ترامپ پشت درب تنگه هرمز؛ دیوار واقعیت مقابل ادعاهای آمریکا

به گزارش خبرنگار سیاسی خبرگزاری دانشجو، تنگه هرمز همواره یکی از مهم‌ترین اهرم‌های راهبردی جمهوری اسلامی ایران در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی بوده است.

با آغاز جنگ رمضان، این آبراه بیش از گذشته در کانون توجه قرار گرفت و ایران با اعمال محدودیت بر تردد کشتی‌های وابسته به کشور‌های متخاصم، نشان داد که امنیت این گذرگاه را بخشی از امنیت ملی خود می‌داند. این اقدام، علاوه بر ایجاد تحولات امنیتی در منطقه، بار دیگر نقش تعیین‌کننده تنگه هرمز در تجارت جهانی انرژی را برجسته کرد و نگاه دولت‌ها و بازار‌های جهانی را به این آبراه راهبردی معطوف ساخت.

جغرافیای حقوقی تنگه هرمز

تنگه هرمز از منظر حقوق بین‌الملل یکی از مهم‌ترین آبراه‌های بین‌المللی جهان به شمار می‌رود، ویژگی جغرافیایی آن موجب شده است که تمامی مسیر‌های کشتیرانی از آب‌های سرزمینی ایران و عمان عبور کنند.

در این تنگه، دو مسیر اصلی برای تردد شناور‌ها تعریف شده است؛ مسیر شمالی که در آب‌های سرزمینی جمهوری اسلامی ایران قرار دارد و عمدتاً برای ورود کشتی‌ها به خلیج فارس مورد استفاده قرار می‌گیرد و مسیر جنوبی که در آب‌های سرزمینی عمان واقع شده و معمولاً مسیر خروج شناور‌ها از خلیج فارس است.

با وجود این تقسیم‌بندی، مسیر‌های شمالی و جنوبی از نظر حقوقی و جغرافیایی کاملاً مستقل از یکدیگر نیستند. به دلیل هم‌پوشانی آب‌های سرزمینی ایران و عمان، هیچ کریدور بین‌المللی مستقلی خارج از قلمرو این دو کشور در تنگه هرمز وجود ندارد و تمامی شناور‌ها ناگزیرند هنگام عبور، از آب‌های سرزمینی یکی از این دو کشور عبور کنند.

از همین رو، ایران به‌عنوان یکی از کشورهای ساحلی، در محدوده آب‌های سرزمینی خود حق اعمال حاکمیت، نظارت بر تردد، تأمین امنیت دریانوردی، ارائه خدمات هدایت و امداد و مقابله با تهدیدات امنیتی را دارد و همین موضوع جایگاه ایران را در مدیریت این آبراه راهبردی تقویت کرده است.

چرا جهان به تنگه هرمز وابسته است؟

اهمیت تنگه هرمز تنها به انتقال نفت محدود نمی‌شود، بلکه این آبراه یکی از مهم‌ترین شریان‌های اقتصاد جهانی به شمار می‌رود. روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی و بخش قابل توجهی از صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) از این مسیر عبور می‌کند؛ از این رو هرگونه اختلال در تردد کشتی‌ها، مستقیماً بازار جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

جایگزین‌هایی که توان عبور از هرمز را ندارند

اگرچه برخی کشور‌ها برای کاهش وابستگی خود، خطوط لوله جایگزین ایجاد کرده‌اند، اما ظرفیت این مسیر‌ها پاسخگوی حجم عظیم صادرات نفت خلیج فارس نیست. در نتیجه، بسته شدن یا محدود شدن تردد در این آبراه می‌تواند به افزایش قیمت نفت و گاز، رشد هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه دریایی، اختلال در زنجیره تأمین کالا‌ها و افزایش هزینه تولید در صنایع مختلف منجر شود.

افزون بر این، بخش قابل توجهی از تجارت فرآورده‌های پتروشیمی، کود‌های شیمیایی و مواد اولیه صنایع نیز از تنگه هرمز انجام می‌شود و هرگونه محدودیت در این گذرگاه، امنیت انرژی، امنیت غذایی و اقتصاد کشور‌های وابسته به این مسیر را تحت تأثیر قرار خواهد داد.

پیشنهادهای مطرح‌شده برای مدیریت تردد در تنگه هرمز

همزمان با افزایش فشار‌های آمریکا برای بازگشایی تنگه هرمز و تداوم تهدید‌ها علیه ایران، گمانه‌زنی‌هایی درباره رایزنی‌های ایران و عمان بر سر نحوه مدیریت تردد کشتی‌ها در این آبراه راهبردی مطرح شده است.

بر اساس برخی گزارش‌ها، یکی از پیشنهاد‌های مورد بحث، تفکیک مسیر‌های تردد به‌گونه‌ای است که کشتی‌های ورودی به خلیج فارس از مسیر شمالی واقع در آب‌های ایران عبور کنند و شناور‌های خروجی از مسیر جنوبی در آب‌های عمان تردد داشته باشند. با این حال، آنچه تاکنون درباره این موضوع منتشر شده، در حد گزارش‌های رسانه‌ای و گمانه‌زنی‌هاست و جزئیات آن به‌صورت رسمی اعلام نشده است.

در همین حال، روزنامه آمریکایی وال‌استریت‌ژورنال در گزارشی مدعی شد که ایران برای بازگشایی تنگه هرمز، شروط تازه‌ای را مطرح کرده است. بر اساس این گزارش، ایران خواستار پایان فوری محاصره دریایی آمریکا، لغو تحریم‌های نفت، محصولات پتروشیمی و گاز ایران و همچنین به‌رسمیت‌شناختن صریح حق ایران برای دریافت عوارض دریایی شده است. این موارد تاکنون از سوی مقامات رسمی ایران تأیید نشده و صرفاً در برخی رسانه های خارجی شده است.

از سوی دیگر، خبرنگار شبکه المیادین در اسلام‌آباد به نقل از منابع آگاه گزارش داد که میانجی‌های پاکستانی و قطری در حال کار روی تهیه یک سند جدید هستند که به‌طور مشخص به موضوع تنگه هرمز اختصاص خواهد داشت. بر اساس این گزارش، این سند قرار است به‌عنوان پیوست تفاهم‌نامه نخست تهیه شود و چارچوبی جداگانه برای مدیریت مسائل مرتبط با این آبراه راهبردی ارائه دهد.

ترامپ و رؤیای بازگشایی هرمز!!

در حالی که ترامپ همچنان در اظهاراتی دور از واقعیت مدعی است تنگه هرمز «امروز یا فردا» پنجشنبه بازگشایی خواهد شد، اسماعیل کوثری، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، با اشاره به تناقض‌گویی‌های مکرر رئیس‌جمهور آمریکا گفت: ترامپ ۱۰۶ بار گفته ما ایران را شکست دادیم، ۹۵ بار گفته ما ایران را نابود کردیم و ۸۸ بار گفته توافق با ایران قریب‌الوقوع است.

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که واقعیت‌های میدانی و استمرار اقتدار جمهوری اسلامی ایران در تنگه هرمز، بار دیگر فاصله معنادار میان یاوه گویی‌های رئیس جمهور تروریست آمریکا و واقعیت‌های منطقه را آشکار کرده است.

هرمز زیر ذره‌بین جهانیان 

اعمال محدودیت در تردد از تنگه هرمز با واکنش‌های گسترده منطقه‌ای و بین‌المللی همراه شد. در حالی که برخی کشور‌های غربی و مصرف‌کنندگان بزرگ انرژی نسبت به پیامد‌های این اقدام بر بازار نفت، حمل‌ونقل دریایی و زنجیره تأمین جهانی ابراز نگرانی کردند، مقامات ایرانی تأکید کردند که امنیت این آبراه راهبردی ارتباط مستقیمی با رفتار و اقدامات طرف‌های مقابل دارد.

مجله آمریکایی نیوزویک در تحلیلی درباره پیامد‌های درگیری‌های اخیر، با اشاره به اهمیت تنگه هرمز، نوشت که جنگ نشان داد که بستن تنگه هرمز می‌تواند خطرناک‌تر از داشتن سلاح هسته‌ای باشد.

همچنین برخی چهره‌های رسانه‌ای و کارشناسان غربی با اشاره به موقعیت ژئوپلیتیکی ایران، بر نقش تعیین‌کننده تهران در معادلات امنیت انرژی جهان تأکید کرده‌اند.

از جمله، منشه امیر، جاسوس و سخنگوی موساد، با اشاره به اهمیت تنگه هرمز گفته است: ایران قدرت بستن شریان‌های حیاتی جهان را در اختیار دارد و باز ماندن یا بسته ماندن این آبراه را وابسته به تصمیم ایران دانسته است.

در ادامه بازتاب‌های رسانه‌ای درباره جایگاه ایران در معادلات امنیتی تنگه هرمز، تاکر کارلسون، مجری و تحلیلگر آمریکایی نیز با اشاره به موقعیت ژئوپلیتیکی ایران، مدعی شد که سیاست‌های واشنگتن به تقویت جایگاه تهران در معادلات جهانی منجر شده است. او همچنین تأکید کرد که ایران از توان اثرگذاری قابل‌توجهی بر امنیت تردد دریایی در تنگه هرمز برخوردار است.

این واکنش‌ها نشان می‌دهد که تنگه هرمز صرفاً یک مسیر عبور کشتی‌ها نیست، بلکه به یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های قدرت ژئوپلیتیکی ایران تبدیل شده است؛ به‌گونه‌ای که حتی در محافل رسانه‌ای غرب نیز نقش این آبراه در معادلات امنیتی و اقتصادی جهان مورد توجه قرار گرفته است.

تنگه هرمز؛ نه یک برگ مصرفی !

در نهایت، تنگه هرمز را نباید یک ابزار موقت برای یک مقطع خاص یا یک برگ مصرف‌شدنی در میز مذاکره دانست؛ هرمز بخشی از عمق راهبردی جمهوری اسلامی ایران و یکی از مهم‌ترین اهرم‌های قدرت در معادلات جهانی است.

 از آغاز جنگ رمضان و در جریان تحولات اخیر، این آبراه بیش از هر زمان دیگری به صحنه نمایش اهمیت ژئوپلیتیکی ایران تبدیل شد و نشان داد کشوری که بر یکی از حیاتی‌ترین شریان‌های انرژی جهان اشراف دارد، نمی‌تواند در معادلات بین‌المللی نادیده گرفته شود.

محدودسازی تردد در تنگه هرمز بار دیگر این پیام را به جهان مخابره کرد که امنیت انرژی و ثبات تجارت دریایی بدون نقش‌آفرینی جمهوری اسلامی ایران قابل تصور نیست. واکنش بازار‌های جهانی، افزایش نگرانی مصرف‌کنندگان بزرگ انرژی و طرح‌های مختلف برای مدیریت تردد کشتی‌ها نیز نشان داد که هرگونه تغییر در وضعیت این آبراه، مستقیماً بر اقتصاد جهانی اثر می‌گذارد و ایران از یکی از مؤثرترین اهرم‌های راهبردی در معادلات بین‌المللی برخوردار است.

از این رو، هرگونه ابتکار، مذاکره یا سازوکار درباره آینده تنگه هرمز، ناگزیر باید جایگاه و منافع جمهوری اسلامی ایران را در نظر بگیرد؛ چرا که تجربه تحولات اخیر ثابت کرد هیچ تصمیمی درباره این شاهراه حیاتی، بدون نقش‌آفرینی ایران، قابلیت تحقق و پایداری نخواهد داشت.