تجاری سازی ۷۰ محصول فناورانه در حوزه علوم شناختی

به گزارش خبرنگار دانشگاه خبرگزاری دانشجو؛عطاالله پورعباسی در نشست خبری بررسی اقدامات صورت‌گرفته در ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی که در ساختمان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری برگزار شد، ضمن تشریح وضعیت زیست‌بوم علوم شناختی کشور، برنامه‌های حمایتی، آموزشی، ترویجی و بین‌المللی این ستاد را شرح داد و از دستیابی ایران به جایگاه‌های قابل توجه علمی و فناورانه در حوزه علوم شناختی و فناوری‌های عصبی خبر داد.

پورعباسی با اشاره به وضعیت کنونی زیست‌بوم علوم شناختی کشور اظهار کرد: در حال حاضر حدود هزار فناور در قالب ۱۶۰ شرکت فعال در حوزه فناوری‌های شناختی مشغول فعالیت هستند و نیازهای فناورانه کشور در این حوزه در قالب حدود ۷۰ محصول و فناوری تعریف شده است.

وی با بیان اینکه ایران در حوزه دانش فنی فناوری‌های عصبی به سطح قابل توجهی از خودکفایی دست یافته است، گفت: کشور در فناوری‌های پیشرفته‌ای همچون تحریک عمقی مغز، ارگانوئیدهای مغزی یا مغز مصنوعی و فناوری‌های مبتنی بر سلول‌درمانی برای اختلالات عصبی از دانش فنی برخوردار است. منظور از دانش فنی صرفاً تولید مقاله علمی نیست، بلکه تسلط بر چرخه تولید، توسعه و به‌کارگیری فناوری است.

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی افزود: دانشمندان کشور در سال‌های اخیر توانسته‌اند دانش لازم برای تولید و به‌کارگیری فناوری‌های پیشرفته را کسب کنند و اکنون تلاش‌ها بر تجاری‌سازی این دستاوردها متمرکز شده است. هرچند هنوز تا ورود کامل برخی فناوری‌ها به بازار فاصله وجود دارد، اما دستیابی به این دانش، گام نخست و بسیار مهمی محسوب می‌شود.

وی با اشاره به ارزش بازار فناوری‌های شناختی در کشور اظهار کرد: برآوردها نشان می‌دهد که بازار این حوزه در ایران در حال حاضر حدود ۱۵۰ میلیون دلار است، اما ظرفیت کشور بسیار فراتر از این میزان ارزیابی می‌شود. بر اساس مدل‌های مقایسه‌ای و متناسب با جمعیت کشور، اندازه این بازار باید تا سال ۲۰۳۴ به حدود ۶۰۰ میلیون دلار برسد.

پورعباسی ادامه داد: افزایش چهار برابری بازار فناوری‌های شناختی طی یک دهه آینده ضرورتی راهبردی است؛ زیرا در غیر این صورت کشور برای تأمین برخی فناوری‌های مورد نیاز، به‌ویژه در حوزه درمان، به واردات و وابستگی خارجی نیاز خواهد داشت. توسعه متناسب بازار به معنای توانایی کشور در تأمین نیازهای فناورانه از طریق ظرفیت‌های داخلی است.

وی با اشاره به الزامات تحقق این هدف گفت: برای دستیابی به این چشم‌انداز، تعداد فعالان زیست‌بوم علوم شناختی باید از حدود ۱۰ هزار نفر به ۳۰ هزار نفر افزایش یابد. همچنین نسبت فناور به پژوهشگر باید از وضعیت فعلی که تقریباً یک فناور به ازای هر ۱۰ پژوهشگر است، به یک فناور به ازای هر سه پژوهشگر برسد.

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی تصریح کرد: تحقق این هدف مستلزم آن است که دانش‌آموختگان و پژوهشگران دانشگاهی بیش از گذشته به سمت فعالیت‌های فناورانه و توسعه محصولات حرکت کنند. بر همین اساس، برنامه‌ریزی‌های ستاد در قالب سه برنامه توسعه پنج‌ساله طراحی شده است.

وی با اشاره به برنامه‌های آموزشی ستاد گفت: طی ۱۵ سال آینده باید حدود ۲۰ هزار نفر به بدنه زیست‌بوم علوم شناختی کشور اضافه شوند. این موضوع نیازمند برنامه‌ریزی کلان در حوزه آموزش و مهارت‌آموزی است.

پورعباسی افزود: در همین راستا، حمایت از دانشگاه‌ها برای آموزش و مهارت‌افزایی در حوزه فناوری‌های عصبی در دستور کار قرار گرفته است. یکی از برنامه‌ها، طراحی و ارائه واحدهای درسی علوم اعصاب و شناختی برای دانشجویان رشته‌های فنی از جمله مهندسی برق، مهندسی کامپیوتر و مهندسی مکانیک است تا این دانشجویان بتوانند دانش پایه لازم برای ورود به این حوزه را کسب کنند.

وی درباره حمایت‌های فناورانه ستاد گفت: ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی در تمامی مراحل توسعه فناوری، از پژوهش‌های کاربردی و کسب دانش گرفته تا تولید نمونه اولیه، توسعه نیمه‌صنعتی، تولید صنعتی و ورود به بازار، بسته‌های حمایتی متنوعی طراحی کرده است.

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی ادامه داد: در مرحله پژوهش‌های کاربردی، فراخوان‌های حمایتی با همکاری بنیاد ملی علم ایران طراحی و منتشر شده است. همچنین برای تبدیل دانش به محصول، تسهیلات، کمک‌های بلاعوض و حمایت‌های متنوعی برای شرکت‌های نوپا، استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان در نظر گرفته شده است.

وی افزود: شرکت‌های مستقر در مراکز رشد و پارک‌های فناوری نیز می‌توانند از این حمایت‌ها بهره‌مند شوند و در مراحل مختلف توسعه فناوری از ظرفیت‌های موجود استفاده کنند.

پورعباسی با اشاره به حمایت از تجاری‌سازی محصولات فناورانه گفت: در مرحله ورود محصولات به بازار، ستاد با همکاری صندوق نوآوری و شکوفایی، صندوق‌های تخصصی و مجموعه پتنت ایران، خدمات گسترده‌ای در زمینه بازاریابی، توسعه بازار و افزایش سهم بازار شرکت‌ها ارائه می‌دهد.

وی تأکید کرد: سیاست کشور حمایت جدی از تجاری‌سازی دانش است و در صورت وجود طرح‌های دارای توجیه و خروجی منطقی، محدودیتی برای حمایت از فناوران وجود ندارد.

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی در ادامه به اولویت‌های فناورانه کشور در این حوزه اشاره کرد و گفت: فناوری‌های نقشه‌برداری مغز، فناوری‌های تحریک مغز، فناوری‌های کمکی یادگیری و نوروتکنولوژی، فناوری‌های مبتنی بر سلول، فناوری‌های نرم‌افزاری و انفورماتیک، فناوری‌های ارتباط مغز و ماشین و همچنین سیستم‌های هوشمند دارورسانی مغزی، هفت محور اولویت‌دار این ستاد هستند.

وی افزود: این اولویت‌ها به معنای عدم حمایت از سایر حوزه‌ها نیست، اما با توجه به نیازهای کشور، تمرکز اصلی حمایت‌ها بر این بخش‌ها قرار دارد.

پورعباسی در ادامه اظهار کرد: در میان این حوزه‌ها، توسعه تجهیزات قابل حمل و خانگی و همچنین فناوری‌های مبتنی بر نرم‌افزار، هوش مصنوعی و علوم داده از اولویت بالاتری برخوردارند؛ زیرا کشور در این زمینه‌ها از مزیت رقابتی قابل توجهی برخوردار است.

وی از فناوران و شرکت‌های دانش‌بنیان خواست با توجه به ظرفیت‌های موجود کشور، فعالیت و سرمایه‌گذاری بیشتری در این حوزه‌ها انجام دهند تا روند تجاری‌سازی محصولات شتاب بیشتری بگیرد.

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی با اشاره به اقدامات ترویجی این ستاد گفت: طی ۱۵ سال گذشته برنامه‌های متعددی با هدف عمومی‌سازی علوم شناختی اجرا شده که یکی از مهم‌ترین آن‌ها مسابقات دانش‌آموزی علوم اعصاب است.

وی افزود: امسال نهمین دوره مسابقات ملی علوم اعصاب با همکاری سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان در حال برگزاری است و تاکنون بیش از ۲۰ هزار دانش‌آموز در این رقابت‌ها شرکت کرده‌اند.

پورعباسی تصریح کرد: این مسابقات علاوه بر شناسایی استعدادهای برتر، زمینه ورود نسل جدیدی از پژوهشگران و فناوران به حوزه علوم شناختی را فراهم کرده است و بسیاری از شرکت‌کنندگان دوره‌های گذشته امروز در زیست‌بوم فناوری‌های شناختی کشور فعالیت دارند.

وی همچنین به حضور دانش‌آموزان ایرانی در رقابت‌های جهانی علوم اعصاب اشاره کرد و گفت: ایران از سال ۲۰۱۶ در این مسابقات حضور مستمر داشته و دانش‌آموزان کشور در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۲۳ موفق به کسب رتبه سوم جهان شده‌اند. همچنین در سال‌های دیگر نیز رتبه‌های چهارم و پنجم جهانی را به دست آورده‌اند.

پورعباسی این موفقیت‌ها را عاملی مهم در افزایش انگیزه دانش‌آموزان برای ورود به حوزه علوم اعصاب و علوم شناختی دانست.

وی در ادامه از اجرای برنامه «تاب‌آور مثل سرو» خبر داد و گفت: این رویداد ملی با هدف تولید و انتشار گسترده ویدئوهای ۶۰ ثانیه‌ای در حوزه تاب‌آوری شناختی طراحی شده است.

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی از فعالان رسانه‌ای و هنری کشور دعوت کرد در این رویداد مشارکت کنند و با تولید محتوای مناسب، به ارتقای تاب‌آوری شناختی جامعه کمک کنند.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به فعالیت‌های بین‌المللی ستاد اشاره کرد و گفت: طی سال‌های گذشته با ۳۰ کشور جهان در حوزه علوم و فناوری‌های شناختی همکاری و تعامل علمی برقرار شده و بیش از ۱۵۰ متخصص خارجی در برنامه‌های علمی و فناورانه ایران حضور یافته‌اند.

پورعباسی افزود: این تعاملات موجب شده است ایران در بسیاری از زیرشاخه‌های علوم شناختی در میان ۲۰ کشور برتر جهان قرار گیرد و در برخی حوزه‌ها از جمله هوش مصنوعی جایگاه‌های برجسته‌تری نیز کسب کند.

وی با اشاره به دستاوردهای بین‌المللی اخیر کشور اظهار کرد: در سال ۲۰۲۶ کرسی یونسکو در حوزه علوم شناختی به ایران اعطا شد و کشور اکنون تنها دارنده این کرسی در منطقه غرب آسیا است.

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی این موفقیت را نشانه اعتماد جامعه علمی جهانی به ظرفیت‌های علمی کشور دانست و گفت: این جایگاه می‌تواند فرصت‌های ارزشمندی برای گسترش همکاری‌های بین‌المللی فراهم کند.

وی همچنین از عضویت آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز و پژوهشگاه دانش‌های بنیادین در شبکه زیرساخت‌های علمی کشورهای بریکس خبر داد و آن را ظرفیتی مهم برای توسعه همکاری‌های بین‌المللی در حوزه علوم شناختی عنوان کرد.

پورعباسی با اشاره به گستردگی بازیگران این حوزه گفت: بیش از ۶۰ نهاد و دستگاه کشور در حوزه علوم شناختی نقش‌آفرینی می‌کنند و بر اساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، مسئولیت هماهنگی میان این مجموعه‌ها بر عهده ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی است.

وی در پاسخ به پرسشی درباره جنگ شناختی نیز اظهار کرد: تفاوت جنگ شناختی با جنگ نرم و جنگ رسانه‌ای در آن است که هدف اصلی آن صرفاً انتقال اطلاعات نیست، بلکه تغییر نظام ادراک، قضاوت و تصمیم‌گیری افراد و جوامع است.

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی افزود: در این نوع جنگ تلاش می‌شود چارچوب‌های ذهنی، ارزش‌گذاری‌ها و الگوهای تصمیم‌گیری افراد دستخوش تغییر شود و به همین دلیل ارتقای سواد شناختی جامعه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

وی تأکید کرد: برای کاهش آسیب‌پذیری جامعه در برابر چنین تهدیداتی، باید توانمندی‌ها و مهارت‌های شناختی شهروندان تقویت شود تا نظام ادراکی آن‌ها در برابر مداخلات بیرونی مقاوم‌تر عمل کند.

پورعباسی با اشاره به وضعیت علمی کشور گفت: اگرچه در سال‌های اخیر به دلایل مختلف از جمله تحریم‌ها، جایگاه علمی ایران در برخی شاخص‌ها با افت نسبی مواجه شده است، اما برنامه‌های متعددی برای تقویت تولید علم و پژوهش در کشور در حال اجراست.

وی در پایان اظهار کرد: بنیاد ملی علم ایران، مؤسسه ملی تحقیقات سلامت و سایر نهادهای حمایتی، ظرفیت‌های گسترده‌ای برای حمایت از پژوهشگران، دانشجویان و اعضای هیئت علمی فراهم کرده‌اند و انتظار می‌رود با استفاده مناسب از این ظرفیت‌ها، جایگاه علمی کشور در سال‌های آینده ارتقا یابد.