رقابت غول‌های فناوری برای ساخت عینک AI/حریم خصوصی مانع جدید شد

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو؛ تا همین چند سال پیش، وقتی صحبت از ابزار‌های پوشیدنی هوشمند می‌شد، بیشتر ذهن‌ها به سمت ساعت‌های هوشمند می‌رفت؛ اما حالا عینک‌ها در حال تبدیل شدن به یکی از جدی‌ترین گزینه‌ها برای نسل بعدی ابزار‌های هوشمند هستند. عینکی که می‌تواند تصویر بگیرد، صدا پخش کند، تماس برقرار کند، پیام‌ها را بخواند و حتی با کمک هوش مصنوعی درباره چیزی که کاربر می‌بیند پاسخ بدهد.

شرکت‌های بزرگ فناوری هم سرمایه‌گذاری روی این بازار را جدی گرفته‌اند. متا با عینک‌های هوشمند Ray-Ban Meta یکی از بازیگران اصلی این حوزه است و شرکت‌هایی مانند سامسونگ و گوگل نیز در حال توسعه نسل جدید عینک‌های هوشمند هستند. سامسونگ و گوگل در اردیبهشت ۱۴۰۵ نمونه‌هایی از عینک هوشمند جدید خود را معرفی کردند که قرار است به عنوان همراه گوشی، قابلیت‌های هوش مصنوعی را در قالب یک عینک در اختیار کاربر قرار دهد.

اما هرچه این عینک‌ها هوشمندتر می‌شوند، یک سؤال جدی‌تر از همیشه مطرح می‌شود: وقتی دوربین روی صورت یک نفر قرار گرفته و دائماً در محیط اطراف او حضور دارد، دیگران از کجا بدانند که در حال ضبط شدن نیستند؟

وقتی دوربین از جیب به روی صورت می‌آید

رویترز در گزارشی که امروز منتشر کرده، به افزایش نگرانی‌ها درباره حریم خصوصی در بازار عینک‌های هوش مصنوعی پرداخته است. بر اساس این گزارش، قابلیت‌هایی مانند ضبط تصویر و ویدئو، دسترسی به اطلاعات محیط اطراف و پردازش داده‌ها باعث شده نگرانی درباره استفاده پنهانی از این ابزار‌ها افزایش پیدا کند. این نگرانی‌ها حتی در برخی کشور‌ها به محدودیت‌های رسمی و اقدامات حقوقی منجر شده است.

مسئله فقط این نیست که صاحب عینک چه چیزی را می‌بیند؛ مسئله این است که افراد حاضر در اطراف او نیز ممکن است وارد میدان دید دوربین شوند.

برای مثال، اگر فردی در یک کافه، دانشگاه، جلسه کاری یا فضای عمومی از عینک هوشمند استفاده کند، افراد حاضر در محیط لزوماً نمی‌دانند که دوربین فعال است یا نه. همین تفاوت میان «دوربین در دست» و «دوربین روی صورت» می‌تواند نحوه برخورد جامعه با این فناوری را تغییر دهد.

شرکت‌ها چه پاسخی دارند؟

متا می‌گوید برای همین مسئله، در عینک‌های هوش مصنوعی خود یک چراغ سفید موسوم به Capture LED قرار داده است. این چراغ هنگام ضبط عکس یا ویدئو فعال می‌شود تا اطرافیان بتوانند متوجه تصویربرداری شوند. این شرکت همچنین اعلام کرده در نسل‌های جدید، اگر سیستم تشخیص دهد این چراغ پوشانده یا دستکاری شده است، دوربین را غیرفعال می‌کند. متا همچنین تأکید کرده عکس‌ها و ویدئو‌هایی که کاربر برای گالری خود ثبت می‌کند، ابتدا به صورت خصوصی روی عینک ذخیره می‌شوند و انتقال آنها به تلفن همراه به انتخاب کاربر انجام می‌شود.

اما منتقدان می‌گویند وجود یک چراغ کوچک الزاماً تمام مسئله را حل نمی‌کند؛ چراکه افراد حاضر در یک محیط ممکن است متوجه روشن شدن آن نشوند یا اصلاً ندانند این چراغ به چه معناست. این نگرانی در هفته‌های اخیر فقط به یک بحث نظری محدود نمانده است. رویترز گزارش داده در فرانسه، مقام‌های قضایی و نهاد‌های نظارتی درباره استفاده از عینک‌های هوشمند حساس‌تر شده‌اند و نگرانی‌هایی درباره فیلم‌برداری بدون رضایت و آزار افراد مطرح شده است.

در استرالیا نیز دولت درباره احتمال ممنوعیت استفاده از عینک‌های هوشمند مجهز به دوربین در ساختمان‌های دولتی بررسی‌هایی انجام داده است. این موضوع در کنار محدودیت‌های اعمال‌شده در برخی دادگاه‌ها و سینما‌های بریتانیا نشان می‌دهد بحث حریم خصوصی به یکی از موانع جدی گسترش این فناوری تبدیل شده است.

چرا شرکت‌ها همچنان روی عینک‌ها حساب باز کرده‌اند؟

با وجود این نگرانی‌ها، شرکت‌های فناوری همچنان عینک را یکی از گزینه‌های مهم برای آینده محاسبات می‌دانند. دلیل آن هم ساده است؛ برخلاف گوشی، کاربر برای استفاده از عینک هوشمند مجبور نیست دائماً صفحه‌ای را مقابل صورت خود نگه دارد.

عینک می‌تواند اطلاعات را در همان لحظه‌ای که کاربر به محیط نگاه می‌کند در اختیار او قرار دهد. ترجمه زنده، تشخیص اشیا، پاسخ به سؤال درباره محیط اطراف، تماس صوتی، مسیریابی و ثبت تصویر بدون خارج کردن گوشی از جیب، بخشی از کاربرد‌هایی هستند که شرکت‌ها برای این محصولات توسعه داده‌اند. متا حتی از کاربرد عینک‌های هوش مصنوعی برای افراد نابینا و کم‌بینا نیز خبر داده است؛ از جمله خواندن نوشته‌ها، تشخیص اشیا و کمک به درک محیط اطراف؛ بنابراین مسئله صرفاً یک ابزار سرگرمی یا گجت لوکس نیست. عینک هوشمند می‌تواند در آینده برای آموزش، دسترسی‌پذیری، کار، مسیریابی و ارتباطات نیز مورد استفاده قرار گیرد.

مشکل اصلی؛ مرز میان «کاربر» و «دیگران»

چالش اصلی اینجاست که قوانین و عادت‌های اجتماعی برای دوربین‌های سنتی شکل گرفته‌اند، اما عینک هوشمند این معادله را تغییر می‌دهد. وقتی فردی با گوشی عکس می‌گیرد، معمولاً اطرافیان متوجه حرکت دست، جهت‌گیری گوشی و آماده شدن برای تصویربرداری می‌شوند. اما در مورد عینک، دوربین می‌تواند در میدان دید کاربر قرار داشته باشد بدون اینکه حرکت مشخصی انجام شود. به همین دلیل، آینده این فناوری فقط به کیفیت دوربین، قدرت پردازش یا قابلیت‌های هوش مصنوعی وابسته نیست؛ بلکه به این سؤال هم بستگی دارد که شرکت‌ها تا چه اندازه بتوانند اعتماد عمومی را جلب کنند.

 رویترز در گزارش خود نیز به همین نقطه اشاره کرده است؛ هرچه این ابزار‌ها اطلاعات بیشتری از محیط اطراف دریافت کنند، مسئله اعتماد، رضایت افراد و کنترل داده‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در واقع عینک‌های هوش مصنوعی ممکن است بخشی از آینده فناوری باشند، اما برای فراگیر شدن آنها فقط هوشمندتر شدن کافی نیست؛ کاربران و حتی افرادی که اصلاً این عینک را به چشم نزده‌اند، باید بدانند چه چیزی ضبط می‌شود، چه کسی به داده‌ها دسترسی دارد و چگونه می‌توان جلوی ثبت اطلاعات بدون رضایت را گرفت. به همین دلیل، رقابت آینده شرکت‌های فناوری شاید فقط بر سر ساختن عینکی باهوش‌تر نباشد؛ بلکه بر سر ساختن عینکی باشد که مردم بتوانند در حضور آن احساس امنیت و حریم خصوصی بیشتری داشته باشند.