عقل کامل‌ترین و عالی‌ترین ابزار معرفتی است

به گزارش خبرنگار «خبرگزاری دانشجو» از کرمان، حجت الاسلام حسن نیازی پور صبح امروز در جمع دانشجویان طرح ولایت استان کرمان پیرامون معرفت شناسی، با اشاره به تعریف آن تصریح کرد: معرفت شناسی علمی است که در مورد معنای معرفت، ابزار معرفت، معنای حقیقت و خطا و معیار تشخیص حقیقت از خطا که همان ارزشیابی معرفتی است، بحث می کند.

وی معنای لغوی معرفت را علم، شناخت و دانستن عنوان کرد و افزود: معنای معرفت بدیهی و روشن است؛ از این رو قابل تعریف حقیقی نمی باشد.

استاد حوزه و دانشگاه قم بیان داشت: اولین شهود درونی که انسان به آن دست پیدا می کند، معرفت به خود انسان سپس حالات روحی انسان و بعد از آن علم به علت است.

نیازی پور تصریح کرد: یکی از معارف حضوری که قوی تر از معارف بیرونی است، معرفت به «حالات من» و دیگری معرفت به «علت من» است، مثل اینکه هر انسانی نسبت به خدا معرفت حضوری دارد.
 

وی خاطرنشان کرد: هر انسانی «خود» را از طریق شهود درونی درک می کند؛ چرا که خود هر انسانی نزد خودش حاضر است که در این مورد علم، عالم و معلوم با هم متحدند.

استاد حوزه و دانشگاه قم با اشاره به اینکه انسان با توجه به شرایطش شبهات و سوال های گوناگونی در طول زندگی پیش روی خود می بیند که این می تواند خطرناک باشد، گفت: باید بتوانیم شرایط را کنترل کنیم و سوالاتی که امکان دارد در شرایط خاص حاصل شود از قبل جواب محکمی برایشان پیدا کنیم تا شرایط را مدیریت کنیم نه اینکه مقهور شرایط و شبهات ناشی از آن واقع شویم.

نیازی پور با اشاره به فرموده امام صادق(ع) که همنشینان دوستان سه دسته اند، گفت: با دوستانی که به تو سود می رسانند همیشه همراه شوید، دوستانی که به آنها سود می رسانی تکریم کن و از دوستانی که نه به تو سود می رسانند و نه تو به او سود می رسانی، حذر کن.

وی تأکید کرد: معرفت ارزشمند، معرفتی است که حقیقت داشته باشد؛ حق یعنی ارزشمند و موجود باشد و معرفتی که باطل است و حق نیست، به این معنا است که در خارج حقیقت ندارد.

استاد حوزه و دانشگاه قم ادامه داد: حواس پنج گانه، عقل، منبع قابل اعتماد یا معتبر و فطرت (که همان شهود درونی است) از ابزارهای معرفت است که به وسیله آنها به معرفت می رسیم.

 

نیازی پور در ادامه به بررسی اینکه کاربرد کدام یک از ابزارها مهمتر است، پرداخت و گفت: به وسیله حواس می توانیم بسیاری از معرفت ها را کسب کنیم؛ به طوری که اگر یکی از حواس از بین برود علوم مربوط به آن حس قابل کسب نخواهد بود، اما حواس به دلیل اینکه فقط در دایره محسوسات کارآیی دارند و به دلیل اینکه اعتبار خود را باید با کمک عقل اثبات کنند، اگر چه مهم اند، اما مهمترین منبع معرفت به حساب نمی آیند.

وی با اشاره به اینکه حس انسان دارای محدودیت است، تصريح كرد: محدودیت در درک تمام حقایق غیر حسی یعنی حقایقی که از قلمرو حس خارج اند از جانب حس نه اثبات می شوند نه نفی.

استاد حوزه و دانشگاه قم افزود: همان طور که چشم تنها در محدوده دیدنی ها حق اظهارنظر دارد و در غیر این محدوده توان اظهارنظر به اثبات یا نفی ندارد، مثلا نمی تواند بگوید فلان صوت وجود دارد یا وجود ندارد همینطور همه حواس پنجگانه در غیر محدوده حواس نه توان اثبات دارند نه توان نفی.

نیازی پور تصریح کرد: دانشمندان علوم تجربی از راه تجربه صلاحیت اظهارنظر درباره ماوراء طبیعت و تجربه را ندارند نه به اثبات نه به سلب.

وی در مورد ابزار دیگر معرفت یعنی منبع معتبر گفت: منبع معتبر اگر چه معرفت بخش است، اما معرفت بخشی آن مشروط به اثبات اعتبار آن از طریق عقل یا شهود است و تا اعتبار آن اثبات نشود قابل استناد و موجب معرفت نخواهد بود و به همین دلیل این ابزار یک منبع مستقل در برابر عقل نیست اگر چه پس از اثبات اعتبار می تواند معارف زیادی را برای انسان حاصل کند.

استاد حوزه و دانشگاه قم با بیان اینکه برای قبول داشتن قرآن کریم باید پنج مرحله را طی کنیم، افزود: وجود خدا، حکمت و عدالت خدا، ضرورت نبوت و معجزه بودن قرآن باید اثبات شود تا قرآن منبعی معتبر شمرده شود كه همه این مراحل پنجگانه با عقل و احیانا با شهود طی می شوند، پس اعتبار منبع معتبر وابسته به عقل یا شهود است.

نیازی پور با اشاره به اینکه قرآن وجود خدا و راست گویی پیامبر را اثبات نمی کند، گفت: معجزه بودن کل قرآن می تواند راستگویی پیامبر را اثبات کند، اما این موضوع را نمی توان براساس تأکید بر یک آیه و با استناد به گزارش یک آیه اثبات کرد.

وی منظور از شهود را همان درک درونی و از درون اشراف پیدا کردن به حقیقت عنوان کرد و افزود: شخصی بودن شهود که انتقال آن به دیگران را مشکل می کند و آسیب تفاسیر نا صواب از شهود و آسیب دخالت شیطان در برخی شهودها از مشکلات ابزار معرفتی شهود است که آن را در مرتبه ای بعد از عقل قرار می دهد.

استاد حوزه و دانشگاه قم بیان داشت: برای اینکه در شهود اشتباه نکرده باشیم از عقل و منبع معتبر استفاده می کنیم.

نیازی پور مهمترین، کامل ترین و عالی ترین ابزار را عقل دانست که در همه ابزار حضوری محسوس دارد.

وی دانایی در برابر عدم شناخت را معنی لغوی علم عنوان کرد و گفت: علم شامل علم حضوری و حصولی می شود.

استاد حوزه و دانشگاه قم تأکید کرد: علم حضوری همان شهود است که خود شی معلوم نزد عالم حضور داشته باشد در علم حصولی صورت معلوم نزد عالم حضور دارد؛ یعنی هر علمی که از طریق مفهوم باشد.

نیازی پور، علم حصولی را بر دو نوع عنوان کرد و گفت: علم حصولی تصور و تصدیق است که تصور را علم حصولی دانست که در آن حکم نیست.

وی علم حصولی تصدیقی را که عبارت است از علم همراه با حکم، بر دو نوع بدیهی و نظری عنوان کرد.