سفره مردم زیر فشار قیمت‌ها؛ افزایش کالابرگ چقدر از هزینه مهر را جبران می‌کند؟

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری دانشجو، اولین هفته مهر برای بازار مواد غذایی با تغییرات یکدست قیمت همراه نبود. برخی کالاها در محدوده‌های قیمتی قبلی معامله می‌شوند، اما در بخش پروتئین و برخی اقلام پرمصرف، فاصله قیمت‌ها میان حداقل و حداکثر قابل توجه است. همین اختلاف باعث شده هزینه خرید یک سبد معمولی مواد غذایی، بسته به نوع کالا و محل خرید، تفاوت محسوسی داشته باشد.

بررسی قیمت‌های بازار در هفته منتهی به ۳ مهر نشان می‌دهد گوشت مرغ در محدوده ۲۵۰ تا ۲۹۰ هزار تومان قرار گرفته است. این در حالی است که گزارش هفته منتهی به ۱۹ شهریور، قیمت مرغ را بین ۲۷۵ تا ۳۳۰ هزار تومان اعلام کرده بود؛ بنابراین نمی‌توان از یک روند افزایشی یکدست در تمام بازار صحبت کرد و بخشی از تفاوت نرخ‌ها به نوع عرضه و محل فروش مربوط می‌شود.

مرغ و تخم‌مرغ دو قلم مهم سفره خانوار

مرغ همچنان یکی از اصلی‌ترین منابع پروتئین خانوار محسوب می‌شود و قیمت آن مستقیماً روی هزینه خرید ماهانه اثر می‌گذارد. در هفته اول مهر، نرخ هر کیلو مرغ در بازار بین ۲۵۰ تا ۲۹۰ هزار تومان گزارش شده است. گزارش‌های منتشرشده در روزهای ابتدایی مهر نیز از عرضه مرغ در همین محدوده خبر می‌دهند.

تخم‌مرغ نیز وضعیت مشابهی دارد. قیمت یک شانه ۳۰ عددی در محدوده ۲۶۰ تا ۵۳۰ هزار تومان قرار گرفته است. این بازه نشان می‌دهد نوع محصول، وزن و نحوه عرضه می‌تواند اختلاف قابل توجهی در هزینه نهایی خرید ایجاد کند.

در واقع، برای خانواری که خرید ماهانه خود را با چند قلم پروتئینی تنظیم می‌کند، همین دو کالا می‌توانند بخش قابل توجهی از هزینه سبد غذایی را به خود اختصاص دهند؛ به‌خصوص زمانی که خرید از بازار آزاد با نرخ‌های بالاتر انجام شود.

گوشت قرمز همچنان کالای گران سفره است

در بازار گوشت قرمز نیز فاصله قیمت‌ها قابل توجه است. طبق رصد هفته منتهی به ۳ مهر، قیمت راسته گوساله بدون استخوان حدود یک میلیون و ۷۹۰ هزار تومان و شقه کامل گوسفندی حدود یک میلیون و ۵۳۰ هزار تومان اعلام شده است. دنبه نیز حدود ۹۹۰ هزار تومان قیمت داشته و ران شترمرغ به حدود ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان رسیده است.

این ارقام نشان می‌دهد گوشت قرمز همچنان در بخش بالای هزینه‌های خوراکی خانوار قرار دارد. در چنین شرایطی، تفاوت قیمت میان انواع گوشت و شیوه عرضه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و انتخاب خانوارها بیش از گذشته به قیمت نهایی محصول وابسته می‌شود.

برنج ایرانی تا ۵۶۰ هزار تومان رسید

برنج نیز یکی دیگر از اقلامی است که در هفته اول مهر با دامنه قیمتی گسترده عرضه شده است. بر اساس داده‌های بازار، قیمت برنج ایرانی بین ۳۶۰ تا ۵۶۰ هزار تومان و برنج خارجی بین ۱۳۹ تا ۳۴۰ هزار تومان گزارش شده است.

این اختلاف قیمت در بازار برنج نشان می‌دهد که نمی‌توان برای تمام انواع این کالا یک نرخ واحد در نظر گرفت. نوع برنج، کیفیت، برند و محل عرضه، عوامل تعیین‌کننده در قیمت نهایی هستند.

از طرف دیگر، برنج از اقلامی نیست که به‌سادگی از سبد مصرف خانوار حذف شود؛ بنابراین ماندگاری قیمت آن در سطوح بالا، مستقیما روی هزینه ماهانه خانوار اثر می‌گذارد.

روغن و لبنیات هزینه‌های کوچک اما تکرارشونده

در بخش روغن خوراکی نیز اختلاف قیمت میان انواع محصولات قابل مشاهده است. روغن سرخ‌کردنی ۸۱۰ گرمی در هفته منتهی به ۳ مهر حدود ۳۶۲ تا ۴۸۱ هزار تومان و روغن مخصوص پخت‌وپز در همین وزن حدود ۳۳۰ تا ۳۷۹ هزار تومان قیمت داشته است.

در بازار لبنیات نیز شیر بطری ۹۴۶ گرمی کم‌چرب در محدوده ۱۰۰ تا ۱۳۷ هزار و ۵۰۰ تومان، کره ۵۰ گرمی حدود ۶۲ تا ۶۴ هزار و ۲۰۰ تومان و ماست دبه‌ای ۲.۵ کیلوگرمی کم‌چرب حدود ۲۸۵ هزار تومان عرضه شده است.

هرکدام از این اقلام به‌تنهایی شاید سهم بزرگی از هزینه خانوار ایجاد نکند، اما تکرار خرید آنها در طول ماه باعث می‌شود مجموع هزینه این گروه نیز به رقم قابل توجهی برسد.

افزایش کالابرگ برای ۴۴ میلیون نفر در برابر قیمت‌های مهر

در چنین شرایطی، افزایش اعتبار کالابرگ به یکی از مهم‌ترین ابزارهای حمایتی برای بخشی از خانوارها تبدیل شده است. رئیس سازمان برنامه و بودجه اخیرا از شناسایی حدود ۴۴ میلیون نفر برای افزایش مبلغ کالابرگ از مهرماه خبر داده است. بر اساس توضیحات اعلام‌شده، فرایند شناسایی و بررسی مشمولان در حال انجام است و برای بخشی از افراد پیامک ارسال می‌شود تا شرایط دریافت حمایت بیشتر مشخص شود.

بنابراین عدد ۴۴ میلیون نفر را باید در این مرحله، جمعیت شناسایی‌شده برای افزایش حمایت دانست و نه لزوما تعداد قطعی دریافت‌کنندگان افزایش اعتبار. همچنین برای گروه‌هایی از جمله مددجویان کمیته امداد و بهزیستی، حمایت بیشتر در نظر گرفته شده است و جزئیات نهایی جامعه مشمول باید بر اساس اعلام رسمی دولت ملاک قرار گیرد.

همزمان، پیگیری‌های انجام‌شده از وزارت تعاون از افزایش اعتبار در بازه ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان حکایت دارد و سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس نیز از افزایش ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار برای حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیون نفر خبر داده است. با این حال، میزان افزایش برای همه افراد یکسان نیست و رقم نهایی هر گروه باید مبنای محاسبه قرار گیرد.

اهمیت این افزایش زمانی مشخص می‌شود که آن را کنار قیمت کالاهای موجود در بازار قرار دهیم. برای نمونه، در هفته اول مهر یک کیلو برنج ایرانی تا ۵۶۰ هزار تومان، یک شانه تخم‌مرغ تا ۵۳۰ هزار تومان و هر کیلو مرغ تا ۲۹۰ هزار تومان قیمت داشته است. بنابراین حتی چند صد هزار تومان افزایش اعتبار، اگرچه می‌تواند بخشی از هزینه خرید را پوشش دهد، اما در برابر مجموع هزینه اقلام ضروری باید سنجیده شود.

برای یک خانوار چهار نفره، اگر حداقل افزایش ۳۰۰ هزار تومان به ازای هر نفر اعمال شود، اعتبار ماهانه ۱.۲ میلیون تومان افزایش پیدا می‌کند و از ۴ میلیون به ۵.۲ میلیون تومان می‌رسد. البته این محاسبه بر مبنای حداقل افزایش اعلام‌شده است و رقم نهایی برای هر گروه باید طبق اعلام رسمی ملاک قرار گیرد.

از همین جا یک نکته مهم روشن می‌شود؛ قدرت خرید کالابرگ فقط به عدد اعتبار وابسته نیست، بلکه به قیمت همان سبدی بستگی دارد که خانوار قرار است با آن خرید کند. اگر قیمت اقلام سریع‌تر از اعتبار حمایتی افزایش پیدا کند، افزایش اسمی کالابرگ لزوماً به معنای افزایش محسوس قدرت خرید نخواهد بود.

فاصله قیمت‌ها در سبد خانوار

یکی از نکات قابل توجه بازار در آغاز مهر، فقط بالا یا پایین بودن یک قیمت نیست؛ بلکه دامنه گسترده قیمت برخی کالاهاست. برای نمونه، مرغ در محدوده ۲۵۰ تا ۲۹۰ هزار تومان و تخم‌مرغ در محدوده ۲۶۰ تا ۵۳۰ هزار تومان عرضه شده است. در برنج ایرانی نیز فاصله میان کف و سقف قیمت به ۲۰۰ هزار تومان در هر کیلو می‌رسد.

بنابراین، عنوان «قیمت بازار» بدون مشخص کردن نوع کالا، وزن، کیفیت و محل عرضه می‌تواند تصویر دقیقی از هزینه واقعی خرید خانوار ارائه نکند. برای سیاست‌گذار نیز رصد همزمان قیمت و میزان دسترسی خانوار به کالا اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ چراکه صرف وجود کالا در بازار لزوماً به معنای دسترسی یکسان همه خانوارها به آن نیست.

پاییز با سبدی که هنوز ارزان نشده است

بررسی بازار در هفته اول مهر نشان می‌دهد اگرچه همه اقلام روند افزایشی مشابهی نداشته‌اند و حتی در برخی کالاها مانند مرغ، سقف قیمت نسبت به گزارش قبلی پایین‌تر آمده است، اما سطح قیمت بخش مهمی از کالاهای پرمصرف همچنان بالاست.

در این میان، افزایش اعتبار کالابرگ می‌تواند بخشی از هزینه خرید خانوارهای مشمول را پوشش دهد، اما اثر واقعی آن زمانی مشخص خواهد شد که اعتبار جدید در برابر قیمت روز سبد کالا قرار گیرد. به بیان دیگر، معیار سنجش این حمایت فقط افزایش عدد اعتبار نیست؛ بلکه باید دید خانوار با اعتبار جدید چه مقدار از اقلام مورد نیاز خود را می‌تواند تهیه کند.

از آنجا که افزایش جدید کالابرگ از مهرماه وارد مرحله اجرا می‌شود، قیمت‌های هفته اول مهر را می‌توان نقطه مبنایی برای سنجش قدرت خرید دانست. پس از اجرای اعتبار جدید، مقایسه همین قیمت‌ها با میزان خرید واقعی خانوار می‌تواند مشخص کند که افزایش کالابرگ تا چه اندازه توانسته بخشی از فشار هزینه‌های غذایی را جبران کند.

قدرت خرید خانوار معیار واقعی اثرگذاری کالابرگ است

در نهایت، مسئله اصلی فقط این نیست که مرغ، تخم‌مرغ، برنج یا روغن گران شده‌اند یا ارزان‌تر شده‌اند؛ مسئله این است که قدرت خرید خانوار در برابر این قیمت‌ها چه تغییری کرده است. افزایش اعتبار کالابرگ برای بخشی از خانوارها می‌تواند حمایت بیشتری برای تأمین اقلام ضروری ایجاد کند، اما میزان اثرگذاری آن به فاصله میان رشد اعتبار و هزینه واقعی سبد غذایی بستگی دارد.

بنابراین، افزایش کالابرگ را باید نه با رقم اسمی آن، بلکه با یک معیار روشن سنجید: خانوار پس از دریافت اعتبار جدید، نسبت به قبل چه مقدار بیشتر می‌تواند از سبد غذایی مورد نیاز خود را خریداری کند؟ پاسخ به همین مقایسه در هفته‌های آینده مشخص خواهد کرد که افزایش کالابرگ تا چه اندازه قدرت خرید خانوار را تقویت کرده و چه میزان از فشار هزینه‌های سفره را جبران می‌کند.