درخشش ابدي يك كمدي ناب

محمدرضا محقق:

فيلم «اجاره نشين ها» اكنون ديگر به تاريخ پيوسته است، اما همچنان ديدني و جذاب است و اين از ظرايف و كنايات هنر سينماست كه يك فيلم را صرفاً به غربال تاريخ، مانا و يا از ياد رفتني مي كند.

بيست و دو سال پيش اجاره نشين ها با ساختاري كمدي و بر اساس داستاني ساده و البته در احتمالاتي ذهني و قضاوت هايي شخصي، با وجوهي كنايي و استعاري بر روي پرده رفت و يكي از جلوه هاي بسيار شسته رفته اين ژانر در سينماي ايران را شكل داد.

تقريباً از تمام عناصر مهم تشكيل دهنده يك اثر خوب كمدي در اين فيلم بهره وافر برده شده است، ضمن اينكه رويكرد نسبتاً جديد مهرجويي پس از ساختن آثاري روشنفكرانه همچون «پستچي»، «گاو» و «دايره مينا»، در فيلم اجاره نشين ها جلوه اي تام و تمام يافت؛ فيلمي كه به مظان بعضي منتقدان ارجاعات مهرجويي و رويكرد او به سمت و سوي سينماي عامه گرا تلقي شد و اين البته صرفاً يك قضاوت مقطعي در زمان اكران فيلم بود؛ چرا كه با گذر زمان اجاره نشين ها هر چه بيشتر و بهتر جايگاه خود را در زيبايي شناسي فرم، خلاقيت سينما ورزانه و كشش و قابليت بالاي كارگرداني اش به نمايش گذاشت.

فيلم، بازي هاي به يادماندني و تكرار ناشدني اش از عزت الله انتظامي، اكبر عبدي و نيز ساير بازيگران دارد كه به مثابه ستاره اي بر تارك آسمان پرستاره اين چهره هاي برجسته عرصه بازيگري سينماي ايران به چشم مي آيد.

ميزانسن نسبتاً و تحقيقاً بي عيب و نقص فيلم، ريتم خيلي خوب و حساب شده اش و تلاقي و تلفيق درست داستان سهل و ممتنع اش با چينش بجاي بازيگران و در عين حال لوكيشن فوق العاده خوب و متناسب فيلم، همگي در خدمت خلق يك اثر برآمده از قدرت و مهارت فيلمسازي عوامل و عناصرش به كار رفته اند.

داستان ساده و جمع و جور فيلم، در خلال روايت و كنشمندي موقعيت ها، گاه بيشتر به آن وجوه و قضاوت هاي برداشت گونه كنايي و استعاري نزديك مي شود، اما در كل سادگي شيريني دارد و براي نمايش يك كمدي ايراني كه بتواند از همه آن فاكتورهاي پيش گفته سينما ورزانه به درستي و مهارت و دقت بهره مند شود، داستان اهالي يك ساختمان كهنه و درب و داغان كه بيرون از منطقه عمومي شهر، درگير و دار و كش و قوس متوليانش، هر چه بيشتر به فروپاشي نزديك مي شود، اهالي بيچاره خانه كه ميان دو بنگاهدار -معاملات ملكي- و سودجويي ها و كينه توزي آنها گرفتار آمده اند و در اين بين، مباشر خانه - كه صاحبانش گويا در يك سانحه درگذشته اند- قصد بالا كشيدن اين ملك را دارد و به همين دليل دست به تعمير آن نمي زند و با جلوگيري از مستاجران براي اين كار، آنها را به تخليه هر چه زودتر آن فرامي خواند.

آنچه اجاره نشين ها را فيلمي منحصر به فرد مي كند، مهارت بي نظير كارگردان و ساير عوامل - خاصه بازيگران - در به وجود آمدن يك درهم تنيدگي حرفه اي، جدي، خوش ريتم، جذاب و شيرين از يك موقعيت داستان، يك بازي فوق العاده و در مجموع ميزانسن سازي كاملاً متبحرانه كارگردان است.

«اجاره نشين ها» از 22 سال پيش كه ساخته و اكران شد تا همين امروز در نمايش هاي مكررش هنوز فيلم محكم و استخوان دار و ديدني و جذابي است، هنوز براي مخاطبي كه آن را بارها ديده است نوعي تازگي دارد و اين از لطايف و ظرايف روزگار است كه فيلمي اين چنين با حواشي و مسائلي كه در هنگام اكران برايش پديد آمد، همچنان پابرجا به حضور سينمايي اش نزد مخاطبان ادامه مي دهد.

باري اين تنها تاريخ است كه ماندگاري يك اثر را معلوم مي كند و درباره آن تصميم مي گيرد و نه چيز ديگري.

/انتهاي پيام/