عبدالهی: دانشگاه‌ها باید نقش فعال اجتماعی و حکمرانی نرم در آموزش عالی ایفا کنند

به گزارش خبرنگار دانشگاه خبرگزاری دانشجو، بیژن عبدالهی، رئیس دانشگاه خوارزمی، در دومین همایش بین‌المللی حکمرانی و کشورداری در ایران با اشاره به پیشینه تاریخی دانشگاه خوارزمی، این دانشگاه را یکی از قدیمی‌ترین نهاد‌های آموزش عالی کشور دانست که حدود هفت دهه سابقه فعالیت دارد و در دوره‌هایی مسئولیت آموزش و پشتیبانی علمی چندین دانشگاه دیگر کشور را نیز برعهده داشته است.

وی با بیان اینکه دانشگاه خوارزمی در حوزه تربیت معلم و آموزش‌های مرتبط نقش محوری ایفا کرده، اظهار داشت: منابع و شواهد متعددی وجود دارد که نشان می‌دهد این دانشگاه در مقاطعی عهده‌دار آموزش و راهبری علمی حداقل هفت تا هشت دانشگاه در سراسر کشور بوده است. به گفته عبدالهی، در حوزه آموزش عالی، پایان‌نامه‌ها و پژوهش‌هایی در سطح دکتری انجام شده که به مفهوم حکمرانی در آموزش پرداخته‌اند، اما هنوز نگاه جامع و کلان به این موضوع به‌طور کامل نهادینه نشده است.

رئیس دانشگاه خوارزمی با طرح این پرسش که «مفهوم حکمرانی در کشور چیست؟» تصریح کرد: در نگاه کلی، دو رویکرد متفاوت نسبت به حکمرانی وجود دارد؛ نخست رویکرد مدیریتی به معنای خاص و دوم رویکرد حکمرانی به معنای عام که حتی در میان غیرمدیران نیز رواج دارد. به اعتقاد وی، برای خروج از این مجادله مفهومی، همایش‌هایی از این دست باید ابعاد مختلف حکمرانی را به‌صورت دقیق و عمیق مورد واکاوی قرار دهند.

عبدالهی با اشاره به نقش دانشگاه‌ها در این فرآیند گفت: دانشگاه به عنوان یک نهاد نقش‌آفرین در کشور باید بتواند مسئولان و متولیان حکمرانی، چه در بخش دولتی و چه خارج از آن، را آموزش دهد و نشان دهد که این دو رویکرد چه تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند.

وی افزود: یکی از این رویکرد‌ها برگرفته از فرهنگ مدیریتی رایج در جامعه ماست؛ فرهنگی که با یک نگاه سخت‌افزاری به مدیریت آغاز می‌شود.

به گفته وی، در این نگاه، مدیریت به معنای هماهنگی منابع برای رسیدن به اهداف تعریف می‌شود؛ منابعی نظیر ساختمان‌ها، ساختارها، منابع مالی و امکانات. عبدالهی تأکید کرد که اگرچه این تعریف بخشی از مدیریت را توضیح می‌دهد، اما تنها بخش کوچکی از مدیریت، به‌ویژه مدیریت در سطح کلان، را در بر می‌گیرد. وی تصریح کرد: در مدیریت کلان، به‌ویژه در حوزه آموزش عالی، توجه صرف به مؤلفه‌های سخت‌افزاری کافی نیست.

رئیس دانشگاه خوارزمی ادامه داد: بخش مهم‌تر، بخش نرم مدیریتی است؛ جایی که شبکه‌سازی، تعامل گروه‌های مختلف انسانی و هماهنگی میان ذی‌نفعان معنا پیدا می‌کند. به گفته او، در حوزه آموزش، مجموعه عظیمی از افراد شامل اعضای هیئت علمی، کارکنان، دانشجویان، خانواده‌ها، سیاست‌گذاران و مدیران درگیر هستند که باید به شیوه‌ای نرم و مبتنی بر همکاری با یکدیگر کار کنند تا نیاز‌های آموزشی برآورده شود.

عبدالهی «انسان‌ها» را پاشنه آشیل حکمرانی دانست و تأکید کرد: اینکه این مجموعه بزرگ انسانی چگونه با هم کار می‌کند، تعیین‌کننده سالم یا بحرانی بودن حکمرانی است.

 وی افزود: همگرایی یا واگرایی میان این گروه‌های انسانی است که سرنوشت حکمرانی را مشخص می‌کند و به همین دلیل، بخش نرم مدیریتی اهمیتی به‌مراتب بیشتر از بخش سخت‌افزاری دارد.

وی با اشاره به برگزاری پنل‌های تخصصی در این همایش، از ابتکار برگزارکنندگان در شکل‌دهی به پنل‌های مختلف، از جمله پنل حکمرانی فرهنگی آموزش، قدردانی کرد و گفت: هماهنگی و انسجام ایجادشده میان مجموعه‌ای از صاحب‌نظران داخلی و خارجی و همچنین نمایندگان وزارت علوم، نمونه‌ای از شبکه‌سازی مطلوب برای رسیدن به یک هدف مشترک است.

عبدالهی با تأکید بر بعد فرهنگی حکمرانی، مسئله جلب اعتماد عمومی را یکی از چالش‌های اساسی دانست و اظهار کرد: بخشی از این موضوع علمی است و در میان نخبگان مورد بحث قرار می‌گیرد، اما بخش دیگر آن اجرایی است و نیازمند پیوند میان علم و اجراست. به گفته وی، جمعیت ۸۰ تا ۹۰ میلیونی ایران نیز یکی از بازیگران اصلی این عرصه است و بدون مشارکت عمومی، حکمرانی موفق شکل نمی‌گیرد.

رئیس دانشگاه خوارزمی با اشاره به مثال‌هایی از حوزه محیط‌زیست و آب گفت: بسیاری از مشکلات کنونی نتیجه عملکرد خود ما انسان‌هاست. ما اکوسیستم را به‌هم زده‌ایم و اکنون باید خودمان برای حل این مشکلات وارد عمل شویم. وی تصریح کرد: نبود حکمرانی صحیح در حوزه‌هایی مانند آب، پیامد‌های گسترده‌ای به دنبال داشته است.

عبدالهی در بخش دیگری از سخنان خود، با انتقاد از نبود پنل تخصصی حکمرانی آموزش عالی در این همایش، گفت: در کشور متخصصان آموزش عالی فراوانی وجود دارند که می‌توانست از ظرفیت آنها استفاده کرد. دانشگاه خوارزمی و سایر دانشگاه‌ها در این حوزه حرف‌های زیادی برای گفتن دارند و جای چنین بحثی در این همایش خالی بود.

وی پیشنهاد داد دبیرخانه‌ای دائمی برای موضوعات حکمرانی، به‌ویژه حکمرانی آموزش عالی، در دانشگاه خوارزمی شکل بگیرد و افزود: باید مشخص شود که نگاه ما به حکمرانی تا چه اندازه سخت‌افزاری و تا چه اندازه نرم‌افزاری است. به گفته وی، سیاست‌گذاری آموزشی تنها در یک سطح قابل بررسی نیست و لایه‌های مختلفی از سطح محلی تا سطح کلان و بین‌المللی دارد.

رئیس دانشگاه خوارزمی با اشاره به تحولات جهانی آموزش گفت: امروز بسیاری از موضوعات آموزشی ماهیتی بین‌المللی پیدا کرده‌اند و نمی‌توان آموزش مجازی را صرفاً راه‌حلی موقت برای شرایط اضطراری دانست.

وی از مفهوم «دانشگاه نسل پنجم» یاد کرد و گفت: دانشگاه‌های کاملاً مجازی می‌توانند هزینه‌ها را به شدت کاهش دهند و امکان دسترسی از هر نقطه جهان را فراهم کنند.

عبدالهی تأکید کرد: این چالش‌ها باید در جمع‌های علمی، فرهنگی و تخصصی مورد بررسی قرار گیرند و دانشگاه‌ها نقش فعال‌تری در جامعه ایفا کنند. وی افزود: دانشگاه نباید خود را به برج عاج محدود کند؛ بلکه باید جزئی از جامعه باشد، با مسائل اجتماعی درگیر شود و استادان و پژوهشگران در دل جامعه حضور داشته باشند.

وی خاطرنشان کرد: آموزش صرف چند واحد درسی در کلاس و انجام پژوهش‌های صرفاً آکادمیک کافی نیست، بلکه نتایج پژوهش‌ها باید به حل مسائل اجتماعی منجر شود. عبدالهی در پایان گفت: دانشگاه‌ها باید به‌عنوان گروه مرجع اجتماعی عمل کنند و مدیران و رؤسای دانشگاه‌ها را قانع سازند که آزمایشگاه و کلاس درس به‌تنهایی پاسخگوی نیاز‌های جامعه نیست.

رئیس دانشگاه خوارزمی در پایان ضمن قدردانی از برگزارکنندگان و مشارکت‌کنندگان این همایش، ابراز امیدواری کرد که نتایج این رویداد علمی به تغییرات اجتماعی و تربیت مدیران آینده کشور منجر شود.