تجلیل از سیمین دانشور به قیمت تخریب جلال آل‌احمد

به گزارش خبرنگار «خبرگزاری دانشجو» از مشهد، جواد اسحاقیان، پژوهشگر و منتقد ادبی عصر روز گذشته در مراسم بزرگداشت سیمین دانشور در دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد در حالی که سعی داشت از اندیشه های فمینیستی سیمین دانشور سخن بگوید، آرا و اندیشه های جلال آل احمد، همسر سیمین دانشور را  مردسالارانه و خشن توصیف و به شدت از آن انتقاد کرد.

وی با اشاره به سه رمان سووشون، جزیره سرگردانی و ساربان سرگردان افزود: بعضی از نظریات فمینیستی در آثار سیمین دانشور وجود دارد.

این منتقد ادبی ادامه داد: ما یک ایدئولوژی مردسالارانه داریم که اگر زنی آن را پذیرفت ،نقش های سنتی زن را هم می پذیرد، سیمین دانشور در سووشون این ایدئولوژی را پذیرفته است.
 

اسحاقیان دلیل پذیرش این ایدئولوژی از طرف سیمین دانشور را زندگی با جلال آل احمد دانست و افزود: جلال احمد یک مرد سالار بوده است و در بعضی از آثارش نشانه های مرد سالاری را می بینیم؛ به طوری که بعضی مواقع به همسرش می گوید آقا یا بابا؛ این نشان می دهد که منش مرد سالارانه را داشته است.

وی با بیان اینکه شخصیت زری در کتاب سووشون سیمین دانشور، در واقع خود سیمین دانشور است، به دو رویداد این کتاب اشاره کرد و گفت: دو رفتار در کتاب سووشون وجود دارد یکی آنجا که دختر حاکم که ازدواج کرده است، گوشواره های زری را که پدر یوسف به او هدیه داده امانت می گیرد؛ اما دیگر پس نمی دهد و دوم زمانی که همین دختر به زور اسب زری را می گیرد.

منتقد ادبی ادامه داد: یوسف وقتی برمی گردد عصبانی می شود و به زری سیلی می زند که چرا این کار را کرده است.

اسحاقیان با بیان اینکه جلال احمد هم دست بزن داشته و فردی عصبی بوده، افزود: اعتراض زری به خاطر سیلی زدن یوسف نبود، بلکه می گوید حق هم داری که سیلی بزنی، من نگران آن بودم که به جان تو صدمه ای بخورد.

وی با بیان اینکه سیمین دانشور در زندگی خود زجر بسیاری کشیده است و آنچه نوشته داستان نیست، بلکه زندگی واقعی خودش است، تصریح کرد: این رفتار زری نشان می دهد که سیمین دانشور ایدئولوژی مردسالاری را قبول دارد.

این استاد دانشگاه گفت: من سی سال معلم بوده و بیست سال استاد دانشگاه، در فضای دانشگاهی می بینم زنان و دختران تا زمانی که ازدواج نکرده اند پرشور و نشاط هستند؛ اما پس از ازدواج از آزادی آن ها کاسته می شود و این مسئله را هم در کتاب سووشون سیمین دانشور می توانیم ببینم.

اسحاقیان با استناد به بخشی از داستان کتاب، در این خصوص تصریح کرد: زری زبان انگیسی بلد است و زمانی که در مدرسه بود، مدیر مدرسه از او می خواهد یک شعر به زبان انگلیسی بخواند.
 

وی ادامه داد: اما زری به خاطر فوت مادرش عزادار است و همان روز هم روزه بوده، برای همین این کار را نمی کند؛ اما مدیر مدرسه به زور لباس سفید بر تن او می کند و روزه اش را باز می کند.

منتقد ادبی تصریح کرد: مرد اگر مردسالار باشد فرقی نمی کند دکتر باشد یا نه، یوسف هم دکترای کشاورزی داشت؛ اما مردسالار بود.

اسحاقیان با تطبیق شخصیت یوسف و جلال آل احمد گفت: جلال احمد هم تا مقطع دکترا رفت؛ اما در دفاع از تز دکترایش با استادش جر و بحث کرد و به او گفت كه عطایش را به لقایش می بخشد.
 

وی افزود: انسان هر چقدر هم عصبی باشد؛ اما باید در بعضی موارد سکوت کند، نه اینکه بگوید عطایش را به لقایش می بخشم.

پژوهشگر و منتقد ادبی با بیان اینکه جلال لباس های دست چندم می پوشید؛ این درحالی است که سیمین دکترای زیباشناسی است، خاطرنشان کرد: سیمین دانشور در زندگی خود زجر بسیاری کشیده است و در داستان سووشون بارها می بینیم که زری دزدکی به صحبت های شوهرش گوش می دهد، در واقع می خواهد بگوید زن حق ندارد از صحبت های شوهرش اطلاع پیدا کند چه برسد که در آنها دخالت کند.

اسحاقیان ادامه داد: در قسمتی از کتاب، عزت الدوله نامی از زری می خواهد یک زندانی زن را نجات بدهد اما او جواب منفی می دهد و می گوید که منتظر است تا یوسف بیاد و برایش تعریف کند که گفته «نه».

وی این واکنش را نشان دهنده این دانست که سیمین می خواهد بگوید برای اولین بار با شوهرش مخالفت کرده است و افزود: بعد از مرگ یوسف، زری می خواهد  عزاداری او را به یک مبارزه سیاسی تبدیل کند و این نشان می دهد که با مرگ یوسف، سیمین فمينیست می شود.

این منتقد ادبی ادامه داد: در واقع با مرگ جلال بود که سیمین دانشور فمینیست شد و کتاب های جزیره سرگردانی و ساربان سرگردان را نوشت.
 

در پایان صحبت های این منتقد ادبی، یکی از زنان حاضر در مراسم در واکنش به رویه تخریب جلال آل احمد گفت: کوبیدن جلال در یک جمع عمومی که اطلاعاتی ندارند، خوب نیست، اگر فمینیست سنتی را قبول کنیم درست مثل این است که مردسالاری سنتی را قبول کرده ایم؛ در واقع هم از این طرف بام افتاده ایم و هم از آن طرف.
 

وی تاکید کرد: جلال آن قدر کوچک نبوده است که بخواهیم بگوییم سیمین دانشور بزرگتر بوده است.

اسحاقیان نویسنده کتاب «شهرزاد پسا مدرن، سیمین دانشور» در پاسخ به این دانشجو دختر گفت: من به افراد کار ندارم، بلکه در همه عرصه ها باید جنگید، من جلال آل احمد را به عنوان یک داستان نویس قبول دارم؛ اما در خارج از آن برای من مطرح نیست.

این منتقد ادبی خاطرنشان كرد: اخیرا هم کتابی در مورد محمود دولت آبادی نویسنده کتاب کلیدر نوشته ام و در آن پنبه او را زده ام؛ در حالی که او همشهری و دوست من است.
 

لازم به ذکر است، این مراسم به همت جهاد دانشگاهی مشهد در دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر شریعتی دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد.