نگاهی به تاریخچه کتیبه سیلوان/ طمع رژیم صهیونیستی برای تصاحب میراث فلسطینیان

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری دانشجو؛ در تاریخ ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۵، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم اسرائیل، در سخنرانی‌ اخیر خود از کتیبه تاریخی سخن گفت که به ادعای او دلیلی بر یهودی بودن قدس است. نتانیاهو اشاره کرد که این کتیبه در ترکیه قرار دارد و به‌دلیل مخالفت‌های رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، نتوانسته است آن را به‌دست آورد. این سخنان به‌طور غیرمنتظره‌ای توجهات زیادی را به خود جلب کرد، به‌ویژه آنکه موضوع کتیبه به‌طور جدی‌تر از اظهارات سیاسی در کانون توجهات قرار گرفت. اما این کتیبه سلوان چه اهمیتی دارد که سبب این کشمکش‌ها میان دو کشور و درگیری‌های پیچیده‌تر در مورد مالکیت قدس شده است؟

 کتیبه سیلوان؛در دل تاریخ قدیم قدس

کتیبه سیلوان یک لوح سنگی است که تاریخ آن به حدود ۲۷۲۵ سال پیش برمی‌گردد. این کتیبه از زمانی به‌جا مانده که پادشاه آشوری، سنحاریب (۷۰۵-۶۸۱ قبل از میلاد)، قدس را محاصره کرده بود. مشکل اصلی در این محاصره دسترسی به منابع آب بود، زیرا چشمه سیلوان که در وادی قدرون در قدس شرقی قرار دارد، منبع اصلی تأمین آب برای شهر محسوب می‌شد.

پادشاه یهودا، حزقیا (۷۲۵-۶۹۷ قبل از میلاد)، برای حل این مشکل تصمیم گرفت تونلی حفر کند تا آب چشمه را به داخل شهر بیاورد. این تونل با موفقیت تکمیل شد و آب به شهر منتقل شد. بر ورودی تونل، متنی عبری حک شده بود که نحوه حفاری تونل و انتقال آب را شرح می‌دهد.

پیدایش کتیبه و انتقال آن به ترکیه

کتیبه سیلوان در سال ۱۸۸۰ میلادی در حین حفاری‌ها در صخره‌ای که چشمه سلوان از آن جاری می‌شد، کشف شد. این کتیبه به استانبول منتقل شد و در سال ۱۸۸۲ میلادی در فهرست آثار «موزه همایون» که امروز به «موزه باستان‌شناسی استانبول» معروف است، ثبت گردید.

این کتیبه در ترکیه به‌عنوان یک اثر تاریخی مهم نگهداری می‌شود. اما آنچه سبب پیچیدگی‌های سیاسی و دیپلماتیک این کتیبه شد، ادعای اسرائیل مبنی بر مالکیت آن است.

رژیم اسرائیل سال‌هاست که به‌دنبال بازپس‌گیری این کتیبه است، زیرا آن را به‌عنوان سندی برای اثبات مالکیت یهودیان بر قدس می‌بیند. کتیبه سلوان برای اسرائیلی‌ها شبیه به یک «سند مالکیت» است که نشان می‌دهد قدس به‌طور تاریخی متعلق به یهودیان است و بر توهم آنان دامن می‌زند. از این‌رو،رژیم اسرائیل در تلاش است تا این لوح تاریخی را از ترکیه بازپس بگیرد.

اما ترکیه بارها از تحویل این کتیبه به رژیم اسرائیل خودداری کرده است. دلیل این مخالفت نه تنها به دلایل فرهنگی و تاریخی برمی‌گردد، بلکه جنبه‌های سیاسی و مذهبی نیز در آن دخیل است. ترکیه بر این باور است که این کتیبه باید بخشی از میراث فلسطینیان به‌شمار آید و باید در قدس شرقی باقی بماند.

تلاش مکرر رژیم صهیونیستی برای به دست آوردن کتیبه

نتانیاهو در سخنرانی خود اشاره کرد که اسرائیل سال‌ها تلاش کرده است تا این کتیبه را به‌دست آورد. او به‌ویژه به یک درخواست که در سال ۱۹۹۸ از نخست‌وزیر وقت ترکیه، مسعود ییلماز، کرده بود اشاره کرد و گفت که خواسته بود این کتیبه «با هر قیمتی» به اسرائیل تحویل داده شود، اما یلماز این درخواست را رد کرد. او همچنین اشاره کرد که دلیل رد درخواست او، نگرانی‌های سیاسی و واکنش‌های اسلامی در ترکیه بوده است.

نتانیاهو در ادامه گفت که در آن زمان، رجب طیب اردوغان، که شهردار استانبول بود، به‌شدت مخالف این موضوع بود و در نهایت این درخواست پذیرفته نشد. اما روایت نتانیاهو در این خصوص توسط شاهدان آن زمان رد شد و تأکید شد که چنین گفت‌وگویی هرگز رخ نداده است.

ترکیه به‌طور رسمی اعلام کرده که این کتیبه در قدس شرقی پیدا شده است و بنابراین نمی‌تواند به کشوری ثالث مانند اسرائیل تحویل داده شود. همچنین مسئولان موزه استانبول تأکید کرده‌اند که این کتیبه تحت حفاظت ویژه قرار دارد و دستگاه اطلاعاتی ترکیه برای تأمین امنیت آن وارد عمل شده است.

در واکنش به سخنان نتانیاهو، اردوغان روز بعد تأکید کرد که ترکیه اجازه نخواهد داد که قدس مورد بی‌احترامی قرار گیرد و از حقوق مسلمانان در قدس شرقی دفاع خواهد کرد. او همچنین تأکید کرد که ترکیه هیچ‌گاه اجازه نخواهد داد که آثار تاریخی مهم، که جزء میراث فرهنگی فلسطینیان محسوب می‌شود، از این منطقه منتقل شود. او در خطاب به نتانیاهو گفت: «ما حتی یک سنگ‌ریزه از قدس را به تو نمی‌دهیم، چه برسد به آن کتیبه‌ حکاکی‌شده». وی افزود: «ما نه تنها آن کتیبه را به تو نمی‌دهیم، بلکه حاضر نیستیم کوچک‌ترین سنگی از قدس شریف را تحویلت بدهیم».

فلسطینیان و کشورهای حامی آنها بر حق فلسطینی‌ها برای داشتن قدس شرقی به‌عنوان پایتخت کشور خود تأکید دارند.ترکیه همواره بر این نکته تأکید داشته که کتیبه سلوان باید به‌عنوان بخشی از میراث فلسطینیان در نظر گرفته شود و از آنجا که این اثر تاریخی در قدس شرقی یافته شده است، باید در منطقه باقی بماند. ترکیه با استناد به حقوق بین‌الملل و قطعنامه‌های سازمان ملل، مخالف هرگونه اقدام یک‌جانبه رژیم اسرائیل در به‌دست آوردن این کتیبه است.

 این کتیبه هنگام انتقال از محل تا حدی شکسته و برای محافظت در برابر سرقت به موزه امپراتوری استانبول فرستاده شده است.این کتیبه به نمایش گذاشته شده بود، اما پس از بسته شدن بخشی که کتیبه در آن قرار داشت، برای بازسازی به انبار منتقل شد.بعید است این اثر باستانی به این زودی‌ها به نمایشگاه بازگردد، زیرا مقامات نگرانند که رژیم اسرائیل ممکن است از طریق روش‌های غیرقانونی برای تصرف آن تلاش کند.