سينماي ملي؛ از توهم تا حقيقت

گروه فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»؛ بحث سينماي ملي اساسا يك بحث غامض و پيچيده است و در طول سي سال گذشته كه اين مسئله به كرات مورد توجه سينماگران و به ويژه مديران سينمايي قرار گرفته هيچ وقت تعريفي با حد و رسمي مشخص و متعين درباره آن ارائه نشده است و اين بحث هميشه در گير و دار ارائه تعاريف كلي نصف و نيمه و غبار آلود و به ويژه بيشتر با شكل و شمايلي ژورناليستي و شعاري و كمتر با بياني علمي و منطقي و مبتني بر مباني زيبايي شناسي هنر ارائه گرديده است.

اما به راستي سينماي ملي چيست و چگونه و تحت چه شرايطي مي توان به آن رسيد و برمحور و مبناي تعريفي جامع و مانع شالوده يك هنر ميهني و ملي را پي افكند.

 

تجربه ما در طول سال هاي گذشته و مديريت هاي مختلفي كه در عرصه هنر حكم فرما بوده اند گوياي اين نكته است كه مفهوم سينماي ملي به معناي ارزشمند و مفيد آن به هر شكل و گونه اي كه بدست آيد مطمئنا با شعارها و لفاظي هاي بخش نامه اي مديراني كه همه چيز را در گرو بالا بردن بيلان كاري خود مي دانند و مي بينند به دست نمي آيد و چنين شيوه اي صرفا به هدر رفتن وقت و هزينه ملي و عمومي كشور منجر مي شود و بس.

 

و نمي تواند هيچ اتفاق مثبت و مثمر ثمري را رقم بزند. مرور كارنامه مديريت سينماي كشور و نهادها و دستگاه هايي كه در اين مسير و با اين شكل و شيوه وقت و انرژي را صرف كرده و هدر داده اند به وضوح گوياي اين مدعاست.

30 سال از تاريخ سينماي پس از انقلاب مي گذرد و هنوز كه هنوز است بحث سينماي ملي همچون ساير بحث هاي چالش برانگيز هنر هفتم ما همچون سينماي ديني، سينماي معناگرا و غيره در فضاي مبهم و غبارآلود و پرچالش با انواع و اقسام افت و خيزها و پستي و بلندي ها و مشكلات عديده تئوريك و عملياتي دست به گريبان است و از دست هيچ يك از مدعيان و به اصطلاح صاحب نظران و نهادهاي متولي و مديران متنوع سينماي هم كاري برنمي آيد.

سوال اساسي و نكته محوري و مبنايي اين است كه في الواقع مقصود و تفكر و توقع ما و مفهوم تحت اللفظي «سينماي ملي» چيست و بعد از آنكه به اين مفهوم دست يافتگي پيدا كرديم و به لحاظ انديشدگي مشكل پيچيده و غامض ما حل شد آنگاه بايد به اين نكته بينديشيم كه نمونه هاي عيني و مصاديق خارجي اين سينما چيست.

 

در طول سي سال گذشته مديران و مسئولان سينماي مختلف هر از گاهي فيلم و گونه اي از آثار سينماي هنرمندان كشور را به عنوان نمونه اي از سينماي ملي مطلوب خود و مصداقي از تجلي خواسته ها و توقعات هنريشان ارزيابي كرده و معرفي نموده اند كه شايد در اين ميان سهم كسي همچون مرحوم علي حاتمي بيش از ديگران باشد، كسي كه طي دوره خاص كه البته پس از رفتن او و فقدانش را شامل شده و مي شود به عنوان عناد سينماي ملي معرفي مي شده است.

 

و يا در دوره هاي ديگر به تناسب آثار توليد شده نمونه هاي ديگري از سينماي مورد توجه مديران كه تاحدي مطلوب آنها به شمار مي رفت به عنوان سنيماي ملي مطرح و مورد حمايت قرار مي گرفته است اما آنچه مسلم است اين كه در طول سه دهه گذشته و در دوره هاي مختلف از مديريت سينمايي هيچ گاه برنامه مدون و طرحي مبتني بر اصول و معيارهاي شناخته شده اي كه مبين مفهوم سينماي ملي باشد ارائه نشده است و كم و كان اين عنوان يكي از عناوين به شدت چالش برانگيز، مبهم و ناشناخته باقي مانده كه صرفا وسيله اي مي شود براي طي دوران مديريت مديران سينماي و پر كردن بيلان كاري نهادها و آدم هاي مختلف اما اينكه اين عنوان و محصولات توليد شده ذيل آن تا چه حد توانسته اند به حقيقت سينماي ايران و چرخه توليدات آن در راستاي منافع اساسي اين هنر كمك كنند محل ترديد است.