وقتی نوجوان‌ها پشت فرمان هوش مصنوعی می‌نشینند

به گزارش خبرنگار دانشگاه خبرگزاری دانشگاه؛ ورود به سالن مسابقات بین‌المللی «فیراکاپ آزاد ایران ۲۰۲۶» در دانشگاه صنعتی امیرکبیر، شبیه قدم گذاشتن به آینده است. جایی که صدای حرکت ربات‌ها، بحث‌های فنی اعضای تیم‌ها و شمارش معکوس داوران، فضای مسابقه را پر کرده است. هر گوشه سالن، گروهی از دانش‌آموزان و دانشجویان دور پروژه‌هایشان حلقه زده‌اند؛ یکی آخرین تغییرات کد را بررسی می‌کند، دیگری سنسوری را تنظیم می‌کند و تیمی دیگر با اضطراب، عملکرد ربات خود را پیش از ورود به پیست آزمایش می‌کند. اینجا رقابت فقط بر سر کسب مدال نیست؛ هر تیم تلاش می‌کند ایده‌ای را که ماه‌ها برای آن زمان گذاشته، به بهترین شکل به نمایش بگذارد.

در میان پروژه‌های متنوع، ربات‌های خودران بیش از هر چیز نگاه‌ها را به خود جلب می‌کنند. ربات‌هایی که قرار نیست تنها حرکت کنند، بلکه باید محیط اطراف را ببینند، مسیر را تشخیص دهند، تابلو‌های راهنمایی و رانندگی را بخوانند، پشت خط عابر پیاده توقف کنند و درست مانند یک راننده واقعی تصمیم بگیرند. رسیدن به چنین مرحله‌ای، تنها با مونتاژ چند قطعه الکترونیکی ممکن نیست؛ پشت هر ربات، ساعت‌ها برنامه‌نویسی، آزمون و خطا، رفع اشکال و تلاش برای غلبه بر چالش‌های فنی و حتی محدودیت‌های ناشی از تحریم قرار دارد.

در گفت‌و‌گو با دو شرکت‌کننده این بخش، از نزدیک با مسیر ساخت این خودرو‌های هوشمند، چالش‌های مسابقه و انگیزه نوجوانانی آشنا شدیم که آینده حمل‌ونقل هوشمند را از همین امروز تمرین می‌کنند.

رباتی که باید مثل یک راننده تصمیم بگیرد

در پیست مسابقه، خبری از فرمان و پدال نیست؛ اینجا همه چیز به دوربین، هوش مصنوعی و چند خط کد بستگی دارد. ربات باید مسیر را تشخیص دهد، پشت خط عابر پیاده توقف کند، تابلو‌های راهنمایی و رانندگی را بخواند و درست در همان لحظه‌ای که یک راننده واقعی تصمیم می‌گیرد، واکنش نشان دهد.

یکی از شرکت‌کنندگان مسابقه، پروژه تیمش را یک ربات خودران معرفی می‌کند و در کنار آن از مجموعه‌ای از قطعات مکاترونیکی مانند درایور‌ها و تجهیزات کنترلی بهره می‌برد.

او می‌گوید چالش‌های مسابقه فقط به برنامه‌نویسی ختم نمی‌شود. ربات باید در شرایط واقعی، خطوط مسیر را تشخیص دهد، پشت خط توقف بایستد و با توجه به تابلو‌های راهنمایی تصمیم درست بگیرد. به گفته او، بزرگ‌ترین چالش مشترک میان تیم‌ها، تغییر شرایط محیطی و نویز نوری سالن مسابقه است؛ موضوعی که می‌تواند عملکرد سیستم بینایی ربات را تحت تأثیر قرار دهد و نتیجه رقابت را تغییر دهد.

عبور از تحریم تا خط پایان مسابقه

برای علیرضا، دانش‌آموز پایه دوازدهم رشته ریاضی، ساخت یک ربات خودران فقط یک پروژه درسی نیست؛ نتیجه ساعت‌ها تلاش برای ساخت سامانه‌ای است که بتواند مانند یک راننده، قوانین راهنمایی و رانندگی را درک و اجرا کند.

او توضیح می‌دهد که رقابت این بخش در دو مرحله برگزار می‌شود؛ مرحله نخست، شبیه‌سازی رانندگی در آزادراه است؛ جایی که ربات باید وظایف یک راننده را در مسیر‌های برون‌شهری انجام دهد. مرحله دوم نیز محیط شهری را بازسازی می‌کند؛ مسیری که در آن ربات با تشخیص تابلو‌های راهنمایی و رانندگی، رعایت قوانین و تصمیم‌گیری درست، از مبدأ به مقصد می‌رسد.

علیرضا می‌گوید برای ساخت این ربات از برد Jetson Orin Super استفاده کرده‌اند، اما راه‌اندازی این برد به دلیل محدودیت‌های ناشی از تحریم، برای آنها دردسرساز شده بود؛ چراکه مراحل اولیه فعال‌سازی با آی‌پی ایران امکان‌پذیر نبود. با وجود این، تیم توانست این مشکل را پشت سر بگذارد و پروژه را به مرحله مسابقه برساند.

او در پایان از مسئولان می‌خواهد حمایت بیشتری از تیم‌های دانش‌آموزی و جوان داشته باشند؛ زیرا به اعتقاد او، این حمایت می‌تواند مسیر تبدیل ایده‌های فناورانه به دستاورد‌های بزرگ‌تر را هموارتر کند.