ از نظر تعداد دانشگاه‌های حاضر است.

این کشور ۱۲۴ دانشگاه در رتبه‌بندی دارد و پس از آمریکا و هند در میان کشورهایی قرار می‌گیرد که بیشترین تعداد دانشگاه را وارد جدول کرده‌اند.

این رقم برای ترکیه از منظر مقایسه با ایران بسیار مهم است؛ زیرا ترکیه در نسخه ۲۰۲۶ نیز یکی از کشورهای دارای بیشترین نماینده بود و در نسخه ۲۰۲۷ تعداد دانشگاه‌های آن افزایش بیشتری پیدا کرده است.

از نظر دانشگاه‌های برتر نیز ترکیه نسبت به ایران وضعیت بهتری دارد؛ برترین دانشگاه ترکیه در نسخه ۲۰۲۷ در بازه ۳۲۶ تا ۳۵۰ قرار گرفته است.

در نتیجه، ترکیه هم از نظر «عمق» حضور و هم از نظر «تعداد» دانشگاه‌های حاضر، یکی از رقبای مهم منطقه‌ای ایران محسوب می‌شود.

 

وضعیت ایران در رتبه بندی تایمز

وضعیت ایران یکی از مهم‌ترین نکات نسخه ۲۰۲۷ است. ایران پس یک دوره دورافتادن از رتبه‌بندی به علت برخی تحریم‌ها دوباره به چرخه رتبه‌بندی بازگشته است. در شرایطی که کشور با جنگ تحمیلی روبرو شده است.

 

تعداد دانشگاه‌های ایرانی حاضر در رتبه‌بندی از ۹۰ دانشگاه در سال ۲۰۲۶ به ۷۵ دانشگاه کاهش یافته است. این اتفاق پس از چند سال روند افزایشی رخ داده است؛ ایران در سال ۲۰۲۲ تنها ۵۸ دانشگاه در رتبه‌بندی داشت و تعداد دانشگاه‌های حاضر در سال‌های بعد افزایش پیدا کرد. بنابراین نسخه ۲۰۲۷ نقطه‌ای متفاوت در روند چندساله ایران محسوب می‌شود.

 

از سوی دیگر، دست‌کم ۲۰ دانشگاه ایرانی که سال گذشته در رتبه‌بندی حضور داشتند، امسال دیگر در فهرست دیده نمی‌شوند. طبق اطلاعات ارائه‌شده در متن شما، ۱۴ مورد از این دانشگاه‌ها مربوط به دانشگاه‌های علوم پزشکی است.

 

وضعیت دانشگاه‌های برتر ایران

در نسخه ۲۰۲۷ هیچ دانشگاه ایرانی در جمع ۳۰۰ دانشگاه برتر جهان قرار ندارد. این وضعیت در مقایسه با کشورهای منطقه قابل توجه است. برای نمونه، دانشگاه ملک سعود عربستان در رتبه ۲۱۶ قرار دارد و برترین دانشگاه ترکیه در بازه ۳۲۶ تا ۳۵۰ است.

بنابراین شکاف اصلی ایران صرفاً در تعداد دانشگاه‌های حاضر در رتبه‌بندی نیست؛ مسئله مهم‌تر، ضعف حضور دانشگاه‌های ایرانی در بخش بالایی جدول است.

رتبه‌بندی جدید دانشگاه‌های جهان؛ آسیا بالا می‌آید، ایران عقب می‌ماند؟

 

افت و صعود دانشگاه‌های ایرانی

بر اساس داده‌های ارائه‌شده در متن، از میان ۷۵ دانشگاه ایرانی حاضر در رتبه‌بندی، ۴۰ دانشگاه با افت جایگاه مواجه شده‌اند و تنها ۶ دانشگاه تغییر مثبت داشته‌اند.

در میان دانشگاه‌های بهبود‌یافته، دانشگاه علوم پزشکی یزد بیشترین رشد را داشته است. دانشگاه‌های پیام نور و بیرجند نیز از جمله دانشگاه‌هایی بوده‌اند که بیشترین افت جایگاه را ثبت کرده‌اند.

 

البته به دلیل تغییر نظام بازه‌بندی رتبه‌ها در نسخه ۲۰۲۷، این تغییرات باید با احتیاط تفسیر شوند. خود تایمز تأکید می‌کند که در بخش‌های پایین‌تر جدول اختلاف امتیاز میان دانشگاه‌هایی که در یک بازه قرار دارند ممکن است از نظر آماری معنادار نباشد.

رتبه‌بندی جدید دانشگاه‌های جهان؛ آسیا بالا می‌آید، ایران عقب می‌ماند؟

 

یکی از اتفاقات جدید در ایران، حضور دانشگاه آزاد اسلامی به‌عنوان یک دانشگاه واحد در رتبه‌بندی است.

دانشگاه آزاد در نخستین حضور یکپارچه خود در بازه ۱۴۰۱ تا ۱۶۰۰ قرار گرفته است. این اتفاق از این جهت اهمیت دارد که عملکرد شبکه گسترده دانشگاه آزاد را برای نخستین بار در قالب یک موجودیت واحد در جدول جهانی قابل مشاهده می‌کند.

 

در کنار آن، ۱۴ دانشگاه ایرانی در جدول حضور دارند اما رتبه مشخصی دریافت نکرده‌اند؛ زیرا اطلاعات یا شرایط لازم برای احراز کامل معیارهای رتبه‌بندی را نداشته‌اند. تایمز این دسته از مؤسسات را در وضعیت «reporter» قرار می‌دهد؛ یعنی داده ارائه کرده‌اند اما معیارهای لازم برای دریافت رتبه را به‌طور کامل برآورده نکرده‌اند.

 

مقایسه ایران با ترکیه و عربستان

مقایسه سه کشور ایران، ترکیه و عربستان تصویر روشنی از تفاوت مسیرهای آموزش عالی منطقه ارائه می‌کند.

البته این مقایسه صرفاً یک شاخص از عملکرد آموزش عالی است و نباید به تنهایی به معنای برتری یا ضعف کلی یک نظام دانشگاهی تلقی شود.

با این حال، از منظر هدف‌گذاری ایران برای قرار گرفتن ۲۰ دانشگاه در جمع ۵۰۰ دانشگاه برتر در یکی از رتبه‌بندی‌های معتبر بین‌المللی، نتایج تایمز ۲۰۲۷ نشان می‌دهد فاصله میان وضعیت موجود و این هدف همچنان قابل توجه است.

رتبه‌بندی جدید دانشگاه‌های جهان؛ آسیا بالا می‌آید، ایران عقب می‌ماند؟

 

تصویر کلی جهان؛ حرکت مرکز ثقل علمی به سمت شرق

مهم‌ترین پیام نسخه ۲۰۲۷ را می‌توان در تغییر تدریجی جغرافیای قدرت دانشگاهی جهان خلاصه کرد.

آمریکا و بریتانیا همچنان در رأس قرار دارند و تمام ۱۰ جایگاه نخست را در اختیار دارند. اما در پشت سر آن‌ها، چین، سنگاپور و دیگر کشورهای آسیایی در حال افزایش حضور خود هستند.

سه دانشگاه آسیایی در جمع ۱۵ دانشگاه نخست، افزایش تعداد دانشگاه‌های چین در جمع ۲۰۰ دانشگاه برتر، رشد دانشگاه‌های سنگاپور و عملکرد قوی استرالیا، همگی نشان می‌دهند که ساختار رقابت دانشگاهی جهان در حال متنوع‌تر شدن است.

مجمع جهانی اقتصاد نیز با استناد به نتایج تایمز ۲۰۲۷ این روند را تغییر جغرافیای قدرت علمی از غرب به شرق توصیف کرده و اشاره کرده است که تعداد دانشگاه‌های آمریکا، بریتانیا و اروپای قاره‌ای در جمع ۲۰۰ دانشگاه برتر به پایین‌ترین سطوح تاریخی خود رسیده، در حالی که تعداد دانشگاه‌های چینی در این بخش به بالاترین میزان رسیده است.

 

رتبه‌بندی تایمز ۲۰۲۷ را می‌توان نقطه‌ای مهم در تحول نقشه آموزش عالی جهان دانست. در رأس جدول، ساختار سنتی هنوز پابرجاست: آکسفورد، MIT و سایر دانشگاه‌های برتر آمریکا و بریتانیا همچنان قدرت اصلی هستند. اما در لایه بعدی، نشانه‌های تغییر بسیار جدی‌تر شده است.

چین مهم‌ترین نیروی رو به رشد در رأس جدول است، هند از نظر تعداد دانشگاه‌ها گسترش قابل توجهی پیدا کرده، سنگاپور با تعداد اندکی دانشگاه به رتبه‌های بسیار بالا رسیده و سایر کشورهای آسیایی نیز به تدریج سهم بیشتری از بخش‌های بالایی جدول به دست آورده‌اند.

 

استرالیا در میان کشورهای غربی عملکرد باثبات‌تری داشته، در حالی که برخی کشورهای اروپایی و آمریکا در جمع ۲۰۰ دانشگاه برتر با کاهش تعداد نمایندگان مواجه شده‌اند. آفریقا نیز اگرچه همچنان فاصله زیادی با قطب‌های اصلی دارد، از نظر تعداد دانشگاه‌های حاضر و عملکرد دانشگاه‌هایی مانند کیپ‌تاون در حال گسترش است.

در خاورمیانه نیز عربستان و برخی کشورهای خلیج فارس توانسته‌اند با سرمایه‌گذاری در پژوهش و بین‌المللی‌شدن دانشگاه‌ها، تعدادی از دانشگاه‌های خود را به رتبه‌های بالاتری برسانند.

 

ایران اما در جهت متفاوتی حرکت کرده است. تعداد دانشگاه‌های حاضر پس از چند سال رشد کاهش یافته، هیچ دانشگاه ایرانی در جمع ۳۰۰ دانشگاه نخست قرار ندارد، ۴۰ دانشگاه از ۷۵ دانشگاه حاضر افت جایگاه داشته‌اند و دست‌کم ۲۰ دانشگاه نسبت به سال گذشته از جدول خارج شده‌اند. در مقابل، ترکیه هم از نظر تعداد دانشگاه‌های حاضر و هم از نظر جایگاه دانشگاه برتر خود، وضعیت بهتری در جدول ۲۰۲۷ دارد و عربستان نیز با تعداد دانشگاه کمتر، یک دانشگاه را در رتبه بسیار بالاتری از بهترین دانشگاه ایران قرار داده است.

در نهایت، مهم‌ترین پیام رتبه‌بندی ۲۰۲۷ صرفاً «صعود یا سقوط چند دانشگاه» نیست؛ بلکه تغییر تدریجی جغرافیای قدرت علمی جهان است. در حالی که غرب همچنان صاحب معتبرترین و بالاترین دانشگاه‌های جهان است، آسیا با سرعت بیشتری در حال نزدیک شدن به این قطب تاریخی است. در چنین شرایطی، مسئله ایران تنها افزایش تعداد دانشگاه‌های حاضر در رتبه‌بندی نیست؛ بلکه افزایش کیفیت پژوهش، اثرگذاری علمی، آموزش، ارتباط با صنعت و بین‌المللی‌شدن دانشگاه‌ها برای ارتقای جایگاه در بخش‌های بالایی جدول اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

 

پربازدیدترین آخرین اخبار