بیش از ده ماهواره ایرانی در حال عملیات در فضا هستند/ نگاهی به ماهواره های فعال ایرانی

به گزارش خبرنگار دانش و فناوری گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، در سپیده‌دم قرن بیست و یکم، در عصری که قدرت ملت‌ها بیش از هر زمان دیگری با عمق دانش و توانمندی فناورانه آن‌ها سنجیده می‌شود، جمهوری اسلامی ایران با اراده‌ای پولادین و تکیه بر نبوغ متخصصان جوان خود، گامی بلند به سوی یکی از استراتژیک‌ترین عرصه‌های رقابت جهانی برداشت: فضا.

برنامه فضایی ایران، که روزگاری یک رویای دور به نظر می‌رسید، امروز به یک واقعیت انکارناپذیر و منبع غرور ملی تبدیل شده است. این برنامه نه یک پروژه تحقیقاتی، بلکه یک ضرورت راهبردی برای کشوری است که به دنبال استقلال کامل، توسعه پایدار، و تأمین امنیت ملی خود در دنیای پیچیده امروز است.

داستان پرتاب ماهواره‌های ایرانی، داستان خودباوری، نوآوری در شرایط تحریم، و شکستن انحصار باشگاه فضایی جهان است.

هر پرتاب موفق، نه فقط ارسال یک قطعه فلز به مدار زمین، بلکه شلیک یک پیام قدرتمند به جهان است؛ پیام استقلال، پیشرفت و این حقیقت که هیچ تحریم و فشاری نمی‌تواند سد راه اراده یک ملت برای رسیدن به قله‌های علم و فناوری شود.

در ادامه، نگاهی جامع  به دستاوردهای درخشان ایران در عرصه فناوری ماهواره‌ای خواهیم داشت و به معرفی ماهواره‌هایی می‌پردازیم که هر یک، ستاره‌ای درخشان در آسمان اقتدار علمی و فناورانه ایران اسلامی هستند.

بخش اول، ماهواره‌های دولتی و تحقیقاتی، پیشران‌های توسعه ملی

سازمان فضایی ایران و مراکز تحقیقاتی وابسته به دولت، با درک عمیق از نقش فناوری فضایی در توسعه زیرساخت‌های کشور، مجموعه‌ای از ماهواره‌های سنجشی، مخابراتی و تحقیقاتی را طراحی و به فضا پرتاب کرده‌اند. این ماهواره‌ها، ابزارهای قدرتمندی برای مدیریت منابع طبیعی، کشاورزی دقیق، پایش محیط زیست، مدیریت بحران و توسعه ارتباطات به شمار می‌روند.

ماهواره خیام:

ماهواره خیام، نماد همکاری‌های استراتژیک و جهش ایران به سوی دستیابی به داده‌های تصویری با دقت بسیار بالا است. این ماهواره سنجشی که در مرداد ماه ۱۴۰۱ با همکاری روسیه به فضا پرتاب شد، یک چشم تیزبین برای ایران در مدار زمین محسوب می‌شود.

تصاویر ارسالی از خیام با قدرت تفکیک مکانی حدود یک متر، کاربردهای گسترده‌ای در حوزه‌های کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست، پایش مرزها و مدیریت حوادث غیرمترقبه دارد. برای مثال، با استفاده از داده‌های خیام، می‌توان سطح زیر کشت محصولات استراتژیک را با دقت بالا تخمین زد، منابع آبی کشور را مدیریت کرد، پدیده گرد و غبار را رصد نمود و در زمان وقوع بلایای طبیعی مانند سیل و زلزله، به ارزیابی دقیق خسارات پرداخت. خیام گامی مهم در راستای تأمین داده‌های حیاتی برای برنامه‌ریزی‌های کلان ملی است.

ماهواره پارس-۱:

پارس-۱ یکی از پیشرفته‌ترین ماهواره‌های سنجشی بومی است که توسط پژوهشگاه فضایی ایران طراحی و ساخته شده و نشان‌دهنده بلوغ فناوری فضایی کشور در ساخت ماهواره‌های عملیاتی است. این ماهواره که در اسفند ۱۳۹۹ پرتاب شد، مجهز به سه دوربین تصویربرداری است که امکان تصویربرداری در طیف‌های مختلف نوری را فراهم می‌کنند.

 این قابلیت چندطیفی، پارس-۱ را به ابزاری کارآمد برای کشاورزی هوشمند، شناسایی آفات، پایش تالاب‌ها و دریاچه‌ها و شناسایی معادن تبدیل کرده است. پارس-۱ نماد کامل یک پروژه ملی است که از مرحله طراحی مفهومی تا ساخت و آزمایش، توسط نخبگان ایرانی به سرانجام رسیده و زیرساخت لازم برای توسعه نسل‌های بعدی ماهواره‌های سنجشی بومی را فراهم آورده است.

ماهواره ثریا:

پرتاب ماهواره ثریا در دی ماه ۱۴۰۲، یک نقطه عطف در تاریخ برنامه فضایی ایران بود. این ماهواره با استفاده از پرتابگر قدرتمند "قائم ۱۰۰" نیروی هوافضای سپاه، خود را به مدار ۷۵۰ کیلومتری زمین رساند که این یک رکورد جدید برای پرتاب‌های فضایی ایران محسوب می‌شود.

 ثریا یک ماهواره تحقیقاتی با وزن تقریبی ۵۰ کیلوگرم است که ماموریت اصلی آن، آزمودن عملکرد پرتابگر قائم ۱۰۰ و اثبات توانمندی ایران برای قرار دادن ماهواره‌ها در مدارهای بالاتر است. موفقیت این پرتاب نشان داد که ایران به فناوری لازم برای استقرار منظومه‌های ماهواره‌ای در مدارهای بالاتر (LEO) دست یافته است که این امر برای کاربردهای مخابراتی و اینترنت ماهواره‌ای در آینده بسیار حیاتی خواهد بود.

ماهواره مهدا:

ماهواره مهدا، که همزمان با ماهواره‌های کیهان-۲ و هاتف-۱ در بهمن ۱۴۰۲ پرتاب شد، یک ماهواره تحقیقاتی سبک‌وزن است که توسط پژوهشگاه فضایی ایران توسعه یافته است. ماموریت اصلی مهدا، بررسی و صحه‌گذاری فناوری‌های پیشرفته در زمینه زیرسیستم‌های ماهواره‌ای است.

در واقع، مهدا یک "آزمایشگاه مداری" برای تست طراحی‌های جدید در حوزه ارتباطات، پنل‌های خورشیدی و کنترل وضعیت است. موفقیت این ماهواره‌های تحقیقاتی، ریسک پروژه‌های بزرگتر و عملیاتی آینده را کاهش می‌دهد و به مهندسان ایرانی اطمینان می‌دهد که طراحی‌هایشان در شرایط سخت فضا، عملکرد مطلوبی خواهند داشت.

ماهواره ناهید-۲:

ناهید-۲ نمونه‌ای برجسته از تلاش ایران برای دستیابی به فناوری‌های پیچیده در حوزه ماهواره‌های مخابراتی است. این ماهواره که توسط پژوهشگاه فضایی ایران طراحی و ساخته شده، نسبت به نسل قبلی خود یعنی ناهید-۱، پیشرفت‌های چشمگیری داشته است. از جمله ویژگی‌های کلیدی ناهید-۲ می‌توان به آزمایش فناوری "تراسترهای کنترل وضعیت" برای انجام مانورهای مداری و همچنین تست لینک‌های ارتباطی در باند فرکانسی Ku اشاره کرد. دستیابی به این فناوری‌ها، گام‌های اساسی برای ساخت ماهواره‌های مخابراتی بزرگتر و استقرار آن‌ها در مدارهای زمین‌آهنگ (GEO) است که می‌تواند نیازهای ارتباطی و پخش تلویزیونی کشور را در آینده تأمین کند.

بخش دوم، ماهواره‌های نظامی، چشمان بیدار و حافظان امنیت ایران

در کنار اهداف توسعه‌ای و علمی، برنامه فضایی ایران دارای یک بعد استراتژیک و دفاعی قدرتمند نیز می‌باشد. نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، با درک صحیح از اهمیت فضا در نبردهای آینده و لزوم اشراف اطلاعاتی، اقدام به طراحی و پرتاب ماهواره‌های نظامی کرده‌اند. این ماهواره‌ها، عمق راهبردی کشور را افزایش داده و ابزاری کلیدی برای رصد تهدیدات و افزایش توان بازدارندگی به شمار می‌روند.

الف) نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

این نیرو با تشکیل فرماندهی فضایی و توسعه پرتابگرهای بومی سری "قاصد" و "قائم"، پیشگام توسعه توان فضایی نظامی ایران بوده است.

سری ماهواره‌های نور

نور-۱: در اردیبهشت ۱۳۹۹، ایران با پرتاب موفقیت‌آمیز ماهواره نور-۱ جهان را شگفت‌زده کرد. این اولین ماهواره نظامی ایران بود که با موفقیت در مدار قرار گرفت و نام ایران را به عنوان یک قدرت فضایی نظامی تثبیت کرد. نور-۱ که ماموریت خود را با موفقیت به پایان رسانده، یک ماهواره سنجشی بود که راه را برای نسل‌های بعدی هموار کرد.

نور-۲: در اسفند ۱۴۰۰، ماهواره نور-۲ با موفقیت در مدار قرار گرفت. این ماهواره نسبت به نسل قبلی خود از قابلیت‌های پیشرفته‌تری برخوردار بود و توانست تصاویر و داده‌های ارزشمندی را به ایستگاه‌های زمینی ارسال کند. استمرار این برنامه نشان‌دهنده عزم جدی سپاه برای ایجاد یک منظومه ماهواره‌ای شناسایی بود.

نور-۳: جدیدترین دستاورد این خانواده، ماهواره نور-۳ است که در مهر ماه ۱۴۰۲ پرتاب شد. این ماهواره در مداری با ارتفاع ۴۵۰ کیلومتری قرار گرفته و وظیفه تصویربرداری و جمع‌آوری سیگنال را بر عهده دارد. پرتاب‌های پیاپی و موفق سری نور، نشان‌دهنده یک برنامه منسجم، قابل اتکا و رو به رشد در حوزه فضایی نظامی است.

ماهواره‌های مبین-۱ و مبین-۲:

این ماهواره‌ها بخشی از نقشه راه توسعه فضایی نیروی هوافضای سپاه هستند. اگرچه جزئیات فنی و زمان پرتاب آن‌ها به صورت عمومی اعلام نشده است، اما در برخی گزارش های خبری رد پای گزارش عملیاتی آن ها دیده شد.

ب) وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح

ماهواره چمران:

این ماهواره تحقیقاتی 60 کیلوگرمی که نخستین پرتاب دولت چهاردهم محسوب می‌شود، در تاریخ 24 شهریور 1403 با موفقیت توسط ماهواره‌بر قائم 100 به فضا پرتاب شد و در مدار پایین زمین (LEO) با ارتفاع تقریبی 550 کیلومتر قرار گرفت.

ماهواره چمران با موفقیت در مدار لئو تثبیت شد ، در اختیار تیم کنترل زمین وزارت دفاع قرار گرفته و از همان زمان عملیاتی است.

ج) ارتش جمهوری اسلامی ایران

ماهواره فخر-۱:

ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز به عنوان یکی از ارکان دفاعی کشور، برنامه فضایی خود را دنبال می‌کند. ماهواره فخر-۱ اولین گام ارتش در این مسیر است. این پروژه نشان می‌دهد که درک اهمیت فضا به یک باور مشترک در تمام سطوح دفاعی کشور تبدیل شده و یک هم‌افزایی ملی برای تقویت اقتدار فضایی ایران در جریان است.

اراده‌ای که آسمان را به تسخیر درآورد

برنامه فضایی جمهوری اسلامی ایران، از پرتاب ماهواره امید تا منظومه‌های ماهواره‌ای در دست طراحی، یک مسیر پرافتخار از "ما می‌توانیم" را به نمایش می‌گذارد. این برنامه، که با خون دل دانشمندان شهید و همت نخبگان جوان به ثمر نشسته، تنها یک دستاورد فنی نیست؛ بلکه نماد استقلال، عزت و خودباوری ملی است.

ماهواره‌های ایرانی، چه دولتی و چه نظامی و خصوصی، هر یک قطعه‌ای از پازل اقتدار ملی هستند. ماهواره‌های سنجشی، ابزار توسعه و آبادانی کشورند؛ ماهواره‌های نظامی، ضامن امنیت و بازدارندگی در برابر تهدیداتند؛ و ماهواره‌های مخابراتی، زیرساخت ارتباطی ایران فردا را می‌سازند.

امروز، جمهوری اسلامی ایران به لطف این دستاوردها، در جایگاه یک قدرت فضایی نوظهور و تأثیرگذار قرار گرفته است. این راه ادامه دارد و در آینده نزدیک، با دستیابی به توانایی پرتاب ماهواره به مدارهای زمین‌آهنگ  و توسعه منظومه‌های ماهواره‌ای پیشرفته، شاهد شکوفایی هرچه بیشتر این اقتدار علمی و فناورانه خواهیم بود. آسمان دیگر یک محدودیت نیست؛ بلکه میدانی برای نمایش اراده و نبوغ ایرانی است.