تفنگ تعرفهای ترامپ روی کانادا/ روابط اروپاییها با آمریکا و کانادا چه تغییری خواهد کرد؟
به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری دانشجو، تنشهای فزاینده میان آمریکا و کانادا که طی دو سال اخیر به اوج خود رسیده، اکنون فراتر از مرزهای این دو کشور رفته و زنگ خطر را برای متحدان اروپایی آنها به صدا درآورده است بانک مرکزی هلند (DNB) روز چهارشنبه ۲ سپتامبر ۲۰۲۶ (۱۱ شهریور ۱۴۰۵) رسماً اعلام کرد که به دلیل «ناآرامیهای ژئوپلیتیکی فزاینده» و نگرانی از پیامدهای تنشهای تجاری آمریکا و کانادا اقدام به انتقال ۸۶ تن طلای خود به ارزش بیش از ۱۲ میلیارد دلار از انبارهای نیویورک و اتاوا به لندن کرده است.
کارزار «آمریکا اول» و تغییر هندسه سیاسی
با آغاز ریاست جمهوری دونالد ترامپ و پیاده سازی راهبرد «آمریکا اول»، اختلافات اقتصادی آمریکا و کانادا به سطحی جدید از تقابل سیاسی ارتقا یافت. اظهارات مکرر رئیس جمهور آمریکا در مورد تبدیل کانادا به «ایالت پنجاه و یکم» و خطاب قرار دادن نخست وزیر این کشور با عنوان «فرماندار» نه تنها موجب بروز یک بحران بی سابقه بین دو کشور شد بلکه از سوی مقامات اتاوا به عنوان «تهدیدی مستقیم برای تمامیت ارضی» تلقی گردید موضع گیریهای واشنگتن در قبال حاکمیت کانادا بر مناطق قطبی و همچنین انتقاد از سهم این کشور در هزینههای دفاعی ناتو بر وخامت اوضاع دامن زد.
روابط دو کشور آمریکا و کانادا که زمانی متحد دیرینه و الگوی همکاری اقتصادی در آمریکای شمالی محسوب میشدند، طی دو سال اخیر دستخوش عمیقترین تنشهای سیاسی و تجاری تاریخ خود شده است تشدید اختلافات بر سر مدلهای اقتصادی اعمال تعرفههای بی سابقه آمریکا تا سطح ۵۰ درصد اظهارات تحقیرآمیز ترامپ و مقامات ارشد واشنگتن درباره حاکمیت ملی اتاوا و در نهایت، شکست کامل مذاکرات در مردادماه امسال، این دو کشور را به لبه پرتگاه یک تقابل تمام عیار کشانده است کارشناسان معتقدند دوران طلایی یکپارچگی اقتصادی در آمریکای شمالی به پایان رسیده است
تعرفه با طعم فنتانیل
بر اساس اسناد و بیانیههای رسمی روند صعودی تنشها از سال ۲۰۲۵ وارد فاز جدیدی شد. بهمن و اسفند ۱۴۰۳ (فوریه و مارس ۲۰۲۵) دولت آمریکا با استناد به موضوع مبارزه با مواد مخدر و قاچاق فنتانیل، تعرفه ۲۵ درصدی بر کالاهای کانادایی وضع کرد. این اقدام با واکنش فوری اتاوا همراه شد و این کشور نیز با اعمال تعرفه بر ۲۰.۷ میلیارد دلار کالای آمریکایی، آتش جنگ تجاری را شعله ور ساخت.
مرداد ۱۴۰۴ (اوت ۲۰۲۵) در تازهترین دور از افزایش تنش، آمریکا نرخ تعرفهها را به ۳۵ درصد افزایش داد. در واکنش کانادا معافیت مالیاتی کالاهای کوچک وارداتی را لغو کرد. مارک کارنی نخست وزیر کانادا، در یک موضع گیری تاریخی، دوران نزدیکی اقتصادی دوجانبه را «به پایان رسیده» اعلام کرد. در مهر ۱۴۰۴ (اکتبر ۲۰۲۵) دور جدید مذاکرات بین دو کشور با شکست مواجه شد و واشنگتن ۱۰ درصد دیگر بر تعرفههای خود افزود.
تعرفه ۵۰ درصدی از کجا آمد؟
سال ۲۰۲۶، اما نقطه عطف این بحران بود. در اردیبهشت ماه آمریکا به طور یک جانبه همکاری دفاعی ۸۶ ساله خود با کانادا را لغو کرد که این اقدام به عنوان یک هشدار جدی در عرصه امنیتی ارزیابی شد. سرانجام، مذاکرات تعیین کننده برای بازنگری در توافق سه جانبه آمریکا-مکزیک-کانادا (USMCA) در تاریخ ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ (۲۱ اوت ۲۰۲۶) با شکست کامل روبه رو شد
خبرنگاران حاضر در نشست مذاکرات گزارش دادهاند که هیأت آمریکایی در دقیقه نود، شرطهای جدید و غیرمنتظرهای را مطرح کرد که مهمترین آنها عبارت بودند از حق وتو بر سیاست خارجی کانادا، دسترسی انحصاری به منابع معدنی راهبردی این کشور و تضعیف قوانین حمایت از فرهنگ فرانسوی زبان در ایالت کبک. اتاوا، اما این شروط را نقض آشکار حاکمیت ملی دانسته و بلافاصله میز مذاکره را ترک کرد
ساعاتی پس از این اتفاق، در تاریخ ۱ شهریور ۱۴۰۵ (۲۲ اوت)، آمریکا به طور رسمی تعرفه ۵۰ درصدی را بر بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار از کالاهای کانادایی اعمال کرد. در ادامه، دونالد ترامپ در تاریخ ۳ شهریور، تهدید کرد که از سال ۲۰۲۷ میلادی، تعرفههای خودرو و فولاد این کشور را به ۵۰ درصد خواهد رساند و حتی فرمانی غیررسمی برای تغییر نام «دریاچه انتاریو» صادر کرد که با واکنش تند افکار عمومی کانادا مواجه شد!
کانادا نیز در تاریخ ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ (۸ سپتامبر)، رسماً طرح مقابله به مثل را اجرایی کرد و بر بیش از ۷۰۰ قلم کالای ساخت آمریکا (از محصولات کشاورزی تا قطعات صنعتی) تعرفههای متقابل وضع نمود. مقامات اتاوا از یک برنامه راهبردی بلندمدت برای «کاهش وابستگی به آمریکا» پرده برداشتهاند که طی آن، صادرات غیرآمریکایی این کشور در دهه آینده دو برابر خواهد شد. کارنی نخست وزیر کانادا نیز طی اظهاراتی اعلام کرد از ۱۷ شهریور (۸ سپتامبر) با اعمال تعرفههای متقابل دلار به دلار به اقدامات خصمانه آمریکا پاسخ خواهد داد.
هلند از ترس افزایش تنشها بین آمریکا و کانادا طلای خود را از خاک دو کشور خارج کرد
بروز تنشهای رو به رشد میان آمریکا و کانادا که طی دو سال اخیر به اوج خود رسیده، اکنون فراتر از مرزهای این دو کشور رفته و زنگ خطر را برای متحدان اروپایی آنها به صدا درآورده است. بانک مرکزی هلند (DNB) روز چهارشنبه ۲ سپتامبر ۲۰۲۶ (۱۱ شهریور ۱۴۰۵) رسماً اعلام کرد که به دلیل «ناآرامیهای ژئوپلیتیکی» و نگرانی از پیامدهای تنشهای تجاری آمریکا و کانادا، اقدام به انتقال ۸۶ تن طلای خود به ارزش بیش از ۱۲ میلیارد دلار از انبارهای نیویورک و اتاوا به لندن کرده است.
اگرچه بیانیه بانک مرکزی هلند مستقیماً به تشدید مناقشه آمریکا و کانادا اشاره نکرده، اما تحلیلگران اقتصادی معتقدند زمینه اصلی این اقدام، آشفتگی بیسابقه در روابط تجاری و سیاسی آمریکای شمالی است. اولاف اسلایپن، رئیس بانک مرکزی هلند، در بیانیهای تصریح کرد: با این جابهجایی، قابلیت معاملهپذیری ذخایر طلای خود را بهبود بخشیدیم. انتظار داریم هرگز مجبور به استفاده از آن نشویم، اما تقویت تابآوری و آمادگیمان در برابر بحران ضروری است. این اقدام در شرایطی صورت میگیرد که جنگ تجاری آمریکا و کانادا نگرانیهای جدی را در میان متحدان اروپایی خود برانگیخته است.
بانک مرکزی هلند اعلام کرد این انتقال بین مارس تا آگوست ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵) در دو مرحله انجام شده است. بانک مرکزی هلند تأکید کرده که طلای نگهداریشده در لندن «بهعنوان قابلمعاملهترین طلای جهان شناخته میشود و در شرایط بحران سریعترین قابلیت دسترسی را دارد». به عبارت دیگر، در شرایطی که تنشهای تجاری و سیاسی میتواند دسترسی به داراییهای مستقر در آمریکای شمالی را با اختلال مواجه کند، لندن بهعنوان یک مرکز بیطرف و امن ترجیح داده شده است.
آینده روابط فراآتلانتیک در دام تنشهای مرد دیوانه
کارشناسان اقتصادی این اقدام هلند را یک هشدار جدی به واشنگتن و اتاوا تلقی میکنند. جابهجایی میلیاردها دلار طلا از خاک آمریکا و کانادا، نشانهای از کاهش اعتماد متحدان اروپایی به ثبات اقتصادی و سیاسی آمریکای شمالی است. پیشتر نیز بانک مرکزی هلند نگرانی خود را از «سختتر شدن روابط اروپا و آمریکا» ابراز کرده و نسبت به وابستگی بیشازحد به ایالات متحده هشدار داده بود.
جابهجایی میلیاردها دلار طلا از خاک آمریکا و کانادا، نشانهای از کاهش اعتماد متحدان اروپایی به ثبات اقتصادی و سیاسی آمریکای شمالی است.
گفتنی است این نخستین بار نیست که یک بانک مرکزی اروپایی اقدام به خروج طلا از آمریکا میکند. از نیمههای سال ۲۰۲۵، بانک مرکزی فرانسه نیز ۱۲۹ تن طلای خود را از نیویورک خارج کرده و سیاستمداران آلمانی نیز بر بانک مرکزی این کشور برای بازگرداندن ۱،۲۳۶ تن طلای ذخیرهشده در آمریکا فشار میآورند.
هلند با انتقال ۸۶ تن طلای خود از آمریکا و کانادا به لندن، پیام روشنی به جهان مخابره کرده است، تنشهای تجاری و سیاسی در آمریکای شمالی به حدی جدی شده که متحدان اروپایی را به بازنگری در استراتژیهای ذخیرهسازی داراییهای خود واداشته است. این اقدام در کنار شکست مذاکرات آمریکا با کانادا و بلاتکلیف ماندن وضعیت جنگ روسیه و اوکراین و شکست آمریکا در محاصره اقتصادی ایران و بسته شدن تنگه هرمز، نشان میدهد که دوران طلایی همکاریهای فراآتلانتیک میان اروپا و آمریکا رو به پایان است و جهان وارد فاز جدیدی از عدماطمینان ژئوپلیتیکی شده است.