بررسي رابطه ميان انسان و طبيعت در كتاب «قرآن و طبيعت»

از آن جايي كه قرآن كتابي است كه براي هدايت همه انسان ها بر پيامبر اسلام نازل شده است، براي همين همه انسان ها را به تفكر در طبيعت دعوت مي كند؛ انسان هايي كه در كره زمين و در ميان خاك و سنگ و آب و آبشار و جنگل و چمنزار زندگي مي كنند و سخت به آن نيازمندند.

اين كتاب آسماني از ما مي خواهد كه در باران بنگريم كه چگونه با بارش آن در فصل بهار درختان مرده زنده مي شوند؛ در ادامه آن مي گويد كه مردگان هم در روز قيامت همين گونه زنده مي شوند، از ما مي خواهد كه به دريا بنگريم و ذخاير عظيمي را كه در آن براي استفاده انسان ها به وجود آمده دقت كنيم؛ هم از آنها به نحو درست استفاده كنيم و هم در نگهداري آنها كوشا باشيم و در ادامه همان آيات ما را از هر گونه ظلم و ستمي باز مي دارد، چه اينكه در حق خود ظلم كنيم و يا در حق ديگران.

به طور كلي قرآن كريم از بيان مسائل طبيعي اهداف بسيار بلندي را در نظر دارد كه يكي از مهمترين آن اهداف، شناخت خداوند است؛ چنانچه حضرت علي (ع) در اين باره مي فرمايد: او را به ياري ديدگان نمي توان ديد، بلكه با حقيقت ايمان مي توان دريافت، با مردم قابل قياس و با حواس قابل احساس  نيست، با دلايل مي توان شناخت و با علامات، توصيفش مي توان كرد.

از اهداف ديگر اين كتاب آسماني مي توان به شناخت هدفمندي جهان آفرينش اشاره كرد؛ چنانچه در آيات 85 سوره حجر و 16سوره انبيا و بسياري ديگر از آيات قرآن بر آن تاكيد شده است؛ «ما آسمان و زمين و آن چه را كه در ميان آنهاست براي بازي نيافريده ايم»(انبيا 16)

گذشته از همه اهداف قرآن كريم از بيان مسائل طبيعي، تعدادي از سوره هاي قرآن نيز به نام اين پديده ها نامگذاري شده اند كه در زير نام آنها را آورده ايم.

بي شك ميان نام سوره ها و محتواي يك يا چند آيه از اين سوره ها ارتباط عميقي وجود دارد.

1- بقره: نام سوره از آيه 67 گرفته شده كه در آن داستان گاو مخصوص كه دستور ذبح آن از طرف خداوند به بني اسرائيل داده شده بود، آمده است.

2- انعام به معناي چهارپايان است كه نام آن از آيه 136 گرفته شده و در اين سوره حكم حلال و حرام بودن انواع چهارپايان آمده است.

3- رعد: نام آن از آيه 13 گرفته شده و منظور همان رعد حاصل از برق آسمان مي باشد.

4- نحل: زنبور عسل آيه 68 

5- كهف: به معناي نمادي كه در كوه به وجود آمده باشد؛ آيه 9.

6- نمل: به معني مورچه است. در اين سوره واقعه برخورد لشكر سليمان با مورچگان در ‌آيه 18 ذكر شده است. 

7- عنكبوت: آيه 41

8- زخرف: به معناي زينت هايي همچون طلا و نقره مي باشد كه در آيه 35 در مورد آنها مطالبي آمده است.

9- احقاف: نام سرزمين هود است كه در آن دچار عذاب الهي شدند؛ آيه 21.

10- ذاريات: به معني پراكنده كنندگان مانند ابرها، بادها و فرشتگان، آيه اول

11- طور: نام كوهي است كه در آيه اول آمده؛ لازم به ذكر است كه نام طور 10 بار در قرآن آمده است.

12- انجم: آيه اول

13- قمر: ماه؛ آيه اول

14 حديد: آهن؛ آيه 25

15 جن: موضوع ايمان آوردن عده اي از اجنه به پيامبر در آيه اول اين سوره آمده است.

16- دهر(انسان): روزگار (انسان)؛ آيه اول

17- بروج: برج ها يا ستاره هاي بزرگ؛ آيه آول

18- طارق: ستاره درخشان؛ آيه اول

19- فجر صبح: بامداد؛ آيه اول

20- بلد: شهر؛ آيه اول

21- شمس: خورشيد؛ آيه اول

23- ضحي: صبحگاه؛ آيه اول

24- تين: انجير؛ آيه اول

25: علق: خون بسته؛ آيه اول

26: زلزال: آيه اول

27: عاديات:اسب هاي دونده؛ آيه اول

28: فيل: فيل؛ آيه اول

29: فلق: سپيده دم؛ آيه اول

محتواي بعضي از سوره هاي قرآن كريم نيز تاكيد بيشتري بر مسائل طبيعي و درس هاي حكمت آموزان دارد، البته بايد توجه داشت كه اين دليلي بر اين نيست كه در سوره هاي ديگر از توجه به اسرار طبيعت و تفكر در آنها سخني به ميان نيامده باشد، بلكه تنها در اين سوره ها تاكيد بيشتري صورت گرفته است.

اين سوره ها عبارتند از:

1- سوره بقره كه در آن بخش هايي درباره توحيد، خداشناسي و اعجاز قرآن آمده است. 

2- سوره اعراف كه در آن مسئله مبدا و معاد و داستان آفرينش آدم ذكر شده است.

3- سوره يونس كه در آن به مسئله مبدا و معاد و بيان نشانه هاي عظمت خداند پرداخته شده است.

4- سوره رعد: ذكر اسرار آفرينش آسمان ها، اشاره به تسبيح كردن رعد و ذكر گفتن همه موجودات ساكن در آسمان ها و زمين، از محورهاي مهم اين سوره مي باشد.

5- سوره حجر: در آن سفارش به مطالعه در اسرار آفرينش شده است.

6- سوره نحل: در اين سوره، نعمت هاي خداوند نظير باران، آفتاب، گياهان، ميوه ها، مواد غذايي، حيوانات و زنبور عسل بيان شده است.

7- سوره مومنون: به بيان خداشناسي همراه با آوردن نشانه هاي آشكارا از آفرينش انسان حيوانات و گياهان و همچنين به بيان اوصاف مومنان مي پردازد.

8- سوره فرقان: ذكر دلايل توحيد، ذكر نشانه هاي عظمت خداند مثل روشنايي آفتاب، تاريكي شب، باد، باران، زنده شدن زمين، آفرينش آسمان ها و زمين و خورشيد و ماه و سير منظم آنها همچنين بيان صفات مومنين راستين.

9- سوره نمل: در اين سوره سخن گفتن پرندگاني نظير هدهد و حشراتي مثل مورچه با حضرت سليمان آمده است.

10- سوره لقمان به بيان دلايل توحيدي نظير خلقت آسمان ها، شب و روز و درياها پرداخته است.

11- سوره سجده: آفرينش انسان در اين سوره ذكر شده است.

12- سبا: علاوه بر ذكر نعمت هاي الهي، انسان ها را به تفكر و انديشه در آنها دعوت مي كند.

13- فاطر: بيان عظمت خداوند و مسئله توحيد توسط طرح مسائلي همچون بارش باران، خلقت انسان و ساير جانوران و همچنين اسراسر درياها در اين سوره آمده است.

14- الذاريات: در اين سوره به بادها و ابرها سوگند ياد مي شود و دلايل توحيد در آفرينش آسمان ها و موجودات زنده بيان مي شود.

15- فصلت: در اين سوره آفرينش آسمان ها و زمين و مراحل پيدايش كره زمين و كوه ها و گياهان و حيوانات اشاره شده است.

16- سوره الرحمان: اشاره به نعمت هاي الهي، اشاره به  چگونگي خلقت جن و انسان و بيان نشان هاي خداوند و زمين و آسمان از بخش هاي اصلي اين سوره است.

17- سوره ملك: اين سوره اشاره به صفات خداوند و نظام شگفت خلقت خصوصا آفرينش آسمان ها و ستارگان و زمين، پرندگان و آب هاي جاري و قرار دادن ابزار شناخت مثل چشم و گوش براي انسان ها مي كند.

در كتاب «قرآن و طبيعت» پديده هاي شگفت انگيز عالم آفرينش به تاليف سعيد حميدي كليجي سعي شده رابطه ميان انسان ها و طبيعت از جهات مختلف مورد بررسي قرار گيرد؛ چرا كه انسان ها مهمترين بخش طبيعت به شمار مي آيد و توانايي او در نابودي يا آبادي طبيعت انكارناپذير است، از اين رو در بعضي بخش ها روابط ميان اين دو عنصر بيشتر مورد توجه قرار گرفته و تنها به عملكرد ميان اين دو اشاره شده است.

اين كتاب را انتشارات حلم به چاپ رسانده است./انتهاي پيام/