رقابتي كه هيچ برنده‌اي ندارد!

گروه فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»؛ رویکرد چند ساله اخیر سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی  ایران در مورد ماه رمضان که سعی کرده است ماه رمضان را از کسالت و رخوت و شباهت به ماه عزا، به موقعیتی برای شادی و جشن تبدیل کند، در عین هوشمندانه و دین مدار بودن، قدری هم خطاپذیر و نیازمند تدبیر جدی و عالمانه است، آنچه در این میان جایگاهی جدی و در میانه اصلی، میدان پیدا کرده، سریال های تلویزیونی است که دقیقا در بهترین ساعات پخش، آنتن شبکه های مختلف را از آن خود می کند؛ لحظات پس از افطار و ساعات اوج و پر بیننده رسانه دیداری کشور.

نکته قابل تامل این است که قطعا این فضا دو نیاز و دو مولفه جدی و اولیه را در نظر سازندگان این برنامه ها به تصویر می کشاند؛ یکی بعد معنوی و مذهبی بودن و به اصطلاح محمل قرار گرفتن این سریال ها برای پیام های دینی، اخلاقی و ... و دیگری جذابیت های دیداری  و مفرح بودن، به جهت پر کردن خستگی ناشی از یک روز کاری در عین روزه بودن عموم تماشاگران.

قاعدتا هر دوی این مولفه ها نیازمند زمینه های مرتبط با خود هستند: معنویت و در عین حال تفریح و سرگرمی.

بی تردید تلفیق این دو عنصر که ممکن است در نگاه اول چندان هم مورد تلاقی نباشند، کاری است دشوار و البته هنرمندانه؛ کاری که اگر سریال های ماه رمضان از عهده آن برآیند، محصولی قابل قبول و مبتنی بر هدفمندی و برنامه ریزی اصولی در رسانه ملی محسوب می شوند، اما از محصولات ساخته و پرداخته رسانه ملی در این چند سال به نظر می رسد در عین حال که اندیشه کلی حاکم بر مدیران این رسانه (تبدیل کردن ماه رمضان به عرصه ای برای یک جشن با شکوه یک ماهه با بهره گیری از معنویت اصیل و ذاتی این ماه مبارک) كاملا دقیق و مناسب عموم مخاطبان است، لکن امتداد این افق اندیشه در سایر اجزا تولید برنامه ها کم رنگ شده و چندان به چشم نمی آید؛ به نحوی که در عموم سریال های ساخته شده، پیش و بیش از هدفمندی های اشاره شده نوعی سطحی نگری، تعجیل و پرداخت های ساده و کلیشه ای به چشم می خورد که منتج به خلق آثار چندان هنرمندانه و تاثیرگذار نمی شود.

در واقع رقابتی که میان شبکه ها، مدیران و بالتبع سازندگان سریال ها شکل می گیرد، بیش از آنکه مرهون دو اصل معنوی سازی و مفرح سازی فضای مخاطبان باشد، تلاشی در جهت پر کردن آنتن آن هم با تعجیل، بشدت آسیب پذیر و مضر به لحاظ ساختار و محتوا برای سریال هاست.

با نگاهی کوتاه به چند سریال پخش شده در ماه رمضان گذشته این مشکلات در هر یک از آثار به نحوی و به شکلی و در بعدی از ابعاد به چشم می آید كه نقد تفصیلی همه سریال های ماه مبارک رمضان در این نوشتار نمی گنجد، اما به عنوان مثال سریال «خداحافظ بچه» که هر شب از شبکه سه سیما پخش می شد، در ایجاد موقعیت ها، گره ها و تعلیق های داستانی به گونه ای عمل می کند که در نهایت منجر به کلافه شدن مخاطب می شود و به نظر می رسد که سازندگان اثر تنها دنبال این بوده اند که مخاطب منتظر ادامه ماجراها در قسمت های بعدی باشد.

 

پرداخت سطحی و دم دستی آن با توجه به موضوع، نشان می دهد که سریال «خداحافظ بچه» از جهت فیلمنامه کار ضعیفی است و به نظر می رسد که داستان پردازی خوبی در آن صورت نپذیرفته، ضمن آنکه در ارائه محتوای دینی مناسب و نیز نشان دادن روابط اجتماعی نیز چنین ضعفی احساس می شود.

 

به روابط خانوادگی و ارتباط مادر با فرزند توجه عمیقی صورت نگرفته؛ به طوری که با واقعیت های انسانی چندان سازگار نیست.

 

در این سریال از گره های داستانی مکرر و مشابه و به نوعی کلیشه استفاده شده؛ به طوری که انسان وقتی سریال را می بیند تا حدودی می تواند حدس بزند که پایان آن، چه می شود.

 

این سریال تنها نمونه و مثالی است از کارهایی که شاید صرفا برای پر کردن وقت مخاطبان تولید می شوند و رسالت های حقیقی خود را از یاد برده اند.

بی تردید رسیدن حرکت ناشی از رویکرد چند سال گذشته تلویزیون، به نقطه ای امید بخش زمانی دست یافتنی و مثمر ثمر است که توجه به سخت افزار و نرم افزار ناشی از درک فضای مورد نیاز مخاطب در ایام مناسبتی، نصب العین مسئولین و سازندگان برنامه های رسانه قرار گیرد، آنگاه که همگی بر این نکته صحه می گذارند که گنجینه غنی ادب و هنر اسلامی و ایرانی ما می تواند ماده اولیه خوبی برای درک و دریافت های هنری و در نتیجه خلق آثار ارزشمند در این زمینه باشد كه مطالعه و اندیشه جدی و هنرمندانه در این عرصه تنها راه نتیجه بخش برای همگان، بویژه برای هنرمندان و خاصّه برای رسانه ملی است.