«آناليز»؛ نمايشي بدون جسارت و نوآوري

به گزارش خبرنگار فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»، 

 

نگاهي به نمايش «آناليز» نويسنده و كارگردان عدالت فرزانه

 

 

زني بر روي تصوير، در انتظار فرزند خود است و درد مي كشد. بنري سفيد و بلند آويزان از سقف تا جلوي صحنه آمده است. مردي همچون نوزاد از زير بنر سفيد بيرون مي‌آيد. او سرباز سازمان ملل است كه در جنگ‌هاي خليج‌فارس به مناطق نفتي رفته است و همراه با گروهبان خود گم شده و در يكي از سياه‌چال‌هاي نفتي اسير شده است.

 

نمايش «آناليز» تنهايي و انزجار اين سرباز را كه هويت واقعي‌اش فاش نمي‌شود و خودش هم نمي‌داند، نشان مي‌دهد. فراموشي كه به سراغ آنها آمده است و مرز بين زنده بودن و مرگ را نشان مي دهد.

سرباز با جعبه‌اي كه آن را گروهبان تصور مي‌كند، صحبت مي‌كند و هر از گاهي رنگ‌هاي قرمز و سياه از سقف بر روي بنر ريخته مي‌شود كه نماد خون ‌انسان‌هايي است كه در جنگ‌ها براي نفت ريخته شده است.

نمايش «آناليز» به كارگرداني عدالت فرزانه كه مي‌توان گفت در بيان هنري از ميزانس‌هاي كوتاه و مونولوگ محور بهره ‌گرفته است، با بازي دروني بازيگر براي القاي فضاي شخصيت، توانسته است روح تنهايي و انزجار سربازان سازمان ملل را برساند.

طراحي صحنه و نمادهاي كه در كنار هم چيده شده اند، نشان از جنگ‌هاي خليج‌فارس است؛ سرباز‌هاي كه به اجبار نظام‌هاي سرمايه‌داري در جنگ‌هاي خليج‌فارس كارشان به جنون كشيده شد.

نمايش آناليز از جسارت و نوآوري كه امروز در تئاتر ما رايج است، كمترين بهره را برده است. نگاه تئاتر شهرستان و انتخاب آثار با تمامي ديدگاه‌هايي كه در بطن جامعه ايراني نهفته است، نمي‌تواند خوشحال كننده باشد. فضاي تجربي و كارگاهي انتخاب متون كه رويكرد فضاي ذهني دارند، تئاتر را مخاطب گريز خواهد كرد.

 

انتظار از گروه‌هاي شهرستاني، نگاه به سنت‌هاي زيباي بومي است، با نوع‌آوري در اجرا و حفظ تماشاگر بومي. نمايشنامه «آناليز» از نقاط عطف و اوج داستان محروم است. متن لحظاتي ما را با فضا و كاراكتر همراه مي‌سازد اما گريز‌هايي كه مي‌زند مانع اين همزاد پنداري مي‌شود و اتفاق پاياني از ابتداي نمايش قابل حدس است.

 

بوي رنگ در فضاي سالن و طراحي صحنه و نگاه فضاي سياه به داستان مرتبط نيست. شايد تنها دليل بنر سفيد رنگ براي پخش تصوير ويدئوي است؛ البته قابل ذكر است كه تصاوير ابتدا و انتهاي پخش شده نمايش نياز درماتيك و اجرايي ندارد.

تئاتر در شهرستان‌ها جشنواره زده شده است و از اجراهاي عمومي خبري نيست. رويكرد به نگاه داوران براي پذيرش در جشنواره، عملا فراموش كردن رسالت بزرگ تئاتر براي مخاطب بومي خود است كه اين جاي نگراني دارد و با بيشتر شدن جشنواره هاي سراسري و بين‌المللي و چگونگي انتخاب آثار شايد مخاطب بومي و عام به كلي فراموش شود.

اما در مورد موسيقي و نورپردازي نمايش «آناليز» بايد بگوييم برخلاف شيوه اجرايي از ابتكار و خلاقيت خبري نيست. عدالت فرزانه، طراح صحنه و نويسنده و كارگردان اين نمايش، انتقال مفاهيم دروني خود را -با شيوه اجرايي كه انتخاب كرده- به مرز يك تجربه ساده رسانده است.