نقش راهبردی امام محمدباقر (ع) در پیشبرد نهضت شیعی

گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»، امیر حسین جعفری؛ هفتم ذی الحجه، روزی است که ابرهای غم بر سر اهل بیت پیامبر و شیعیان سایه افکند و پنجمین خورشید امامت و سرچشمه های دانش و فضیلت غروب کرد. این مناسب بهانه ای شد تا به بررسی نقش راهبردی آن حضرت در پیشبرد نهضت شیعی بیاندازیم.

امام محمد باقر (ع) در شهر مدینه و در سال 94 هجری چشم به جهان گشود و در سال 94 هجری در سن 39 سالگی با وفات پدر به مقام امامت رسید و در سال 114 هجری در شهر مدینه درگذشت و در قبرستان بقیع به خاک سپرده شد.

امام محمدباقر (ع) نقش راهبردی و اساسی در پیشبرد نهضت شیعی داشت. نشریه پردازی برای استحکام بخشی به پایه های یک مکتب و مذهب برای ماندگاری و راهبری یک حرکت عظیم اصلاحی بر مبنای مذهب، از مهمترین اقدامات رهبران و پیشوایان مذهبی است. بر این اساس، حضرت امام محمد باقر را باید پایه گذار نهضت بزرگ علمی برای پیشبرد نهضت شیعی دانست.

آن حضرت در دوران امامت خود با وجود شرایط بسیار نامساعد و سخت، به نشر و اشاعه حقایق و معارف دینی پرداخت و جنبش علمی پردامنه ای را به وجود آورد و مقدمات تاسیس یک دانشگاه بزرگ اسلامی در دوران امامت فرزندش امام جعفر صادق (ع) را پی ریزی كرد.

مقام بزرگ علمی و اخلاقی امام پنجم مورد تایید دوست و دشمن بود و آوازه علوم و دانش ایشان در عصر خویش به گونه ای اقطار کشور اسلامی را پر کرده که لقب باقرالعلوم یعنی گشاینده دریچه های دانش و شکافنده مشکلات علوم به آن حضرت داده شد.

از طرفی نهضت علمی امام محمدباقر (ع) در شرایطی تحقق یافت که جمود فکری و بیگانگی از فرهنگ و معارف اسلامی، سراسر جهان اسلام را فرا گرفته بود. عالمان و فقیهان مشهور، یا به دربار وابسته بودند یا به حوزه های فکری منحرف کننده و سرگرم کننده که نه تنها نمی توانستند پناهگاه مردم تشنه و جویای حقیقت باشند، که گاه خطرناک تر از رجال سیاسی بر مشکلات و سرگردانی مردم می افزودند.

از سوی دیگر، پیدایش یا گسترش فعالیت گروه های فکری در جامعه اسلامی مانند خوارج، معتزله، جبریه و دیگر فرقه های جدا شده از شیعه امامیه با افکار و منحرف خود، بر آلودگی فضای فکری و فرهنگی جامعه می افزودند.

در زیر به صورت اجمالی به محورهایی که بیانگر نقش راهبردی امام محمد باقر (ع) در پیشبرد نهضت شیعی می باشد، اشاره می شود.

احیا و گسترش حدیث

ممنوعیت نقل و تدوین حدیث پس از رحلت پیامبر (ص)، ضربات جبران ناپذیری بر فرهنگ اسلامی وارد کرده بود که امام (ع) می خواست پس از گذشت یک قرن آن را جبران کند که به صورت شگفت آور و تحسین برانگیزی این کار انجام داد؛ البته امام (ع) افزون بر احیای حدیث، کار بسیار مشکل پیرایش حدیث از جعلیات و اسرائیلیات را نیز انجام داد و با هرگونه تحریفی مبارزه کرد.

تبیین و گسترش فقه اسلامی و سایر علوم

امام باقر (ع) با استناد با قران و سنت نبوی، فقه ناب اسلامی را که با ممنوعیت و محجوریت ضربه مهلکی بر آن وارد آمده بود، وارد صحنه زندگی کرد و به تبیین  گسترش آن پرداخت؛ البته امام محمد باقر (ع) علاوه بر فقه اسلامی، به تدریس، تعلیم و توسعه سایر علوم از قبیل طب، کلام، تفسیر و اخلاق پرداخت و زوایای مبهم و تاریک هر یک را تبیین و روشن کرد.

مبارزه با مسلک های انحرافی:

انحراف فکری و فرهنگی از مسیر حق از مهمترین مشکلات و فاجعه آمیز ترین بحران هایی بود که پس از رحلت پیامبر (ص) در جامعه اسلامی رخ نمود و امت اسلامی را دچار مشکل کرد. دوران امام (ع) از مقاطع برجسته مبارزه با این اندیشه ها بوده است که به عنوان نمونه می توان از مبارزه امام (ع) با افکار یهود و خوارج و بخشی از تفکر شیعه که دچار افراط شده بود، نام برد.

تعلیم و تربیت شاگردان مستعد:

از مهمترین اقدامات علمی و فرهنگی امام باقر (ع، پرورش شاگردان فرهیخته و اندیشمند براي ارائه جامعه اسلامی بود که هر یک جزو برترین های عصر خود در رسته های گوناگون علمی بودند و مخالفان نیز به عظمت فکری و توان علمی ایشان اعتراف می کردند و مهمترین آنان عبارت  بودند از: ابان تغلب، سلیمان بن مهران، عبدالملک بن عبدالعزیز ، قاسم بن محمدزراره، محمد بن مسلم، کمیت بن زید اسدی و ...