آیا مذاکرات بغداد یک پیروزی برای ایران بود؟

گروه سياسي «خبرگزاري دانشجو»؛ مذاکرات بغداد به پایان رسید. روند مذاکرات برای اندک افرادی که اعتمادی به صداقت غرب در استانبول داشتند یک نقطه عطف به شمار می رود. اگرچه در استانبول و بغداد خانم اشتون برای جلب نظر تیم مذاکره کننده هسته ای کشورمان حتی حاضر شد حدی از حجاب اسلامی را بپذیرد (!) اما مذاکراتی که در اجلاس بغداد صورت گرفت نشان داد که طرف غربی آن گونه که در ظاهر به طرف مقابل احترام می گذارد، در عمل اعتقادی به حق بدیهی مردم ایران ندارد.

سه شنبه پس از گفت و گوی باقری و اشمیت معاونان مسئولین تیم های مذاکره کننده، تقریبا مشخص شد که گروه 5+1 برنامه مشخصی برای مذاکرات ندارد و به عقب نشینی تیم مذاکره کننده ایرانی چشم دوخته است.

 

شاید بتوان این امر را ناشی از تحلیل اشتباه غرب از فضای داخلی کشور بعد از مذاکرات استانبول دانست.
 

غرب با توجه به رویکرد مثبتی که در اجلاس استانبول از خود نشان داده بود و بازخورد مثبتی که در رسانه های کشورمان بوجود آمده بود تصور می کرد که این بازخورد به یک مطالبه در بین برخی نخبگان سیاسی و عموم مردم تبدیل شود و با ایجاد فشار بر تیم مذاکره کننده، می تواند موجبات امتیاز دهی ایران در بغداد را مهیا کند.

 

شواهد این امر را می توان در پیشنهاد غیر منطقی غرب مبنی بر توقف غنی سازی 20 درصد در قبال تأمین قطعات یدکی هواپیما و تسهیل دسترسی به سوخت رآکتور تهران دانست.

علت این تحلیل اشتباه را می توان در اظهارات برخی مسئولین کشور اعم از نمایندگان مجلس و برخی دیگر از مسئولین غیر مرتبط با مذاکرات هسته ای جستجو کرد، اما به نظر می رسد اصلی ترین عاملی که غرب را به این اشتباه راهبردی هدایت کرد، باید در غفلت چندین باره از سابقه تاریخی نحوه مواجهه مردم ایران با تهدیدات خارجی دانست.

برای تحلیل مواضع گروه 1+5 در مذاکرات باید شناختی از نگاه های متفاوتی که در آن حاکم هستند داشت. در یک بررسی کلی می توان تیم مذاکره کننده را به سه ضلع مختلف تقسیم کرد:

1. صهیونیزم جهانی: که آمریکا نمایندگی آن را بر عهده داشت. باراک اوباما با توجه به نزدیک شدن به انتخابات ماه نوامبر آمریکا، تلاش زیادی برای جلب حمایت صهیونیست ها می کند. از طرف دیگر به نظر می رسد وقوع بیداری اسلامی و خارج شدن مدیریت آن از کنترل آمریکا نگاه مثبت صهیونیست ها را از اوباما با خدشه مواجه کرده باشد. بنابراین یکی از اهداف اصلی اوباما در این مذاکرات جلب رضایت صهیونیست ها ارزیابی می شود. این خواسته ها می تواند شامل توقف غنی سازی 20 درصد، توقف غنی سازی 5 درصد، تعطیلی سایت فردو و خروج اورانیوم غنی شده از خاک ایران باشد.

2. اتحادیه اروپا: که تحت تأثیر دو عامل، وضعیت شکننده ای در آن مشاهده می شود. از یک سو بحران اقتصادی که دامنگیر بسیاری از کشورهای آن شده است و اختلاف نظر بین اعضای عضو در خصوص نحوه مواجهه با ایران را بسیار بیشتر از گذشته کرده است. از طرف دیگر قدرتمند شدن احزاب منتقد سیاست های فعلی اتحادیه اروپا که در فرانسه، یونان و آلمان مشاهده می شود از وضعیت متزلزل اتحادیه اروپا در قبال برنامه هسته ایران حکایت می کند.

3. روسیه و چین: که این دو هر کدام به دلیل روابط تجاری که با ایران دارند تمایل دارند تحریم ها علیه جمهوری اسلامی ایران تا حدی کاسته شود، اما از طرف دیگر روسیه به علت محدود شدن یک رقیب صادر کننده انرژی در بازار جهان و چین هم به دلیل تداوم روابط تجاری پرسود با ایران علاقه مند نیستند تحریم ها به طور کامل لغو شود.

برای بررسی میزان موفقیت یا شکست غرب در مذاکرات بغداد باید به اهداف تعیین شده از سوی آنها در مذاکرات بغداد اشاره کرد.

در اظهارات مقامات آمریکایی یکی از دلایل پیگیری مذاکرات به وحدت رسیدن نظرات گروه 5+1 عنوان می شد.

 

مقامات آمریکایی درصدد بودند با برگزاری مذاکرات بتوانند ضلع روسیه و چین را در تقابل با ایران همراه خود سازند. یک تحلیلگر آمریکایی چندی پیش گفته بود مذاکرات اگر هیچ نتیجه ای هم نداشته باشد حداقل می تواند در نزدیک کردن نظرات اعضا 5+1 موثر باشد. با نگاهی به خروجی مذاکرات به وضوح می توان دید این وحدت نه تنها حاصل نشد بلکه به افتراق بیشتر نیز تبدیل شد.

آمریکا درصدد بود با برگزاری مذاکرات و یک سناریوی رسانه ای به افکار عمومی جهانی و داخل ایران این گونه وانمود کند که عامل به نتیجه نرسیدن مذاکرات، جمهوری اسلامی ایران است و از این طریق زمینه را برای ایجاد اجماع علیه ایران فراهم کند. این هدف با اتخاذ رویکرد منطقی تیم مذاکره کننده ایرانی مبتنی بر تمایل به مذاکره باقاطعیت بر حفظ اصول به نتیجه نرسید و حتی موجب افزایش اختلاف درونی 5+1 شد.

 

گواه بر این ادعا در مخالفت وزیر امور خارجه روسیه در زمان برگزاری مذاکرات با تحریم های جدید آمریکا و مخالفت های نمایندگان روسیه و چین با رویکرد نماینده آمریکا در تیم مذاکره کننده 5+1، مشهود بود. همچنین دیدارهایی که بین نمایندگان روسیه و چین با سعید جلیلی بدون حضور سایر نمایندگان تیم مذاکره کننده انجام گرفت، شاهدی دیگر بر این مدعا است.

به عنوان نتیجه ای دیگر از مذاکرات بغداد می توان به ناکامی محض ضلع صهیونیزم در مذاکرات اشاره کرد، در اثبات ناراحتی و خشم صهیونیست ها به همین امر بسنده می کنیم که نخست وزیر رژیم صهیونیستی، درخواست ملاقات نماینده آمریکا در مذاکرات را که از بغداد به تل آویو رهسپار شده بود را نپذیرفت.
درخواست برگزاری دور سوم نشست برای تعیین زمان و مکان مذاکرات از سوی گروه 5+1 بدون اینکه ایران به هیچ یک از درخواست های غیرمنطقی غرب روی خوش نشان داده باشد، نشان از این امر دارد که 5+1 پذیرفته است که ایران با تهدید و تحریم از حقوق خود کوتاه نخواهد آمد و تنها راه پیش روی غرب تعامل و گفتگو با جمهوری اسلامی ایران است.

در پایان باید گفت اگرچه مذاکرات بغداد با هوشمندی و ابتکار تیم مذاکره کننده هسته ای کشورمان توانست منافع کشور را تأمین کند اما باید به این امر نیز توجه داشت که اظهاراتی از سوی مسئولین که احیاناً بوی ذوق زدگی را به مشام طرف غربی برساند ممکن است مجدداً طمع آنها را برانگیزد و کار تیم مذاکره کننده کشورمان در دور بعدی مذاکرات را سخت کند.