انقلاب اسلامي و دگرگوني جهان

محمد رضا محقق:

امپراطوري ارتباطات همان سرزميني اعتباري است كه آقاي مك لوهان آن را به «دهكده جهاني» خوانده است؛ تعبيري فريبكارانه كه ماهيت اين امپراطوري را پوشيده مي دارد!

سيد مرتضي آويني در مقاله اي با مضمون تحليلي «دگرگوني اي كه انقلاب اسلامي در جهان ايجاد كرده است و رهيافت هاي اين پديده و ارائه دهنده اين راه»، با نقدي به بحث ارتباطات جهاني و مسئله دهكده جهاني كه منشا شده از نظريه معروف مك لوهان است، به بررسي موضوعي فرهنگي، فكري، سياسي مي پردازد كه جاي پاي آن را مي توان در تحولات حوزه هاي مختلف حيات اجتماعي مردم جهان دنبال كرد.

شهيد آويني به بررسي عميقي از بحث ارتباطات دست مي يازد و آن را تحت تعبير امپراطوري ارتباطات به كند و كاو مي گذارد. امپراطوري ارتباطات فضايي است يكپارچه كه وسايل ارتباط جمعي ساخته اند ساكنان اين امپراطوري كه تقريباً سراسر كره زمين را پوشانده است بي آنكه خود بدانند تحت سيطره حاكميت واحدي هستند كه از طريق وسايل ارتباط جمعي برقرار گشته است.

تعبيراتي چون «امپراطوري ارتباطات» و يا دهكده جهاني اگر چه ممكن است مبالغه آميز به نظر آيند اما اشاره به حقيقتي دارند كه غفلت از آن مي تواند از مبالغه اي كه در اين تعابير وجود دارد بسيار خطرناك تر باشد.

من هم مي پذيرم كه تعبير دهكده جهاني در عين آنكه اشاره به جهاني بودن ارتباطات دارد، مخاطبان خويش را نيز دچار اين ياس مي سازد كه هيچ چيز از چشم كدخدا پنهان نمي ماند، حال آنكه كدخدا يا آن ابوالهولي كه بر اين دهكده جهاني حكم مي راند، پيش از آنكه قدرتمند باشد، هراسناك است و پيش از آنكه قدرت نمايي كنند، درباره قدرت خويش، سخن پراكني مي كند و مردمان را مي ترساند.

سيد مرتضي آويني در اين نوشتار، دو رهيافت مهم را به موازات هم پي مي گيرد نوعي تبشير و انذار يا نوعي خوف و رجا كه برگرفته از شرايط جهان امروز است نگاه او علاوه بر اينكه دقتي واسع نسبت به موضوع خطرناك و قدرتمند امپراطوري رسانه اي غرب دارد، در عين حال نقدي هم به معضلات و درگيري ها و كثري ها و كاستي هاي اين جريان وارد مي كند و ضعف و سستي ذاتي آن را هم بر مدار نگاه عارفانه و حقيقت گراي خود، به بررسي مي گذارد.

اما در عين حال غفلت از اين معنا كه كره زمين با تكنولوژي ارتباطات به يك مجموعه به هم پيوسته تبديل گشته خطرناك تر است از آنكه هول كدخدا در دلمان رخنه كند.

دشمن را نبايد دست كم گرفت علي الخصوص اين ابوالهول را كه خود شيطان اكبر است ابوالهول تعبير بسيار خوبي است براي اين شيطاني كه تحقق تاريخي يافته و حاكميت خويش را بر ترس و وحشت مردمان از قدرت خويش بنا كرده است اما در اينكه فضايي به هم پيوسته از ارتباطات با يك هويتي واحد وجود دارد كه انسان هاي سراسر كره زمين را اسير نظام ارزشي واحدي ساخته است، ترديدي وجود ندارد.

نمونه اش همين تعابيري است كه عموم ما پذيرفته ايم؛ «جهان سوم» كشورهاي پيشرفته و در مقابل آن كشورهاي «عقب مانده» و يا عقب نگه داشته شده، توسعه يافتگي و يا توسعه نيافتگي و ... تعابيري از اين قبيل بسازند، اما من به همين دو سه نمونه اكتفا كرده ام تا از اصل مبحث باز نمانيم، در عين آنكه اين شواهد مثال خواهند توانست مرا در ادامه سخن ياري دهند.

 ادامه دارد.../انتهاي پيام/