کد خبر:۱۴۴۱۶۲۱
سقوط در گیشه، صعود در هالیوود؛ چرایی قهر خانوادهها از پرده نقرهای و راهکار احیای سینمای ملی
در حالی که هالیوود با اتکا به آثار حماسی و ملی نظیر «اودیسه» کریستوفر نولان رکوردهای تاریخی گیشه جهانی را جابهجا میکند، سینمای ایران با تجربه یکی از کممخاطبترین دورههای خود، تنها ۲.۶ میلیون نفر از جمعیت ۹۰ میلیونی را به سالنها کشانده است.
به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، بررسی کارنامه پنجماهه نخست سال جاری فاش میسازد که صنعت سینمای ایران به شدت آسیبپذیر شده است. در پرمخاطبترین فصل سال (نوروز و تابستان) تنها حدود ۲ میلیون و ۶۳۰ هزار مخاطب به سالنهای سینما مراجعه کردهاند؛ آماری فاجعهبار برای کشوری ۹۰ میلیونی که از قطع ارتباط عمیق بدنه جامعه و خانوادهها با پرده نقرهای خبر میدهد.
افت و خیزهای هفتگی گیشه نیز این بیثباتی را تایید میکند. سینماها طی دو هفته متوالی به دلیل تعطیلات مناسبتی، فروشی معادل ۴۴ میلیارد تومان (با ۲۹۰ هزار مخاطب) را ثبت کردند، اما در هفته بعد با ریزش به ۳۵ میلیارد تومان (۲۵۰ هزار و ۸۱۸ مخاطب) به پایینترین حد خود رسیدند. نوسان افت فروش در هفته اخیر حتی شدیدتر شد و با تجربه سه روز تعطیلی، با افت ۲۰ میلیاردی نسبت به اوج خود، به رقم ۲۶ میلیارد و ۸۳۸ میلیون تومان (۱۹۹ هزار و ۲۸۹ مخاطب) سقوط کرد.
در این میان، تنها ۱۵ فیلم روی پرده قرار دارند و دو اثر پربازیگر «زندهشور» (با ۱۶ میلیارد تومان فروش هفتگی) و «استخر» (با ۱۳ میلیارد و ۳۳۸ میلیون تومان) بخش اعظم درآمد را بلعیدهاند و رتبه سوم یعنی «لباسشخصی» با فاصلهای چشمگیر تنها ۸۲۶ میلیون تومان فروخته است. این شکاف عمیق، نشاندهنده گیشهای تکقطبی است که صرفاً بر چهرههای مطرح و تبلیغات مجازی متکی است—روندی که با تخلیه هیجان اولیه، ناگزیر به افول شدید خواهد رسید.
پدیده «اودیسه» نولان؛ الگوی اقتدار حماسی و ملی در گیشه جهانی
در نقطه مقابلِ انقباض گیشه در ایران، هالیوود درس بزرگی در باب «سینمای ملی، کیفیسازی و جذابیت گیشه» ارائه میدهد. فیلم «اودیسه» به کارگردانی کریستوفر نولان، با عبور از درآمد جهانی ۱.۱ میلیارد دلار، به پرفروشترین اثر دوران کاری این فیلمساز تبدیل شد و رکورد پرفروشترین اکران تاریخ فرمت «آیمکس» (IMAX) را با ۲۸۹ میلیون دلار (و عبور از ۲۷۱ میلیون دلارِ آواتار) شکست.
نولان در سیستم سینمایی آمریکا اثری سفارشیساز، اما به شدت ملی و ارگانیک محسوب میشود. او حماسه کلاسیک هومر را با کیفیتی بینظیر، فرمتهای پیشرفته بصری و داستانگویی جذاب به روی پرده آورده است:
- فروش آمریکای شمالی: ۴۶۱ میلیون دلار | بازارهای بینالمللی: ۶۴۳ میلیون دلار
- جایگاه: دومین فیلم پرفروش سال (پس از مرد عنکبوتی: روزی کاملاً نو) و دومین فیلم پرفروش تاریخ با درجه سنی R (پس از ددپول و وولورین).
عملکرد نولان ثابت میکند که «کیفیسازی»، «توجه به هویت و اساطیر ملی» و «احترام به تجربه پرده سینما» نه تنها با سودآوری تجاری منافاتی ندارد، بلکه تنها تضمینکننده جلب مخاطب عام و خانوادههاست.
کالبدشکافی ساختاری؛ چرا هالیوود، کره و ترکیه موفق شدند و ایران جاماند؟
برای درک دلایل افول گیشه ایران، باید تفاوتهای ساختاری، بودجهای و حمایتی را با سه الگوی موفق جهانی مقایسه کرد:
۱. هالیوود (صنعتیسازی و ریسک بخش خصوصی): هالیوود وابسته به بازار آزاد و ریسکپذیری استودیوهاست. دولت در آمریکا تصدیگری مستقیم ندارد، بلکه با ارائه معافیتهای مالیاتی و تسهیلات لوکیشن/تجهیزات (از طریق پنتاگون)، از قدرت نرم سینما برای اهداف ملی پشتیبانی معاملهمحور میکند.
۲. کره جنوبی (توسعه ساختاری و KOFIC): کره با ایجاد «قانون سهمیهبندی اکران» (Screen Quota) از سینمای داخلی محافظت کرد، پای چبولها (ابرشرکتهای خصوصی مانند CJ) را به سالنسازی و تولید باز نمود و با لغو سانسور پیش از تولید و جایگزینی آن با «ردهبندی سنی»، تنوع ژانر را تضمین کرد.
۳. ترکیه (صادراتمحوری و رقابت بخش خصوصی): صنعت سریال و فیلم ترکیه (Dizi) با تمرکز بر درامهای بومی، ارزشهای خانوادگی و جذابیت بصری، توسط شبکههای خصوصی به بیش از ۱۷۰ کشور صادر شد و به ویترین صادرات پوشاک، مد و گردشگری این کشور تبدیل گردید.
در مقابل، سینمای ایران درگیر بودجههای مستقیمی است که از ارگانهای دولتی دریافت میشوند. این سیستم حمایتی خطایی ایجاد کرده که در آن بازگشت سرمایه و جلب مخاطب واقعی در اولویت دوم قرار میگیرد. نادیده گرفتن کیفیسازی فنی و فرمی، حذف تنوع ژانر، و ماندن دهها فیلم کیفی در صف توقیف یا اکران (مانند کوچ، اردوبهشت و جانشین) باعث شده گیشه به تسخیر کمدیهای آپارتمانی درآید که خانوادهها را از سالنها فراری دادهاند.
نقشه راه نجات؛ گامهای عملی برای خروج سینمای ایران از بحران گیشه
با نزدیک شدن به فصل بازگشایی مدارس، چشمانداز کوتاهمدت گیشه به اکران پویانماییهای خانوادگی مانند «سفینه نجات» دوخته شده تا شاید بتواند موفقیتی نظیر پسر دلفینی و بچه زرنگ را تکرار کند. اما برای اصلاح ریشهای و بلندمدت، اجرای یک نقشه راه چهارگانه الزامی است:
- تغییر ریل حکمرانی دولتی: خروج دولت از تولید مستقیم و جایگزینی ممیزیهای سلیقهای با سیستم ردهبندی سنی شفاف جهت ایجاد امنیت برای سرمایهگذار بخش خصوصی.
- نهادینهسازی کیفیسازی و تکنولوژی: تجهیز سالنها به استانداردهای بصری و صوتی نوین، به طوری که تجربه تماشای فیلم روی پرده سینما با صفحه تلفن همراه یا تلویزیون قابل مقایسه نباشد.
- احیای سینمای ملی و تنوع ژانر: ساخت آثار حماسی، تاریخی و هویتساز بر پایه گنجینه ادبی و دفاع مقدس با فرمتهای جذاب جهانی، جهت آشتی دادن خانوادهها با سینما.
- نگاه به بازارهای منطقهای: طراحی تولیدات مشترک (Co-production) با کشورهای همسایه و حوزه نوروز جهت شکستن انقباض اقتصادی گیشه داخلی و ورود به چرخه سودآوری فراملی.
لینک کپی شد
گزارش خطا
اخبار مرتبط
