عرفان ما به سمت عوامانه شدن پیش می‌رود

به گزارش خبرنگار فرهنگی «خبرگزاری دانشجو»» عصر امروز مراسم بزرگداشت آیت الله عزیز‌الله خوشوقت در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد.

حجت الاسلام علی اکبر رشاد رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در سخنرانی به ویژگی‌های عرفان اسلامی پرداخت متن سخرانی وی به شرح ذیل است:

معلوم نیست به چه معصیتی دچار شده‌ایم که این‌گونه پشتوانه های معنویمان را از دست می‌دهیم این نعمات از دست می‌رود.

قریب به سی سال با آن بزرگوار مراوده داشتم ایشان با تواضع تمام هرچه ازشان خواسته می‌شد رد نمی‌کرد یادم نمی‌آید جلسه‌ای دعوت کرده باشیم و نپذیرفته‌ باشند مگر اینکه این شائبه می‌رفت که معروف شوند.

ایشان شاگرد علامه طباطبایی، امام خمینی و آیت الله بروجردی بودند فردی با این عظمت نباید به راحتی جلسات را قبول می‌کرد اما ایشان این‌گونه نبودند و جلسات را به راحتی قبول می‌کردند مثلا گروه عرفان همین پژوهشگاه تحت اشراف ایشان بود بنده در این سی سال هیچ گاه احساس عنانیت در ایشان نکردم.

ایشان هیچ‌گاه برای خودش شأنی قائل نبود و هیچ ادعای نداشت ازیک طلبه متوسط هم خود را پایین‌تر می‌انگاشت اگر کسی سیمای او را می دید فکر می‌کرد او فرد بزرگی است ولی در رفتار و عمل او هیچ ادعای معلوم نبود.

شخصی از ایشان پرسید عرفان چیست و چه کار کنیم که به عرفان برسیم ایشان فرمود عرفان همین است که واجبات را عمل و محرمات راترک کن ما ابتدا فکر می کردیم این جواب دقیق نیست و تفره رفتن از پاسخ واقعی است ولی مقداری که پیش تر رفتم دیدم حرف درستی است اگر همین رساله را عمل کنیم بسیاری از مشکلات سراغمان نخواهد آمد.

بسیاری از انحرافاتی که پیش می‌آید که از راه اسلام خارج می شویم از همین مجرا است واقعا در اسلام چیزی کم داریم؟ خداوند بر پیامبر کم گذاشتند؟ اسلام کافی نیست؟ آیا از امیرالمومنین علی  (ع) عارف‌تر داریم؟ آیا یک جا شنیده‌ایم ایشان یک بار ریاضت‌های مسطح را عمل کرده باشند؟ آیا در نهج‌البلاغه چنین چیزهایی می‌بینیم؟

اگر تصور کنید بالاتر از وحی و سخنان معصومین چیزی هست و باید از آنها استفاده کنیم سخن غیرقابل اتکای است در جلسه‌ای در عربستان رفتیم که در مجله ادبی عربستان بود و نخبگان جمع بودند پس از آن جلسه قرار دیگری گذاشتیم که در شب شعری تعداد بیشتری از نخبگان آنان را ملاقات کنیم در آن جلسه برخی از نخبگان آنها شعرهای خواندن دوستان ما هم شعر می‌خواندن یکی از دوستان ما چیزی خواند که جلسه یک پارچه اشک و گریه شد از این دوستمان پرسیدند این سخنان را از کجا به دست آورده‌ای دوستمان گفت از صحیفه امام علی ابن حسن (ع) آنها تعجب کردند که مگر علی ابن الحسین چنین سخنانی نیز دارد بخشی از این جلسه اهل عامه بودند و بخشی حتی سلفی بودند که ویژگی‌هایشان بخت‌گلی است نمونه این بخت‌گلی را در کشتار شیعیان پاکستان می‌بینیم.

برای این افراد کشتن اصلا سخت نیست به هر حال اگر در مقام نظر می‌خواهید سلوک کنید شرع است و اگر در مقامل عمل هم می‌خواهید به سلوک برسید باز هم شرع است اما این سخن آیت الله خوشوقت که انجام واجبات و ترک محرمات عرفان است چندان نیز آسان نیست مثلا اخلاص در عمل خیلی سخت است فکر نکنید انجام رساله‌ها ساده است در کل جامعه کسی را پیدا نمی‌کنید که به تمام رساله مو به مو عمل کند  و اگر چنین کسی پیدا شد قطعا عارف است.

اما برخی از این عرفان‌ها خود مدعی را نیز نجات نمی‌دهد برخی می‌گویند نهی نکن اما گاهی نمی‌شود نگفت مثلا عرفان سیدحسین نصر خود او را نیز نجات نداده است او سال‌هاست با دستگاه شاهنشاهی بوده و از او تعریف می کرد شاه که به فقه و شراب‌خواری مشهور بود سیدحسین نصر در چنین دستگاهی حضور داشت.

در عین اینکه اسلام و عرفان ما عقلانی است والله به نهج‌البلاغه عمل نکردیم اینکه من قسم خوردم از روی احساسات نبود اگر عمل می‌کردیم این‌گونه نمی‌شد الان عرفان سکولار به سراغ ما آمده است برخی از عرفان به فراتر از عالم ماده تعبیر می‌کنند در حالی که برخی از عرفان‌ها را خودم رفته و از نزدیک دیدم همین مکتب اووشو را رفتم و در هند دیدم این فرد یک باغ بسیار زیبا را درست کرده و زن‌ها و مردها را در آن باغ ریخته است این افراد به جز مواقعی که در چادرهای عظیم به حال خلصه می‌روند در باقی اوقات درحال اعمال حیوانی هستند آن وقت می‌گویند عرفان فراتر رفتن از عالم ماده است این اعمال که خود عالم ماده و غرق شدن در آن است.

بدتر از اینها گرفتاری است که ما طلبه‌ها در این روزگار داریم البته من مخالف عرفان نیستم مثلا عرفان مهیه الدین داریم که عرفان نظری را تأسیس کرده است اما ای‌ کاش عرفان همین مهیه الدین را ترویج می‌کردیم الان خیاط، بغال و بزاز و ... را الگو می‌کنیم اینها افراد عوامی بودند که در عوامی خود متشرع بودند و به همین جهت عوالمی را طی کرده‌اند البته من به این افراد توهین نمی کنم و برایشان ارزش قائلم آنها افراد بزرگی بودند اما نمی‌توانند امروزه الگو باشند آنها در عوامی خود پیشرفت کردند درحالی که عرفان معرفت و سواد می‌خواهد به جامعه دانشگاهی امروز نباید چنین افرادی را این‌گونه تبدیل به الگو کنیم و جامعه معرفی کنیم.

در حال حاضر در هر کتابخانه‌ای می رویم می بینیم تعداد زیادی کتاب از این افراد منتشر شده است این امر بسیار اشتباه است عرفان هم که آن هم ارزش داشت برای خواص بود اصلا یک سوال بپرسم عرفان برای همه است؟ آیا خداوند می‌خواهد همه مردم عرفان به معنای مسطح کلمه یعنی سیروسلوک را طی کنند به نظر من باید در دل مردم به جای عرفان اخلاق ترویج شود.

لازم به ذکر است مراسم بزرگداشت آیت الله خوشوقت با حضور حسینی وزیر ارشاد، ابوترابی‌فرد نائب رئیس مجلس شورای اسلامی، رشاد رئیس پژوهشگاه فرهنگ واندیشه اسلامی و بیادی عضو شورای شهر تهران برگزار شد.