سقف مال حلال در شیعه چقدر است؟/ تغییر سبک زندگی خواص بعد از رحلت پیامبر (ص)

به گزارش خبرنگار «خبرگزاری دانشجو» از مشهد، حجت الاسلام همازاده، سردبیر نشریه علمی «خشت اول» روز پنجشنبه، 16 شهریورماه در جمع مسئولان بسیج دانشجویی دانشگاه های سراسر کشور که در دانشگاه فردوسی مشهد گردهم آمده بودند، در خصوص تحلیل تاریخ اسلام به سخنرانی پرداخت که متن آن به این شرح است:

 

 

بعد از رحلت پیامبر (ص) بحث هایی مثل تفاوت نژادها و سابقه در اسلام در تقسیم بیت المال مطرح شد که منجر به تغییر سبک زندگی خواص بعد از رحلت پیامبر (ص) شد.

 

در کتاب ابن مسعود که اموال به ارث گذاشته صحابه را نوشته است، در مورد زبیر گفته می شود که 1000 اسب و 1000 کنیز داشت و اموالش تا 52 میلیون درهم هم تخمین زده می شد.

 

 

شما این درآمد ها را مقایسه کنید با روایتی در شیعه از امام علی(ع) که فرمودند، سقف مال حلال 4000 درهم است، در فرهنگ اهل بیت، برای مال حلال هم سقف داریم و بیشتر از آن را باید در راه خدا خرج کرد. البته این سقف بنا به شرایط ائمه تغییر می کرده است.

 

شیوه ناعادلانه در تقسیم بیت مال، از چشم مردم پنهان نماند و آن ها در زمان عثمان سر به شورش گذاشتند، امام علی(ع) با قتل خلیفه و حتی شورش و در مقابل شیوه حکومت عثمان مخالف بود؛ چرا که از طرفی می دیدند که بنی امیه در حکومت بود و از طرفی وجود فتنه گرانی مثل طلحه و عایشه که مردم را تحریک می کردند.

 

 

طلحه با عایشه پسرعمو بود، خود عایشه هم شخصیت کاریزمایی داشت، می گویند حتی یکی از منابع حدیث بوده است، با این حال عایشه فتوای قتل و کفر عثمان را صادر کرد و دستور داد او را بکشند، دقیقا عبارت آن در تاریخ است.

 

بعد از اینکه مردم شورش کردند و عثمان کشته شد، بنا به ظاهر همه چیز به نفع طلحه و خلافت وی در حال رقم خوردن بود، حتی نماز جماعت در مدینه را هم او می خواند.

 

 

عایشه وقتی فهمید مردم با امیرالمونین علی(ع) بیت کرده اند، حرفش را عوض کرد و مدعی خونخواهی عثمان شد، وقتی به او می گفتند خودت حکم قتل و کفر عثمان را صادر کردی، می گفت عثمان توبه کرده بود و نباید کشته می شد.

 

 

حضرت امیرالمونین(ع)، وقتی به حکومت می رسند بسیاری از والیان و استانداران اموی را از کار برکنار می کنند، کسانی که در زمان عثمان به صورت اتوبوسی وارد حکومت شده بود، طبیعی است که این افراد با امیرالمونین (ع) دشمنی کنند، امام علی(ع) به خاطر افکار عمومی به حکومت رسید و بعد از آن تبلیغات اصحاب آغاز شد؛ چرا که خواص از برنامه ریزی که برای شورش علیه عثمان ترتیب داده بودند، نتیجه دیگری گرفتند.

 

عایشه در خطبه ای می گوید در ماه و شهر (مدینه) حرام، بدون اجازه وارد خانه ای شدند که حرمت داشت و خلیفه را کشتند؛ بعد از آن آیه قصاص را می خواند که باید قاتل قصاص شود.

 

قاتل عثمان از نظر عایشه که بود؟ کسی که به جای او به قدرت رسیده بود یا حداقل اطرافیان او.

 

عایشه حرفی را که در عاشورا زده شد را در آن روز می گفت؛ من قیام می کنم تا  امر به معروف و نهی از منکر را به پا دارم و امت پیامبر را اصلاح کنم.

 

 

حضرت امیر(ع) تنها با اینها مشکل نداشت که بگوییم یک طرف علی(ع) و یک طرف خونخواهان عثمان؛ لیست بلندی از خواص ساکت هم در آن زمان بودند مثل سعد بن ابی وقاص و اسامه بن زید که در جنگ جمل اعلام بی طرفی کردند، این افراد حتی با امام علی(ع) بیعت هم نکردند و می گفتند در حال حاضر بر خلیفه اجماع نیست و بین مسلمانان اختلاف است؛ هرچند علی مرد خوبی است؛ اما در این شرایط نمی توانیم بیعت کنیم.

 

وقتی این خواص می گویند جنگ جمل شبهه شرعی دارد، از سایر مردم چه انتظاری می رود.

 

وقتی حضرت علی(ع) خطبه جنگ را خواند، از مدینه تنها 700 نفر بیرون آمدند و از میان صحابه تنها هفت نفر لبیک گفتند؛ این درحالی است که لشکر طلحه و زبیر از همان ابتدا قوی بود و برد تبلیغاتی زیادی آغاز به فعالیت کرد، همین شد که به پیروزی بسیار اطمینان داشتند.

 

امیرالمونین، یارانش را برای جمع آوری نیرو به کوفه فرستاد که در نهایت 12 هزار نفر آمدند. شریح قاضی خطاب به مردم می گفت اگر دنیا را می خواهید با یکی از طرفین جنگ جمل باشید و اگر آخرت را می خواهید، در گلیم های خانه تان است؛ یعنی از خانه هایتان بیرون نیایید. در این شرایط با تلاش یاران امام علی(ع) همانند حسنین نهایت لشکر امام علی (ع) در جنگ جمل 20 هزار نفر شدند، در مقابل لشکر جمل 30 هزار نفر بودند.

 

این 12 هزار نفری را مقایسه کنید با 80 هزار نفری که در صفین از کوفه بیرون آمدند و فضای سنگین و تاریک زمان جنگ جمل را متصور شوید.

 

 

پایگاه اجتماعی سپاه جمل و عایشه طوری بود که از سرگین شترش تبرک می جستند، 70 نفر پای شتر عایشه جان سپردند و می گفتند که مرگ نزد ما شیرین تر از عسل است، شیخ ما، عثمان را برگردانید(منظور خون خواهی) تا جنگ تمام شود.

 

این قدر فضا سنگین بود که بعضی از خواص شیعه ها مثل سلیمان صرد خزائی که صحابه پیامبر بود در جنگ جمل شرکت نکرد، همان کسی که بعدها در عاشورا هم شرکت نکرد و رهبر توابین شد.

 

بعد از جمل، کوفه یک سال درگیر جنگ صفین بود، 35 هزار نفر از طرفین جنگ کشته شده بودند و از این نظر بسیار طاقت فرسا بود. بعد از ماجرای صفین و نهروان، نوشته اند خانه ای در کوفه نبود که پرچم سیاه بر سر درش نباشد.

 

البته در جنگ صفین، تردیدها کمتر بود؛ چرا که طرف مقابل امیرالمومنین (ع) شخصیت بارزی نداشت.

 

 

در زمان جنگ صفین عالم دینی در شام بود به نام شرح قنبط، عده ای از طرف معاویه و در ظاهر مردم عادی پیشش رفتند و از او مسئله شرعی پرسیدند که اگر کسی خلیفه قبلی را بکشد و جایش بنشیند، مشروعیت دارد؟

 

این عالم از ماجرا پرسید و وقتی ماجرای قتل عثمان را شنید، پیش معاویه رفت. معاویه هم همان حرف ها را زد؛ اما این عالم گفت که باید تحقیق کند.

 

معاویه با رشوه اطرافیان این شخص را وادار کرد که همان حرف ها را تایید کنند، حتی شاهد مورد اعتماد آوردند؛ طوری که این عالم به معاویه گفت اگر به خونخواهی عثمان قیام نکنی، ابتدا تو را می کشیم و بعد سراغ علی(ع) می رویم.

 

معاویه هم از خدا خواسته، گفت هر چه شما بگویید. این عالم شهر به شهر شام را رفت و برای جنگ خطبه می خواند.

 

امیرالمونین (ع) وقتی دیدند به افکار عمومی شام مستقیم دسترسی ندارند، سعی کرد با این عالم مذاکره کند، با این حال نه مذاکره سیاسی با معاویه جواب داد و نه با این خواص.

 

بعد از جنگ صفین و جمل و نهروان کوفه خسته شده بود، کوفه ای که روزی پر از غنیمت های جنگ ها بود، دیگر حاضر نبود بیشتر از این هزینه کند.

 

علی در آن شرایط هر چه از مردم کوفه می خواست برای مبارزه با شام، آماده شوند کسی گوش نمی داد.

 

همان بهتر که علی (ع) ترور شد، اگر ایشان باقی می ماند جام زهر صلح با معاویه را علی(ع) باید سر می کشید. خود حضرت می فرمایند که روزگار آن قدر مرا پایین آورد که با معاویه مقایسه ام می کنند.

 

در چنین فضایی بود که 12 هزارنفر از کوفه همراه امام حسن(ع) بیرون آمد که 8000 نفر آن هم با شایعه به همراه فرمانده سپاه امام حسن(ع) برگشتند.

 

 

باید در مورد برخورد امام علی(ع) با سران جمل، نهروان و صفین صحبت کرد، چه می شود که عایشه بعد از جمل با اینکه زمینه ورود اجتماعی به حوادث را داشت؛ اما سکوت کرد و حتی اعلام کرد علی(ع) کار درستی می کند، مگر برخورد علی(ع) با جمل چگونه بود؟

 

چه فرقی بین برخورد امام علی (ع) با جمل و برخورد پیامبر با سران فتنه و نفاق در مدینه وجود دارد؟ شاید پیامبر (ص) در آن زمان نمی توانست علیه سران نفاق و فتنه که نیمی از سپاه اسلام را در جنگ احد در مدینه نگه داشتند، کاری کند؛ چراکه در ظاهر همه از صحابه پیامبر(ص) به حساب می آمدند و  اگر با آن ها برخورد می کردند دشمن تبلیغ می کرد که پیامبر که مدعی رحمت للعالمین است، اصحابش را هم می کشد.

 

به حضرت علی (ع) پیشنهاد شد که یک سال استانداری معاویه در شام را تمدید کند تا حکومت مرکزی قوی شود و بعد او را به پایین بکشد؛ اما امام جواب داد که من نمی توانم از ظالم به عنوان بازوی خودم در حکومت استفاده کنم.

 

در حالی ائمه نمی توانند از ظالم در حکومت خویش استفاده کنند که خودشان در زمان بنی عباس نخست وزیر و مشاور در درگاه خلفا وارد می کردند؛ به این معنی که می توان بازوی ظالم بود؛ اما ظالم نمی تواند بازوی ائمه باشد.

 

باید این مسائل را در فقه حکومتی مان و تاریخ بررسی کرد. در فتنه های بعد از امام حسن (ع) هم این خواص ساکت همین گونه بودند.