حفظ ساختار و لفظ در ترجمه متون طب سنتی، عامل قطع ارتباط با خواننده امروز

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، مقاله «چالش‌های پایبندی به نظام معنایی همگرا در ترجمه متون طب سنتی (نمونه مورد مطالعه: برگردان اکبر داناسرشت از کتاب شفای ابن‌سینا)» به قلم سید حسین حسینی گوشکی، پژوهشگر گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه تربیت مدرس و فاطمه اعرجی، عضو هیأت علمی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، در مجله علمی پژوهشنامه نقد ادب عربی (Arabic Literature Criticism) منتشر شد.

این پژوهش با رویکردی توصیفی تحلیلی، ترجمه بخش «علم‌النفس» کتاب شفای ابن‌سینا را که توسط اکبر داناسرشت انجام شده است، بر پایه نظریه‌های نوین مطالعات ترجمه، به‌ویژه دیدگاه‌های لارنس ونوتی درباره «بیگانه‌سازی»، «ناپیدایی مترجم» و «نظام معنایی همگرا» بررسی کرده است.

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تأکید بیش از اندازه بر حفظ ساختارها، واژگان و ترکیب‌های متن عربی، بدون تطبیق با ویژگی‌های زبان فارسی، موجب شکل‌گیری فاصله‌ای گفتمانی میان متن ترجمه و خواننده امروز شده است. این رویکرد، علاوه بر ایجاد ابهام‌های ساختاری و واژگانی، از کارآمدی متن در انتقال مفاهیم علمی کاسته و فهم آن را برای مخاطب دشوار کرده است.

بررسی نمونه‌های مختلف از ترجمه کتاب شفا، نشان می‌دهد استفاده از معادل‌های ناآشنا، حفظ ساختار‌های پیچیده زبان مبدأ، گرته‌برداری لفظی و به‌کارگیری اصطلاحات کهن، در بسیاری از موارد مانع انتقال روان مفاهیم شده است؛ در حالی که با تغییرات حداقلی در ساختار جمله و انتخاب معادل‌های متناسب با زبان مقصد، می‌توان ضمن حفظ دقت علمی، خوانایی و کارکرد ارتباطی متن را نیز تقویت کرد.

پژوهشگران همچنین نشان داده‌اند که نگاه قدسی مترجم به متن ابن‌سینا و جایگاه علمی و فلسفی این اثر، در گرایش به حفظ حداکثری ساختار متن عربی نقش مؤثری داشته است؛ رویکردی که به اعتقاد آنان، سبب شده وفاداری به متن مبدأ بر نیاز‌های مخاطب و اقتضائات زبان مقصد غلبه کند.

بر اساس نتایج این پژوهش، ترجمه متون علمی و تاریخی، به‌ویژه آثار طب سنتی، نیازمند ایجاد تعادل میان «بیگانه‌سازی» و «بومی‌سازی» است؛ به گونه‌ای که نه ترجمه تحت‌اللفظی مانع انتقال دانش شود و نه ساده‌سازی افراطی، به اصالت و دقت علمی متن آسیب وارد کند. پژوهشگران تأکید می‌کنند که ترجمه علمی، زمانی می‌تواند رسالت خود را در انتقال دانش و احیای میراث علمی ایفا کند که ضمن وفاداری به مقصود نویسنده، ویژگی‌های زبان مقصد و نیاز‌های مخاطب معاصر را نیز مدنظر قرار دهد.

این مقاله در پیوند زیر قابل مشاهده است:

https://jalc.sbu.ac.ir/article_۱۰۷۰۴۹.html