افزایش تعداد مراکز سلامت روانی - اجتماعی به ۱۴۸ واحد در کشور

به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری دانشجو، علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در مراسم افتتاح همزمان و برخط ۲۰ واحد سراج (مراکز سلامت روانی ـ اجتماعی) و سه کانکس کاهش آسیب اعتیاد که همزمان با هفته دولت و با حضور جمعی از مدیران وزارت بهداشت و روسای دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور برگزار شد، اظهار کرد: امروز به افتتاح ۲۰ واحد دیگر از مراکز سراج در کشور افتخار می‌کنیم و اعتقاد به این مراکز، مبنای کاملاً علمی دارد.

وی با اشاره به روند تحول نظام‌های سلامت در جهان افزود: از سال ۱۹۷۸ و پس از شکل‌گیری رویکرد مراقبت‌های بهداشتی اولیه، توجه نظام‌های سلامت به ارائه خدمات در سطح جامعه افزایش یافت و ایران نیز از کشور‌های پیشرو در ایجاد شبکه بهداشت و درمان بود؛ به‌گونه‌ای که حتی پیش از تصویب بیانیه آلماآتا، ایجاد شبکه در کشور آغاز شده بود.

معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به دستاورد‌های شبکه بهداشت و درمان کشور در چهار دهه گذشته گفت: شاخص‌های سلامت کشور طی این سال‌ها به شکل چشمگیری بهبود یافته است. برای نمونه، میزان مرگ‌ومیر نوزادان که پیش از انقلاب بیش از ۱۵۰ مورد به ازای هر هزار تولد زنده بود، امروز به کمتر از ۱۰ مورد رسیده است. همچنین مرگ‌ومیر مادران باردار از بیش از ۱۰۰ مورد به ازای هر ۱۰۰ هزار تولد زنده، به کمتر از ۲۰ مورد کاهش یافته است.

رئیسی ادامه داد: در حوزه بیماری‌های واگیر نیز دستاورد‌های قابل توجهی داشته‌ایم. در شرایطی که برخی کشور‌های همسایه همچنان با نرخ بالای بروز سل مواجه هستند، میزان بروز سل در ایران به کمتر از ۱۲ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر رسیده است. همچنین کشورمان طی ۲۷ سال گذشته موردی از فلج اطفال بومی نداشته است و این موضوع نشان‌دهنده نقش مهم شبکه بهداشت و درمان در حفظ سلامت مردم و مرزبانی سلامت کشور است.

وی با بیان اینکه کاهش بار بیماری‌های واگیر به معنای نادیده گرفتن آنها نیست، تصریح کرد: همه‌گیری کرونا نشان داد که بیماری‌های عفونی همچنان می‌توانند سلامت جوامع را تحت تأثیر قرار دهند و نظام سلامت باید همواره برای مواجهه با چنین تهدید‌هایی آماده باشد.

معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به تحولات رویکرد‌های جهانی در حوزه مراقبت‌های سلامت، بیان کرد: امروز برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع در بسیاری از کشور‌های جهان اجرا می‌شود و در این رویکرد، هر خانواده یک تیم سلامت دارد که می‌تواند مراقبت، پیشگیری و در صورت نیاز ارجاع و درمان را دنبال کند.

رئیسی افزود: در سال ۲۰۲۶، یکی از مسیر‌های تحول نظام‌های سلامت، حرکت یک گام فراتر از خانواده‌محوری و توجه بیشتر به مراقبت‌های محله‌محور است؛ یعنی از مراقبت از فرد و خانواده به سمت توجه به محیط و محله‌ای حرکت کنیم که فرد در آن زندگی می‌کند.

وی مراکز سراج را یکی از نماد‌های این رویکرد دانست و گفت: زمانی در حوزه سلامت روان، یک کارشناس یا مشاور در یک کلینیک با فرد مراجعه‌کننده گفت‌و‌گو می‌کرد و تلاش می‌کرد مشکل او را حل کند، اما امروز می‌دانیم مشکلات سلامت روانی و اجتماعی افراد می‌تواند ریشه در عوامل مختلفی همچون فقر، بیکاری، اعتیاد، خشونت و سایر مسائل اجتماعی داشته باشد و حل آنها نیازمند کار تیمی است.

معاون بهداشت وزارت بهداشت ادامه داد: در مراکز سراج، روانشناس، روانپزشک و مددکار اجتماعی در کنار یکدیگر فعالیت می‌کنند و در صورت نیاز، موضوعات اجتماعی و ظرفیت‌های موجود در محله نیز مورد توجه قرار می‌گیرد بنابراین، سراج یکی از نماد‌های توسعه‌یافتگی نظام مراقبت و حرکت به سمت مراقبت‌های محله‌محور است.

رئیسی با تأکید بر اهمیت کیفیت خدمات در مراکز سراج خاطرنشان کرد: مأموریت این مراکز تنها ارائه مشاوره به یک فرد نیست؛ بلکه باید ریشه‌های مشکلات شناسایی و برای حل آنها اقدام شود. گاهی با کمک به ایجاد یک شغل خانگی یا رفع یک مشکل اجتماعی می‌توان تنش‌های یک خانواده را کاهش داد و زندگی را به شرایط طبیعی بازگرداند.

وی گفت: سلامت روانی و اجتماعی یکی از حوزه‌های بسیار ارزشمند در نظام سلامت است، اما برای موفقیت این برنامه باید کیفیت خدمات به طور مستمر مورد توجه قرار گیرد، مأموریت مراکز به صورت مرتب به همکاران یادآوری شود و عملکرد آنها ارزیابی شود تا در نهایت یک نظام یکپارچه و کارآمد شکل بگیرد.

معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به افتتاح ۲۰ واحد جدید سراج اظهار کرد: با افتتاح این مراکز، تعداد واحد‌های سراج در سراسر کشور به ۱۴۸ مرکز رسیده است و خوشبختانه بسیاری از دانشگاه‌های علوم پزشکی برای راه‌اندازی این مراکز علاقه‌مند و مشتاق هستند.

رئیسی ابراز امیدواری کرد: با توسعه این مراکز و حرکت نظام سلامت به سمت مراقبت‌های محله‌محور، شاهد ارتقای هرچه بیشتر خدمات سلامت روانی و اجتماعی و پاسخگویی بهتر نظام سلامت به نیاز‌های مردم باشیم.

محمدرضا شالبافان، مدیر کل دفتر سلامت روانی اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت نیز با بیان این که خوشبختانه برنامه سراج به طور کامل در ساختار شبکه بهداشت و درمان ادغام شده است، گفت: این مراکز با هدف گسترش دسترسی مردم به خدمات سلامت روانی ـ اجتماعی، به‌ویژه در مناطق کمتر برخوردار، خدمات منسجم و تخصصی ارائه می‌کند.

شالبافان با بیان اینکه سراج تنها ساختار در سطح کشور است که به صورت همزمان خدمات روان‌پزشکی، روان‌شناسی و مددکاری اجتماعی را به شکل رایگان در ساختار دولتی ارائه می‌دهد، اظهار کرد: تجربه سراج در سفر اعضای عالی‌رتبه سازمان جهانی بهداشت به ایران مورد تقدیر جدی قرار گرفت و به صورت رسمی به عنوان یکی از تجربیات موفق جهانی معرفی شد.

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت ادامه داد: در نشست اخیر کشور‌های عضو بریکس نیز نماینده وزیر بهداشت از برنامه سراج به عنوان یکی از دستاورد‌های حوزه سلامت کشور در کنار برنامه پزشکی خانواده تقدیر کرد و این تجربه در کتابچه بهترین تجربیات سلامت روانی اجتماعی کشور‌های عضو بریکس نیز مورد توجه و انتشار قرار گرفت.

وی با اشاره به نقش مراکز سراج در بحران اخیر گفت: این ساختار در مدیریت پیامد‌های روانی ـ اجتماعی بحران نیز کمک شایانی به وزارت بهداشت کرد و در راه‌اندازی خط ۱۹۰، ارجاعات مورد نیاز از طریق این سامانه به مراکز جامع سلامت و سراج انجام شد و افرادی که در غربالگری‌ها در معرض خطر بالا تشخیص داده شدند، خدمات تخصصی دریافت کردند.

شالبافان افزود: در حال حاضر غربالگری سلامت روان کارکنان نظام سلامت نیز به عنوان بخش مهمی از خدمات تخصصی در ساختار سراج انجام می‌شود و برای کودکانی که در جریان بحران اخیر آسیب دیده و در بیمارستان بستری شده‌اند نیز با همکاری وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، خدمات مددکاری و معیشتی در کنار خدمات روانی ـ اجتماعی ارائه خواهد شد.

وی همچنین از توسعه مراکز سراج در دانشگاه‌های علوم پزشکی خبر داد و گفت: در استان فارس سه مرکز سراج، در دانشگاه علوم پزشکی اهواز دو مرکز و در دانشگاه علوم پزشکی قزوین نیز یک ساختار کاهش آسیب به ارائه خدمات خواهند پرداخت.  همچنین در اصفهان و شیراز یک ساختار کاهش آسیب نیز به بهره‌برداری می‌رسد.

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با قدردانی از حمایت‌های سازمان امور اجتماعی کشور، اظهار کرد: برنامه سراج به عنوان یکی از برنامه‌های مصوب شورای اجتماعی کشور، با حمایت این سازمان در حال اجراست و بخش اصلی منابع و خدمات آن توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و در قالب یک برنامه ادغام‌شده در ساختار شبکه ارائه می‌شود.