گنجینه‌ای بی‌بدیل ۱۰۰ ساله در کرج/ موزه جلال افشار در انتظار نجات از فرسودگی
رئیس موزه جانورشناسی جلال افشار از نگهداری ۵۰ هزار نمونه حشره و ده‌ها گونه تیپ در این موزه خبر داد و نسبت به فرسودگی بنا و کمبود شدید نیروی انسانی هشدار داد.
به گزارش خبرنگار گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو، علیرضا صبوری رئیس موزه جانورشناسی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به قدمت بیش از یک قرن این موزه اظهار کرد: موزه جانورشناسی استاد جلال افشار تنها یک مجموعه نمایشی نیست، بلکه یکی از مراکز مهم نگهداری، مطالعه و حفاظت از نمونه‌های علمی جانورشناسی در کشور به شمار می‌رود.
وی با تشریح پیشینه علمی استاد جلال افشار افزود: جلال افشار در اول مهرماه سال ۱۲۷۳ متولد شد، تحصیلات ابتدایی خود را در ارومیه و دوره متوسطه را در تفلیس گرجستان گذراند و سپس در دانشکده علوم طبیعی دانشگاه شانی‌یفسکی مسکو در رشته جانورشناسی تحصیل کرد.
صبوری ادامه داد: افشار پس از بازگشت به ایران در سال ۱۲۹۸، فعالیت علمی خود را در مؤسسه پاستور آغاز کرد و سپس در وزارت فلاحت، تجارت و فواید عامه در حوزه آفات نباتی و حشره‌شناسی فعالیت داشت و در مدرسه برزگران نیز به تدریس پرداخت.
رئیس موزه جانورشناسی گفت: از سال ۱۳۰۵، جلال افشار تدریس جانورشناسی و مبارزه با آفات نباتی را در دبیرستان کشاورزی و دانشکده کشاورزی کرج که در آن زمان مدرسه عالی فلاحت بود، آغاز کرد و برای آموزش عملی دانشجویان، یک آزمایشگاه کوچک حشره‌شناسی راه‌اندازی کرد.
وی افزود: پس از پیوستن دانشکده کشاورزی کرج به دانشگاه تهران در سال ۱۳۲۴، افشار نیز به جمع اعضای هیئت علمی دانشگاه تهران پیوست و در سال ۱۳۲۸ با رتبه ۱۰ به درجه استادی جانورشناسی رسید و در سال ۱۳۴۴ بازنشسته شد.
موزه‌ای با بیش از یک قرن قدمت
صبوری درباره تاریخچه موزه اظهار کرد: این مجموعه در سال ۱۳۰۷ تأسیس شد و در ابتدا تنها یک اتاق از ساختمان مدرسه عالی فلاحت به موزه اختصاص داشت.
وی ادامه داد: به‌تدریج فضای موزه توسعه پیدا کرد و پس از انتقال دانشکده و سایر گروه‌ها، کل ساختمان در اختیار موزه قرار گرفت. امروز این مجموعه دارای ۱۷ سالن نمایش و حدود هزار مترمربع فضای موزه‌ای است.
رئیس موزه جانورشناسی درباره نامگذاری این مجموعه به نام استاد جلال افشار نیز گفت: حدود ۱۵ سال پیش پیشنهاد نامگذاری موزه به نام این استاد برجسته مطرح و پس از تصویب در گروه، دانشکده و دانشگاه، عنوان «موزه جانورشناسی استاد جلال افشار» برای آن انتخاب شد.
گنجینه‌ای از جانوران ایران و جهان
صبوری با اشاره به بخش‌های مختلف موزه گفت: مجموعه دارای بخش‌های اداری، نمایشگاهی و علمی است و بخش عمده فضای طبقه اول به نمایش نمونه‌های جانوری و آموزش عمومی اختصاص دارد.
وی افزود: بخش نمایشی عمدتاً شامل جانوران فلات ایران است و حشرات، آفات و عوامل مؤثر بر کشاورزی، جانوران بومی و غیربومی و گونه‌های دارای اهمیت در دامپروری، دامپزشکی و پزشکی در آن معرفی شده‌اند.
وی از وجود نمونه‌هایی همچون کانگورو، میمون، زرافه، تنبل، مار بوآ و برخی پستانداران در این مجموعه خبر داد و گفت: بعضی از این نمونه‌ها در هیچ موزه جانورشناسی دیگری در ایران وجود ندارند.
صبوری با اشاره به نمونه زرافه موجود در موزه اظهار کرد: این نمونه تاکسیدرمی شده و به دلیل ابعاد بزرگ آن، حتی امکان خروجش از در‌های ساختمان وجود ندارد.
سرمایه‌های علمی غیرقابل جایگزین
رئیس موزه جانورشناسی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران مهم‌ترین بخش این مجموعه را نمونه‌های علمی و تیپ دانست و گفت: نمونه تیپ، نمونه‌ای است که نخستین‌بار برای معرفی و توصیف یک گونه به جامعه علمی ارائه شده و هولوتایپ و پاراتایپ از انواع مهم این نمونه‌ها هستند.
وی تأکید کرد: نمونه‌های تیپ بخشی از میراث علمی جهان محسوب می‌شوند و امکان فروش یا انتقال آنها وجود ندارد؛ چراکه اگر چنین نمونه‌ای از بین برود، جایگزین‌کردن آن ممکن نیست.
صبوری افزود: اعتبار بسیاری از موزه‌های جانورشناسی در جهان بر اساس تعداد و اهمیت نمونه‌های تیپ آنها نیز سنجیده می‌شود و موزه جلال افشار از این منظر جایگاه علمی قابل توجهی دارد.
وی گفت: در مجموعه علمی موزه حدود ۵۰ هزار نمونه حشره نگهداری می‌شود و حدود ۲۵۰۰ گونه جانوری در این مجموعه وجود دارد که ۵۰ گونه از آنها نمونه تیپ هستند.
رئیس موزه جانورشناسی ادامه داد: در بخش کنه‌ها نیز حدود ۲۰۰ گونه تیپ و حدود ۵۰۰ نمونه وجود دارد. همچنین ۵۲ گونه نماتد، ۲۵ گونه عنکبوت، ۳۰ گونه حلزون و ۱۰ گونه جونده در بخش علمی موزه نگهداری می‌شود.
صبوری با اشاره به جایگاه پژوهشی این موزه اظهار کرد: پژوهشگران و جانورشناسان از دانشگاه‌ها و مناطق مختلف کشور نمونه‌های خود را برای نگهداری و مطالعه در اختیار این مجموعه قرار می‌دهند.
وی افزود: برخی گونه‌هایی که نمونه‌های مرجع آنها در این موزه نگهداری می‌شود، در هیچ مرکز دیگری قابل مطالعه نیستند و پژوهشگرانی که قصد بررسی این گونه‌ها را داشته باشند، برای دسترسی به نمونه‌های مرجع ناچار به مراجعه به این موزه هستند.
کاهش نیرو از ۱۶ نفر به ۲ نفر
رئیس موزه جانورشناسی یکی از مهم‌ترین چالش‌های امروز این مجموعه را کمبود نیروی انسانی عنوان کرد و گفت: در گذشته ۱۶ نفر در موزه فعالیت می‌کردند، اما اکنون تنها دو نفر، شامل یک نیروی خدماتی و یک نیروی متخصص در مقطع کارشناسی ارشد، امور موزه را بر عهده دارند.
صبوری افزود: کاهش نیروی انسانی موجب شده است بسیاری از فعالیت‌های تخصصی، پژوهشی و اجرایی موزه با محدودیت جدی مواجه شود.
وی با اشاره به تجربه بازدید از موزه جانورشناسی برلین اظهار کرد: موزه‌های بزرگ دنیا علاوه بر نمایش نمونه‌ها، در حوزه پژوهش، انتشار آثار علمی و تولید دانش نیز فعالیت می‌کنند و از نیروی انسانی و بودجه قابل توجهی برخوردارند؛ شرایطی که به دلیل محدودیت‌های مالی در موزه جلال افشار قابل مقایسه با مراکز بزرگ جهانی نیست.
صبوری نسبت به وضعیت برخی نمونه‌های تاکسیدرمی‌شده نیز هشدار داد و گفت: عمر مفید نمونه‌های تاکسیدرمی‌شده معمولاً حدود ۳۰ سال است، اما برخی نمونه‌های این موزه بسیار قدیمی هستند و با وجود شرایط دشوار همچنان حفظ شده‌اند.
وی ادامه داد: در برخی ویترین‌ها نمونه‌ها آسیب دیده یا خالی مانده‌اند و در تعدادی از پرندگان نیز ریزش پر مشاهده می‌شود؛ در حالی که امکانات لازم برای ترمیم و حفاظت از همه نمونه‌ها وجود ندارد.
رئیس موزه جانورشناسی همچنین از آسیب‌دیدگی ساختمان موزه خبر داد و گفت: بخشی از بنای تاریخی مجموعه در جریان جنگ آسیب دیده و برخی قسمت‌ها نیازمند تعمیر و مقاوم‌سازی است.
صبوری با اشاره به اهمیت بازدید دانش‌آموزان از این مجموعه گفت: به‌طور متوسط سالانه حدود ۷۰ مدرسه و چهار هزار و ۳۰۰ دانش‌آموز از موزه بازدید می‌کردند، اما در سال‌های اخیر به دلیل تعطیلی مدارس و مشکلات موزه، روند بازدید‌ها کاهش یافته است.
وی تأکید کرد: هدف اصلی موزه درآمدزایی نیست، بلکه آشنا کردن نسل آینده با جانوران، تنوع زیستی و ضرورت حفاظت از محیط زیست است.
رئیس موزه جانورشناسی افزود: اگر جانوران از بین بروند، محیط زیست نیز امکان ادامه حیات نخواهد داشت و لازم است آموزش عمومی درباره حفاظت از تنوع زیستی از سنین پایین مورد توجه قرار گیرد.
مقاوم‌سازی شرط تداوم فعالیت عمومی موزه
صبوری در پایان با تأکید بر ضرورت مقاوم‌سازی ساختمان گفت: تا زمانی که ایمنی و مقاوم‌سازی بنا تأمین نشود، امکان ارائه خدمات عمومی در سطح مطلوب وجود ندارد.
وی خاطرنشان کرد: موزه جلال افشار تنها محلی برای نمایش حیوانات نیست؛ این مجموعه بخشی از حافظه علمی کرج و کشور و محل نگهداری نمونه‌هایی است که در برخی موارد برای جامعه علمی جهان غیرقابل جایگزین هستند. حفاظت از این میراث نیازمند توجه دانشگاه، مسئولان، خیرین، پژوهشگران و مشارکت مردم است.
لینک کپی شد
گزارش خطا
اخبار مرتبط
