«سيب‌وسلما»؛ حكايت آن ايده خوب، سوژه بكر و البته اين فيلم نابسامان!

گروه فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»؛ فيلم سينمايي «سيب و سلما» كه اين روزها به اكران سينماهاي كشور راه پيدا كرده، روايتگر يك داستان واقعي است؛ داستاني كه آن را به بزرگاني همچون بوعلي سينا و نيز محقق اردبيلي، مقدس اردبيلي و ديگراني از بزرگان علم و دين منسوب كرده‌اند.

 

همان حكايت آشناي شناخته شده‌اي كه بر اساس آن، جواني با خوردن سيب سرخي كه در رودخانه در حال حركت بوده، به منظور طلبيدن حلاليت از صاحب آن روانه دياري مي‌گردد كه آن سيب متعلق به باغي در آن ديار است و در ادامه اين روند و اثناي اين داستان با خانواده‌اي آشنا مي‌شود كه باغ متعلق به آنها است.

صاحب باغ با ديدن اين جوان مؤمن و اقدام او در كسب حلاليت، او را در معرض يك انتخاب و امتحان شگفت قرار مي‌دهد و براي حلال كردن او شرطي تعيين مي‌كند حيرت آور و تكان دهنده؛ وي از او مي‌ خواهد كه با دختر كر و لال و كور و زشتش ازدواج كند تا به اين ترتيب جوان را به سبب خوردن آن سيب سرخ حلال كند و ادامه داستان كه همه ما از آن باخبريم.

همين جا بد نيست به مناسبت ياد كردن از اين داستان، اشاره‌اي بكنيم به يكي از مجموعه‌هاي تلويزيوني سيما در سال‌هاي دور كه روايتگر اين خاطره واقعي بود و به زيبايي هر چه تمام‌تر آن را به تصوير كشيد؛ سريالي به نام «هشت بهشت» كه بي‌ترديد جزء خاطره‌انگيز‌ترين و دوست‌داشتني ترين مجموعه هاي تلويزيوني در ذهن بينندگان ماندگار شد.

اما فيلم سينمايي «سيب و سلما» به كارگرداني حبيب الله بهمني، درون مايه و بن مايه اصلي تم داستاني خود را از همين واقعه تاريخي وام‌ گرفته؛ اما در روايت آن بويژه در حكايت سينمايي آن دچار چند نقصان و اشتباه گزاف شده است.

فيلم بر كليت خود و در پرده‌هاي مختلف روايتي، به مجموعه داستان وفادار نمانده و آن را قلع و قمع كرده است و همين امر باعث شده تا فيلم در عين تلاش‌ها و زحماتي كه براي آن كشيده شده، نخواهد يا نتواند روايت واقعي تاريخي را به سامان و فرجامي نيك برساند و آن طور كه بايد و شايد مخاطب را در جريان اين حكايت ظريف زيبا و مومنانه قرار دهد.

ضمن آنكه فيلم به لحاظ شخصيت‌پردازي، فيلمنامه، ميزانس، فيلمبرداري و نيز عنصر جذابيت بشدت دچار اشكال است و اساسا نتوانسته به مهم‌ترين عنصر لازم براي چنين اثري كه ايجاد فضاست، دست پيدا كند.

شخصيت اصلي اين فيلم كه يك طلبه حوزه علميه است به بدترين شكل ممكن از روي كليشه غيرواقعي و باسمه‌اي شخصيت‌هاي اين‌چنيني، كپي شده و نه تنها از گيرايي، جذابيت و قدرت همزادپنداري با مخاطب تهي است، بلكه اساسا از واقعيت هم به‌دور است و هيچ ربط و نسبتي با طلبه واقعي ندارد.

چرا دوستان فيلم‌ساز هروقت مي‌خواهند يك انسان مذهبي (در اينجا يك طلبه حوزه علميه) را به تصوير بكشند، به جاي رجوع به واقعيت‌ها و به تصوير كشيدن كاراكتري كه به حقايق جامعه و شخصيت‌هاي واقعي اين قشر وفادار باشد، يك كليشه و كپي تكرار شده از انسان‌هاي ساده را به روي پرده مي‌آوردند كه نه تنها حسي از همزادپنداري و باورپذيري در مخاطب برنمي‌انگيزاند، بلكه او را بشدت دچار دافعه و رنجش مي‌كند.

البته اين موقعيت مربوط به عموم مخاطبان سينما است؛ والا براي مخاطبان آشنا به فضاي طلبگي و بويژه براي خود طلاب چنين كاركتري بيش از آنكه واقعي و حقيقي باشد، مضحك و خنده‌آور است.

ديالوگ‌هاي «سيب و سلما» عموما كليشه‌اي و زمخت است و غالبا بر زبان بازيگران نمي‌چرخد؛ علاوه بر اين كه همين مسئله در شخصيت پردازي هم وجود دارد و مثلا كاراكتر دختر مرد صاحب باغ، بشدت باسمه‌اي و زمخت از آب درآمده و از انعطاف و حس سينمايي تهي است و اين موضوع به كليت فيلم و ساير اجزا و عناصر آن نيز رسوخ پيدا كرده و اين فيلم را يك اثر ساده‌لوحانه تكراري و بدون جذابيت سينماي تبديل كرده است.

مثلا آن صحنه‌هاي مربوط به قرائت قرآن جوان طلبه در خانه مرد روستايي و يا سكانس‌هاي كه مربوط به ديالوگ‌هاي طلبه و دختر است و حتي صحنه‌هاي مربوط به آشنايي طلبه و خانواده دختر و نيز ساير سكانس‌ها و بخش‌هاي فيلم از يك سطحي‌زدگي، زمختي و بيان الكن رنج مي‌برد كه مخاطب را دچار وادادگي مي‌كند و باعث مي‌شود ارتباط لازم ميان اثر و بيننده اساسا شكل نيابد؛ چه برسد به آنكه بخواهد به تأثير و تأثر منجر شود.

فيلم «سيب و سلما» اثري ضعيف و كاركرد آن صرفا هدر دادن يك سوژه خوب و عالي است كه نمودها و اشكال مختلفي از اين نابودي چه در تحريف اصل واقعيت و آن واقعه تاريخي و چه در نحوه پردازش سينمايي فيلم ديده مي‌شود.

اي كاش نويسنده و كارگردان فيلم «سيب و سلما» لطف مي‌كردند و سوژه ديگري غير از اين واقعه مهم تاريخي و شخصيت ديگري غير اين طلبه حوزه علميه را دست‌مايه چنين اثر ضعيف و بي‌مايه‌اي قرار مي‌دادند.