ایران و جنبش عدم تعهد

 

جنبش عدم تعهد( نم):NAM: NON- ALIGNED MOVEMENT

 

 

جنبش عدم تعهد به مفهوم عدم وابستگی به شرق و غرب و گاهی به عنوان بی طرفی مثبت از آن یاد می شود، زیراکه این جنبش در شرایطی که نظام بین المللی دو قطبی بود و هر کدام از قطب های قدرت سعی در جذب دیگر کشورها به سوی خود داشتند شکل گرفت.

 

با تحولاتی که در چنین شرایطی در عرصه سیاسی جهان همچون بالا گرفتن جنگ سرد به دنبال جنگ کره، درگیری های فرانسه و ویتنام و گسترش مسابقه تسلیحات هسته ای و ... رخ داد؛برخی از رهبران کشورهای استعمار زده همچون: جواهر نعل نهرو (هند)، مارشال تیتو(یوگسلاوی)، احمدسوکارنو (اندونزی)، جامل عبدالناصر(مصر) که خصوصیات مشترک همه این چهار رهبر سیاسی در این بود که همه آنان مبارزات ضد استعماری برای دستیابی به استقلال کشور خود انجام داده بودند؛ بر آن داشت تا همبستگی خود را در تقابل دو بلوک قدرت به نمایش بگذارند.

 

اولین گردهمایی اعضای جنبش عدم تعهد در کنفرانس باندونگ اندونزی در سال 1955 با حضور نمایندگانی از 29 کشور در حال توسعه شکل گرفت که دارای 118 عضو و دو سوم اعضای سازمان ملل متحد را تشکیل می دهند.

 

 

اصول این جنبش که از طرف نهرو که به اصول پنجگانه معروف است پیشنهاد و در اعلامیه نهایی کنفرانس جنبش گنجانده شد که عبارتند از:

 

1- احترام متقابل به تمامیت ارضی و حاکمیت کشورهای عضو

 

2- عدم تجاوز به یکدیگر

 

3- عدم دخالت در امور دافعی یکدیگر

 

4- مساوات حقوقی کشورها

 

5- همزیستی مسالمت آمیز

 

 

جنبش عدم تعهد دارای ارکان و نهادهای زیر است:

 

1-کنفرانس سران 2 ریاست گروه

 

2- کنفرانس وزرای امور خارجه

 

3-دفتر هماهنگی کشورهای غیر متعهد

 

4- گروه های هماهنگی بین دولت ها اما متأسفانه به مرور زمان و با مرگ بنیانگذاران آن اکثر کشورهای عضو، اصول جنبش را نادیده و به سمت شرق و یا غرب سوق پیدا کردند که می توان علل عدم موفقیت آن را چنین برشمرد:

 

1- نفوذ قدرت های بزرگ:

 

اعمال نفوذ قدرت های بزرگ از عوامل عمده ناکامی جنبش عدم تعهد در دستیابی به اهدافش بوده زیرا هر یک از ابرقدرت ها سعی داشتند از طریق تقویت جناح هایی در داخل جنبش، نظر خود را به اعضا القا کرده و از میان اعضای جنبش یارگیری کنند.

 

2-عدم ضمانت اجرا:

 

بیانیه و قطعنامه های صادره از سوی جنبش عدم تعهد متأسفانه ضمانت اجرایی برای اعضا نداشته و بعضا از سوی خود کشورهای عضو نادیده گرفته می شد.

 

3-ناسینالیسم:

 

در ابتدای تشکیل جنبش سعی بر این بود تا سنتزی از ناسیوناسیم و انترناسیونالیسم بر اعضا حاکم باشد و کشورها به فکر منافع باشند ولی عمدا منافع ملی هر یک از اعضا مصالح نظامی را تحت الشعاع قرار داده است.

 

4-ترکیب ناهمگون اعضا:

 

وجود دولت هایی با ساختار سیاسی و اقتصادی و با درجه پیشرفت و عقب ماندگی متفاوت گرد هم آمده اند که این امر مشکلات عدیده ای در اتخاذ تصمیات مشترک به وحود آورده است.

 

5- وجود گروه بندی های داخلی:

 

وجود گروه بندی های داخلی در جنبش، مانند: اتحادیه عرب، سازمان وحدت آفریقا، کنفرانس اسلامی و ... باعث شده که دولت های نم نتوانند به دعوت نظر و اتخاذ سیاست مشترکی در قبال قدرت های بزرگی دست یابند.

 

ایران قبل از انقلاب اسلامی بعلت وابستگی به غرب و عضویت در پیمان سنتو، عملا نمی توانست به عضویت جنبش عدم تعهد آید. ولی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1979 جمهوری اسلامی به جنبش عدم تعهد پیوست. و در اولین اجلاس سران در سال 1979 در هاوانا شرکت و بعد از آن در تمامی نشست های این جنبش حضور فعال داشته است.

 

لغو جلسه هفتمین اجلاس سران در زمان جنگ که قرار بود در بغداد صورت گیرد و رژیم بعثی عراق می خواست برای خود پرستیژ منطقه ای و بین المللی دست و پا کند؛ با حماسه آفرینی و ایثارگری خلبان شهید عباس دوران این اجلاس به دهلی نو انتقال یافت.

 

بارها جنبش عدم تعهد از حق هسته ای صلح آمیز ایران و آژانس انرژی بین المللی اتمی حمایت و دفاع کرده است.

 

در شهریور ماه شاهد برگزاری شانزدهمین اجلاس این جنبش در تهران هستیم. در این شرایط، برگزاری این اجلاس یک موفقیت بزرگی برای دیپلماسی ایران به حساب می آید و باعث خنثی شدن یکی از مهمترین اهداف استکبار جهانی در منزوی ساختن ایران می شود.

 

 

می بایست از این فرصت بدست آمده و تحولات برآمده در ساختار نظام بین المللی و منطقه ای و تحولات بیداری اسلامی در برخی از کشورهای عضو در عملکرد و اهداف جنبش تجدید نظر اساسی بعمل آمده تا اعضا بتوانند ضمن تقویت هویت خویش درجه آسیب پذیری خود را در عصر جهانی شدن به حداقل ممکن کاهش دهند و به نوعی اجلاس جنیش تهران بتواند دوباره به اصول اولیه خود باز گردد و در مقابل زیاده خواهی غرب بیشتر از خود استقلال نشان داده و از حقوق کشورهای عضو بیش از پیش دفاع کند.