سيما، پيشروي سينما

گروه فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»؛ رويكردهاي چندگانه در سياستگذاري فرهنگي و تعدد دستگاه‌هاي مسئول در اين حوزه مسئله‌اي آشنا و زخمي كهنه بر مديريت فرهنگي كشور است. 

 

تفاوت توليدات راديويي و تلويزيوني با توليدات سينمايي كشور از جهات مختلف، نمونه‌اي از اين رويكرد چندگانه است.

اين ابتدايي‌ترين تحليلي است كه با يك نگاه ساده و گذرا به محصولات تلويزيوني و سينمايي، به ذهن خطور مي‌كند و بر اساس آن سينما پيشرو در بسياري از ناهنجاري‌هاي اخلاقي و حتي فكري در عموم جامعه است، مقايسه‌ي نحوه‌ي پوشش، رابطه‌ي زنان و مردان نامحرم، موسيقي و البته محتوا و موضوعات آن‌ها به سادگي اين ادعا را اثبات مي‌كند.

اما نگاهي عميق‌تر به اين ماجرا، روي سكه را بر مي‌گرداند و موضوعي بسيار مهم و اساسي در همگوني و هماهنگي اين دو متولي فرهنگي بزرگ كشور يعني صدا و سيما و سينما را نشان مي‌دهد.

بازخواني آنچه كه در سال‌هاي اخير در اين حوزه اتفاق افتاده، خالي از لطف نيست.

سينما معمولا در انتخاب موضوعات جسارت زيادي داشته و دارد. موضوع دوستي دختر و پسر در «دختري با كفش‌هاي كتاني»، پرداختن به روابط جنسي در دوران نامزدي و تبعات آن در «من ترانه پانزده سال دارم»، پرداختن به موضوعات عميق يا حتي سطحي سياسي و مخالفت با نظام مثل آنچه در «اعتراض» و «سگ كشي» نمايش داده شد، دختران خياباني و مشكلات خانوادگي و حتي شغلي آنها در «طبقه سوم» و «تسويه حساب»، شايد هيچگاه در زمان خود، قابليت طرح در تلويزيون را نداشته و به عبارتي بهتر هيچگاه جسارت و جرأت توليد يا حتي پخش چنين آثاري از رسانه ملي در زمان اكران آنها وجود نداشته است.

همين اتفاق درباره‌ي پوشش زنان و مردان  و مسائل اخلاقي تكرار شد. «آدم برفي»، «قرمز»، « آتش بس»، «مرد عوضي»، «دعوت» و حتي فيلم‌هاي مثبتي مانند «ارتفاع پست» و «از كرخه تا راين» پوشش‌ها و صحنه‌هايي را به تصوير كشيدند كه فاصله زيادي با جامعه‌‌ي زمان توليدشان داشت.

اما صدا و سيمايي كه در قياس با سينما متانت و وقاري اسلامي دارد و اخلاق اسلامي را پيش رو قرار داده، باز هم با اقشار مردم و عموم جامعه فاصله زيادي داشته و در خط‌شكني‌هاي اخلاقي و ايجاد نرم‌ها و هنجارهاي پوششي و رفتاري كه چندان تناسبي با آداب اسلامي و حتي عرف اجتماعي ندارند، پيشرو است.

 

تحليل و ارزيابي اين رفتار رسانه‌اي با توجه به تبليغ آثار سينمايي و توجه ويژه‌ي اين رسانه به تحليل و نقد آنها كه معمولا فراتر از تجليل و تقدير نمي‌رود، تحليلگر ريزبين را متوجه نوعي هماهنگي و هم‌صدايي سيما و سينما در برخي رفتارهاي فرهنگساز مي‌كند.

 

توضيح آنكه مخاطبِ متخلق به اخلاق و مبادي آداب اسلامي هيچگاه به سينما به عنوان رسانه‌اي قابل اعتماد نگاه نكرده و معمولا سعي در حفظ فاصله خود با  توليدات قابلِ تأمل در اين حوزه دارد. همين مخاطب در صورتي كه فاصله چنداني با عموم مردم نداشته و جزئي از عوام مردم به حساب آيد، صدا و سيما و رسانه ملي را كه در قياس با سينما وجيه و مسلمان است، رسانه‌اي معتّمد و مطمئن به حساب آورده و خانواده خود را به آن مي‌سپارد تا آنجا كه در بسياري موارد تلويزيون عضو ثابت و اجتناب ناپذير خانواده است.

اما همين رسانه ملي كه حالا اعتماد بسياري را جلب كرده، براي محصولات سينمايي كه بعضا و عموما هيچ قيد اخلاقي نداشته و تناسبي با شرعيات اسلام ندارند، تبليغات فراوان كرده و برا ي بيشتر ديده شدن و كمك به اكران آنها تخفيفات ميلياردي مي‌دهد. (از جمله تخفيف 29 ميليارد توماني در سال 89)، مراسم تقدير و تجليل بازيگران آنها را در اخبار و برنامه‌هاي مختلف تلوزيوني پخش و با افتخار توليد فيلم و سريال‌هاي خود را به آنها مي‌سپارد.

اين اول ماجراست و با از آسياب افتادن آب‌ها و كمي تحمل، همان فيلم‌ها از صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران پخش مي‌شوند و اينجاست كه هم‌صدايي رسانه ملي با سينماي دور از عرف و اسلام فاش مي‌شود.

 

پخش فيلم «دوئل» در هفته دفاع مقدس در سال 1389 و نيز به مناسبت سالگرد آزادسازي خرمشهر در سال 90 بدون سانسور ديالوگ‌ها و با همان مفهوم ضد جنگ و ضد دفاع مقدسش، فيلم «هر شب تنهايي» با همان پوشش غير اسلامي و حتي غير عرفي‌اش، «آدم برفي» با همه بي اخلاقي ها و محرماتش و  فيلم هاي شبكه خانگي با همه لودگي و بي‌اخلاقيشان، شاهداني بر اين مدعا هستند.

قابل انكار نيست كه همين صدا و سيما هم در رفتار زنان و مردان و رفتارهاي خانوادگي، پوشش و آرايش و انتخاب موضوع، دست كمي از سينما نداشته و تنها پيش‌آهنگي است كه برخي قبح‌هاي اجتماعي و اخلاقي را شكسته و بعد از كاستن از حساسيت‌ها، راه را براي توليدات سينمايي باز مي‌كند.

كوتاه سخن آنكه نگارنده اين متن بر آن نيست كه مسئولان و مديران سيما را به ولنگاري و رابطه پنهان با آنها كه هر روز از شبكه‌اي معاند چهره نمايان مي‌كنند و ايفاي نقشي ظريف و پنهان در جنگ نرم دشمن متهم كند، اما بر آن است كه مسئولان سيما با بازي هر چند غيرعالمانه در اين پازل تنها موضع اتهام خود را تقويت مي‌كنند.