پیشگیری از خودکشی نیازمند توجه همزمان به سلامت روان، شرایط آموزشی و کیفیت زندگی دانشجویان است
به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، مسعود حبیبی، معاون فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت، در همایش علمی تخصصی پیشگیری از خودکشی با تأکید بر ضرورت توجه همزمان جامعه علمی و مسئولان به ابعاد مختلف این مسئله، اظهار کرد: برگزاری چنین جلساتی هم برای جامعه علمی و هم برای جامعه اهمیت زیادی دارد و باید از ظرفیت همفکری و دانش تخصصی برای پیشگیری از خودکشی استفاده کنیم.
وی با اشاره به اینکه اختلالات روانی و مشکلات روانپزشکی از مهمترین عوامل مرتبط با خودکشی هستند، افزود: در جامعه دانشگاهی، بهویژه در میان دانشجویان و دستیاران، عوامل دیگری نیز وجود دارد که ممکن است فرد دارای افکار خودکشی باشد، بدون آنکه الزاما اختلال روانی ماژور در او تشخیص داده شده باشد.
حبیبی، فشار کاری بالا، کشیکهای متعدد و پشت سر هم، خستگی، کمخوابی و بیخوابی را از جمله عوامل مهم در میان دستیاران عنوان کرد و گفت: این عوامل در کنار اختلالات روانی میتوانند زمینهساز افکار و رفتارهای خودکشی باشند.
ضرورت بازنگری در سلسلهمراتب آموزشی دستیاران
معاون فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت با اشاره به ساختار سلسلهمراتبی در آموزش پزشکی تصریح کرد: در حوزه آموزش دستیاران، سلسلهمراتب آموزشی وجود دارد؛ استاد خود را محق میداند که بر اساس تشخیص خود برای دستیار برنامه تعیین کند و از سوی دیگر، دستیاران سالهای بالاتر نیز در این سلسلهمراتب قرار میگیرند و گاهی نوع برخوردها به گونهای است که ممکن است از تحمل فرد خارج باشد.
وی ادامه داد: باید به اصلاح سلسلهمراتب توجه داشته باشیم و برای دستیار شرایطی ایجاد کنیم که در هر مقطعی اجحافی واقع نشود.
حبیبی، ترس از کمک خواستن و نگرانی از برچسب خوردن را یکی دیگر از مسائل مهم دانست و گفت: گاهی فرد از اینکه به او گفته شود «نمیتواند» یا «سواد کافی ندارد» میترسد و همین ترس مانع درخواست کمک میشود.
وی با بیان اینکه پزشکی شغل سنگین و دشواری است، اظهار کرد: تصمیمگیری برای درمان درست و اقدام بهموقع، خود میتواند استرسزا باشد. زمانی که در روند درمان شکست رخ میدهد، بهویژه وقتی بیمار فوت میکند، فرد ممکن است خود را مقصر بداند و این فشار روانی زیادی ایجاد میکند.
از مسائل عاطفی و خانوادگی تا نگرانی درباره آینده
معاون فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت در ادامه با اشاره به عوامل مؤثر بر سلامت روان دانشجویان در سالهای پایینتر تحصیل گفت: در سالهای ابتدایی دانشجویی، مسائل عاطفی و خانوادگی و همچنین اختلافات فرهنگی و نسلی میتواند نقش مهمی داشته باشد.
وی افزود: در سالهای بالاتر، مسائل اقتصادی نیز میتواند برای دانشجویان مطرح شود؛ حتی اگر الزاما مسئله حادی نباشد. نگرانی درباره آینده و نداشتن تصویر روشن از آینده، مقایسه خود با همدورهایهای دوران دبیرستان که سالهاست وارد بازار کار شدهاند و دغدغههایی مانند اینکه چه زمانی میتوانند ازدواج کنند یا خانه بخرند، از جمله مسائلی است که میتواند باعث افزایش فشار بر روی دانشجویان شود.
تمرکز بر معیشت و رفاه دستیاران
حبیبی با طرح این پرسش که «ما چه کار کردیم؟ چه سیاستگذاری و چه برنامهای داشتیم؟» گفت: در دو سال گذشته تمرکز زیادی بر مسائل رفاهی و معیشتی دانشجویان، بهویژه دستیاران، داشتهایم. برای رزیدنتها معادل کادر درمان حقوق و بیمه در نظر گرفته شد که اقدام قابل توجهی در حوزه معیشتی بود و در واقع دوران رزیدنتی به عنوان شغل محسوب شد.
معاون فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت، تشکیل شوراهای صنفی دستیاران را از دیگر اقدامات مهم و موثر برشمرد و گفت: با تشکیل این شوراها، دستیاران میتوانند مسائل خود را نه فقط در حوزه رفاهی، بلکه در زمینههای حقوقی، آموزشی و پژوهشی نیز با مسئولان مطرح، مطالبه و درباره آنها گفتوگو کنند که نتایج خوبی به همراه داشته است.
وی ادامه داد: ظرفیتی نیز ایجاد شده است تا افرادی که فارغالتحصیل میشوند، ۶۰ درصد کارانه خود را در همان ماه نخست دریافت کنند.

اقدامات حوزه آموزش برای دستیاران
وی با اشاره به اقدامات انجامشده در حوزه آموزش گفت: معاونت آموزشی وزارت بهداشت نسبت به این مسئله حساس و پیگیر شده و خط مستقیم سامانه ثبت شکایات ایجاد کرده است تا دستیاران بتوانند مسائل و مشکلات خود را بهطور مستقیم مطرح کنند.
حبیبی یکی از اقدامات مهم را تعیین سقف ۹۰ ساعت کار در هفته برای دستیاران عنوان کرد و افزود: این تصمیم بسیار بااهمیت است و بهسادگی اتخاذ نشده، چرا که بیمارستانها باید برای نیروی جایگزین درمانی اقدام کنند، اما باید شرایط سخت کاری دستیاران کاهش داده میشود که این اقدام از سوی معاونت آموزشی انجام گرفت.
وی اضافه کرد: کشیکهای پشت سر هم نیز حذف شده و اگر قرار باشد کشیکها پشت سر هم باشند، دستیار باید دستکم هشت ساعت استراحت داشته باشد.
کاهش ۵۵ درصدی اقدام به خودکشی با اجرای طرح «پنجره نو»
معاون فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت با اشاره به برنامههای مراکز مشاوره دانشگاهها گفت: یکی از مهمترین اقدامات، غربالگری دانشجویان ورودی و دستیاران است. این غربالگری به شناسایی اختلالات روانی و افرادی که امتیاز آنها بالاتر از نقطه برش است کمک میکند تا بتوانیم برای آنها برنامهریزی کنیم و به سراغشان برویم و روند درمان را دنبال کنیم.
وی افزود: غربالگری سال گذشته نتایج خوبی داشت و به ما کمک کرد برنامههای بعدی را دقیقتر طراحی کنیم.
حبیبی درباره طرح «پنجره نو» نیز گفت: در این طرح، ما به سراغ افرادی میرویم که در معرض خطر هستند؛ از جمله کسانی که سابقه خودکشی در خانواده دارند، افکار خودکشی را مطرح کردهاند، افت تحصیلی داشتهاند یا در تعامل با همکاران، بخش و سیستم آموزشی و درمانی، رفتارهای متعادلی از خود نشان ندادهاند.
وی ادامه داد: ۱۱۷ تیم متشکل از روانپزشک، روانشناس بالینی و مددکار اجتماعی در این زمینه فعالیت میکنند و به سراغ افرادی میروند که شناسایی شدهاند. نقش این تیمها به اندازهای بااهمیت بوده که در شش ماه نخست امسال، نسبت به شش ماه نخست سال گذشته، ۵۵ درصد کاهش اقدام به خودکشی داشتهایم.
وی همچنین گفت: کسانی که درمان دارویی گرفتهاند، ۹۰ درصد کمتر قطع درمان کردهاند و ورود به روند درمان نیز ۲۷ درصد افزایش داشته است.

توسعه شبکه همتایاران و برنامه ملی تابآوری
معاون فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت، همتایاران را یکی از نقاط اثرگذار در حوزه پیشگیری دانست و گفت: برنامههای متعددی برای این افراد طراحی شده تا بتوانند اثرگذاری بیشتری داشته باشند.
وی با اشاره به برنامههای افزایش توانمندی و تابآوری دانشجویان اظهار کرد: یک برنامه سراسری برای تابآوری طراحی شده است تا بتوانیم شبکهای در سراسر کشور ایجاد کنیم و مهارتهای ارتباطی، زندگی و همدلی را ارائه و تمرین کنیم. ۱۱ کتاب نیز در این زمینه در دست تألیف است.
وی همچنین به طرح «همقدم» اشاره کرد و افزود: یکی از اقدامات انجامشده در حوزه فرهنگی و دانشجویی و مراکز مشاوره، طرح همقدم بوده است که در قالب آن، با ۷ هزار دانشجو تماس گرفته شد و روانپزشکان، کارشناسها و روانشناسان وضعیت آنها را پیگیری کردند؛ بهویژه در ایامی که دانشگاهها به صورت مجازی فعالیت داشتند.
معاون فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت در پایان با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیت اجتماعات علمی و همفکری میان دستگاههای مختلف گفت: امیدواریم بتوانیم از نظرات متخصصان استفاده کنیم و با همکاری مجموعههای مختلف، از سازمان بهزیستی گرفته تا دادستانی کل کشورشرایط مناسبتری برای زیست دانشجویان ایجاد کنیم. نباید شاهد از دست رفتن بهترین رزیدنتهای خود باشیم؛ نباید جوانی را که در جامعه علمی و دانشگاهی، بهعنوان دستیار یا دانشجو، از بهترینهای ماست و خود درمانکننده دردهای مردم است، از دست بدهیم