بسیاری از بازماندگان زلزله‌ها، یک سال بعد هم دچار افسردگی هستند

به گزارش خبرنگار «خبرگزاری دانشجو» از مشهد، احمدحاجبی صبح امروز در همایش مداخلات روانی اجتماعی در بحران و بلایا که در محل تربیت معلم شهید هاشمی نژاد برگزار شد، هسته اصلی مداخلات بهداشتی را سه مورد دانست و تصریح کرد: مداخلات جسمی، روانی، اجتماعی سه هسته اصلی مداخلات بهداشتی و سلامتی است که البته امروز سلامت معنوی نیز به این موارد اضافه شده است و برای وزارت بهداشت هم مهم است.

 

وی با اشاره به میزان و مرگ میری که در بلایا همانند زلزله رخ می دهد، ادامه داد: آسیب هایی که به سلامتی در جریان بلایا وارد می شود را می تواند همچون کوه یخی دانست که در راس آن مرگ است؛ مجروحیت، عوارض روانی حاد و عوارض روانی مزمن لایه های این کوه هستند که هرچه به انتها می رویم، عمیق تر و پر حجم تر می شوند.

 

رئیس اداره سلامت روان وزارت بهداشت با بيان اينكه مسئله مرگ که در راس کوه یخ است، بعد از مدتی آب خواهد شد، افزود: آنچه در حوادث و بلایا و بحران ها می ماند قسمت انتهایی این کوه یخ یعنی عوارض روانی مزمن است.

 

حاجبی با اشاره به افرادی که هنوز بعد از بیست سال از زلزله رودبار ، مشکلات روانی شان بر می گردد و همان حوادث تلخ در ذهن شان دوباره تجربه می شود، گفت: بسیاری از واکنش ها مثل استرس یا اینکه دیدن خواب حادثه، بعد از وقوع یک بلا، طبیعی است؛ اما اگر این واکنش ها به اختلال تبدیل شوند، دچار مشکل می شویم.

 

وی وظیفه متخصصان بهداشت و کارشناسان سلامت روان را جلوگیری از تبدیل واکنش های روانی به اختلال روانی دانست و گفت: 50 تا 70 درصد بازماندگان حوادثی مثل زلزله، یک سال بعد هم مبتلا به افسردگی و اضطراب هستند.

 

رئیس اداره سلامت روان وزارت بهداشت در خصوص برنامه وزارت بهداشت برای مداخله روانی اجتماعی در بلایا و بحران ها بیان داشت: از سال 77 کمیته تخصصی کاهش اثرات بلایای طبیعی در وزارت بهداشت تشکیل شد که برنامه  آن، تدوین و تدریس متون آموزشی برای سه سطح متخصص، امداد گران و مدیران اجرايی جهت مداخله روانی اجتماعی در بلایا و بحران است.

 

حاجبی هدف این برنامه کشوری را پیشگیر از عوارض روانی اجتماعی ناشی از حوادث غیر مترقبه دانست و ادامه داد: تجربه زلزله باعث تکمیل شدن این برنامه شد؛ به طوری که در زلزله آذربایجان شرقی وظیفه خودمان را به روشنی می دانستیم و کشور از این نظر دارای پتانسیل بالای و داوطلبان زیادی است.

 

وی افزود: البته محدودیت زبانی در آذربایجان شرقی، مشکلی بود که اجازه نمی داد از پتانسیل کل کشور استفاده کنیم؛ اما با این حال ظرفیت استان های اطراف آذربایجان مورد استفاده قرار گرفت.

 

رئیس اداره سلامت با بیان اینکه خدمات روانپزشکی در آذربایجان شرقی هرچند کامل نبود؛ اما رضایت بخش بود، ادامه داد: برنامه کشوری در این خصوص علاوه بر هدف پیشگیری، اهداف اختصاصی تری نیز دارد، از جمله این اهداف حفظ و ارتقاي سلامت روان در جامعه، کاهش شیوع و پیشگیری از پیشرفت و تشدید عوارض روانی در حوادث غیر مترقبه، افزایش توان انطباق و آماده سازی بازماندگان و تقویت مهارت های اجتماعی بازماندگان و کمک به آنها برای بازسازی زندگی است.

 

حاجبی راهکارهای اجرايی این برنامه را اداری، آموزشی، پژوهشی، درمانی و بازتوانی دانست و گفت: تاکید ما بر آموزش عمومی است تا همه بتوانند از این موارد بهداشت روانی در حوادث استفاده کنند.

 

وی با اشاره به چهار مقطع زمانی که این برنامه دارد، گفت: قبل از حادثه، بلافاصله بعد از حادثه که تا دو هفته اول ادامه دارد، ازهفته دوم تا شش ماه بعد از حادثه و مرحله آخر شش ماه بعد از حادثه، مقاطع اجرايی برنامه های مداخلات روانی اجتماعی در بحران ها و بلایاست.

 

رئیس اداره سلامت با بیان اینکه عده ای تصور می کنند، بعد از حادثه فقط باید به زخمی ها و فوت شدگان برسند، گفت: بعد از حادثه غیر مترقبه به مسائل روحی توجه نمی شود؛ در حالی که حمایت روانی اجتماعی در همان ساعت های اولیه می تواند شروع شود، حتی در زمان اعلام خبر فوت اعضای یک خانواده نیز باید موارد بهداشت روانی رعایت شود و بدانیم که چگونه و به چه روشی آن را مطرح کنیم.

 

حاجبی ادامه داد: به طور نمونه در این شرایط مسائل اعتقادی خیلی می تواند کمک کند و برای همین روحانیون بسیار موثر اند؛ البته در کنار آنها باید تکنیک ها و روش های روانی و اجتماعی نیز باشد؛ چرا که لحن یک جمله می تواند خودش تبعات روانی ایجاد کند.

 

وی افزود: در بعضی از موارد بازماندگان که شاهد مرگ عزیزانشان بودند، می پرسند چرا این اتفاق برای آن هاست، یا این که تصورمی کنند تنبیه خداوند بوده است؛ اگر پاسخ درست به این سوالات داده نشود، معضلات زیادی ایجاد می کند.

 

رئیس اداره سلامت در خصوص اقداماتی که از هفته دوم به بعد رخ مي دهد، بیان داشت: در این مقطع زمانی مداخلات روانی اجتماعی و حمایت گروه های بهداشتی از آسیب دیدگان ملموس می شود و غربالگری صورت می پذیرد.

 

حاجبی افزود: تبعات روانی حادثه خود را شش ماه بعد نشان می دهد؛ در حالی که بسیاری از دستگاه که در اوایل میل به کمک رسانی داشتند در این زمان حضور کمرنگی دارند.

 

وی خاطرنشان کرد: حتی برای سالگرد یک حادثه نیز باید مداخله روانی اجتماعی داشت؛ چراکه بسیاری از افراد بعد از حادثه از اينكه زنده ماندند احساس گناه می کنند و دچار موارد خودکشی می شوند که در سال هاي بعد این مسئله به اوج خود می رسد.

 

رئیس اداره سلامت در ادامه به توضیح تخصصی تربحران پرداخت و گفت: بحران یک واکنش طبیعی به حوادث غیر طبیعی است که انسان ازظرفیت های موجود نمی تواند برای حل آنها استفاده کند و در بسیاری از مواقع زندگی، به وجود می آید.

 

حاجبی با اشاره به واکنش های روانی در یک بحران بیان داشت: فاز شوک، واکنش ، انطباق و بازیابی ، چهار فاز طبیعی بعد از حوادث است؛ بعضی از افراد در ابتدا حادثه را انکار می کنند، دچار سردگمی و کاهش قدرت تصمیم گیری و گیجی و منگی می شوند یا احساسات خود را کنترل نمی توانند بکنند و از فکر و منطق خود استفاده نمی کنند.

 

وی ادامه داد: در فاز واکنش معمولا افراد تصاویر مبهم و متغیر از حادثه را در ذهنشان مرور می کنند و دچار کابوس و خواب هایی در مورد حادثه می شوند؛ این حالات زمان وقوع حادثه یا یک روز پس از آن می تواند اتفاق بیفتد.

 

رئیس اداره سلامت در خصوص فاز انطباق نیز گفت: این مرحله هفته ها یا ماه ها بعد از وقوع حادثه رخ می دهد و فرد همزمان با کاهش هجوم افکار مزاحم به زندگی معمولی روزانه خود روی می آورد؛ مرحله واکنش و انطباق منجر به فاز اصلاح می شود.

 

حاجبی با بیان اینکه اگر در فاز انطباق علائم روانی و استرس کاهش پیدا نکرد باید به فکر اختلالات درمانی و حل آن باشیم، ادامه داد: تا قبل از مرحله انطباق همه حالات و واکنش ها طبیعی است؛ اما بعد از آن فرد باید به بازسازی روانی و اجتماعی خود بپردازد؛ در غیر این صورت دچار اختلال شده است.

 

وی با بیان اینکه برای کسانی که بازمانده یک حادثه اند، چهار اصل بقا وجود دارد، خاطرنشان کرد: پذیرفتن حادثه، پذیرفتن احساسات و واکنش های خود، درس گرفتن از آنچه رخ داده و متمرکز نمودن احساسات برموضوع جدید، چهار اصل بقایی است که افراد باید بر اساس آن عمل کنند.