داستان روشنفكر قوم

كتاب «نقش روشنفكر» اثر مالوف و مشهور ادوارد سعيد، نويسنده و روشنفكر برجسته معاصر از جمله آثاري است كه تلاشي در خور را براي عرضه چهره اي روشن از روشنفكران به عنوان طيف مهمي از مردمان اجتماع به انجام و فرجام رسانده است.

ادوارد سعيد ديگر در ميان ما نيست، اما آثارش هنوز (و چه بسا براي مدت زماني طولاني) محل رجوع دانشجويان، نويسندگان، روشنفکران و انديشمندان است.

ادوارد سعيد، نويسنده و روشنفکر آمريکايي فلسطيني تبار، در سال 1935 در بيت المقدس متولد شد. تحصيلات مقدماتي را در فلسطين و مصر و تحصيلات عالي را در آمريکا و در دانشگاه هاي پرينستون و هاروارد به پايان رساند و در سال 1964 موفق به کسب مدرک دکترا از دانشگاه هاروارد شد.

وي در دانشگاه هاي کلمبيا، هاروارد، جان هاپکينز، ييل و شيکاگو تدريس نموده و با مراکز تحقيقاتي بسياري همکاري داشته است. او تا زمان مرگش رياست دانشکده ادبيات تطبيقي دانشگاه کلمبيا را بر عهده داشته است. ادوارد سعيد در سال 2003 ميلادي درگذشت.

«... بنابر اين مي توان گفت که جمله آدم­ها روشنفکرند، ولي همه آنها نقش روشنفکر را در جامعه ايفا نميکنند.»

                                                                                      (آنتونيو گرامشي .يادداشت­هاي زندان)

روشنفکر کيست و چه نقشي در جامعه ايفا مي کند؟ ادوارد سعيد در کتابش بيش از هر چيز در پي يافتن پاسخ اين پرسش ساده اما قابل تامل است. سعيد البته براي پاسخ به اين پرسش، خواننده را درگير مسائل نسبتا پيچيده فلسفي و تاريخي مي نمايد و ذهن او را درگير مي کند.

ادوارد سعيد در ابتدا براي تعريف عنوان روشنفکر دو تعريف مشهور قرن بيستم را برمي گزيند. نخست سخن گرامشي که روشنفکران را طيف وسيعي از افراد جامعه مي داند و ديگر تعريف جولين بندا که روشنفکران را اقليت محدودي از فيلسوف- شاهان مي شمارد که با استعداد و امتيازهاي اخلاقي برتر، وجدان بشريت هستند.

ادوارد سعيد نقش روشنفکران را در واکنش به امور مربوط به جامعه مي بيند و از روشنفکراني که سکوت منفعلانه اختيار کرده­اند انتقاد مي کند. ادوارد سعيد در اين کتاب از مسايل گوناگوني سخن مي گويد.

مسائل ويتنام، قتل عام ارامنه، انقلاب اسلامي ايران، مسئله فلسطينيان و اسرائيلي ها. ادوارد سعيد به عنوان يک روشنفکر فلسطيني (که مترجم کتاب به او لقب يک از «جنجالي­ترين» روشنفکران را مي دهد) به عنوان يکي از سرسخت­ترين منتقدين غرب و سياست هاي اسرائيل شناخته مي شود.

وي در جريان صلح سال 1993 بين تشکيلات خودگردان و اسرائيل، شديدا به انتقاد از آن پيمان پرداخت. آنهم در شرايطي که کمتر کسي جرات انتقاد از آن پيمان را داشت.

ادوارد سعيد در اين کتاب بيان مي کند که به دلايل روشنفکري و اخلاقي به انتقاد از آن پيمان پرداخته است. ادوارد سعيد در اين کتاب ميک وشد «راه درست انديشيدن» را به مخاطبان خويش بياموزد.

نزد سعيد روشنفکر انساني است گيتي باور که نبايد اجازه دهد باورهاي شخصي در قضاوت­ها و کارهاي تحقيقاتي­اش دخالت کند ولي در عين حال وي انتظار اخلاقي جهانشمول و مذهبي را نيز از روشنفکر دارد./انتهاي پيام/