برخورد چندگانه سيما در عرصه خبررساني و تحليل

گروه فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»؛ تولیدات نمایشی از فیلم و سریال تا تله‌تئاتر و برنامه‌های ترکیبی اجتماعی در منطق رسانه‌های جمعی وسیله‌ای برای القاي غیرمستقیم دیدگاه‌ها و مواضع سیاسی، فرهنگی و مذهبی هستند.

این موضوع در سطحی ضعیف‌تر در تولیدات سیاسی و خبری هم موضوعیت دارد و در نحوه چینش اخبار، پر‌رنگ کردن برخی تیترها، سانسور و تحلیل‌های خبری خود را نشان می‌دهد.

تولیدات نمایشی و برنامه‌های اجتماعی معمولا قشر عام و اخبار روزانه و رسمی، اقشار حساستر را خطاب قرار می‌دهد؛ این مسئله موضوعي ‌عام‌الشمول بین رسانه‌های جمعی و کار‌ویژه‌های آنهاست که با هر گونه اصول اخلاقی و فکری قابل پیگیری است و نحوه استفاده از این روش‌ها و سطح آن را، هدف و نظام اخلاقی حاکم بر رسانه تعیین می‌کند.
 

ارائه تحلیل عقلانی و مستدل، ترویج فرهنگ پرسشگری، امر به معروف و نهی از منکر بویژه در رابطه با مسئولان، روشنگری و به طور کلی توجه ویژه و همزمان به اخلاق، امید و آگاهی در القاي مستقیم و غیرمستقیم، آن چیزی است که از صدا و سیمای جمهوری اسلامی امید می‌رود.(1)

اما آنچه که در برنامه‌های اجتماعی و ترکیبی رسانه ملی دیده می‌شود، امری غیر از این را نشان می‌دهد.

گذشته از برنامه‌هایی که تعبیر و توصیف‌هایی رسمی، گاه غیر قابل باور و عموما مناسبتی در باب دین، سیاست و نظام جمهوری اسلامی به کار می‌برند، برخی برنامه‌ها پرسشگری و انتقاد از مسئولان و نهادها را در دستور کار خود قرار  داده‌اند؛ برنامه‌ای مانند «نیمروز» که مخاطبان زیادی از قشر عام را پای گیرنده‌ها نشانده است، معمولا اخبار را در قالب طنز و نیز جدی مطرح می‌کند.
 

توجه منتقدانه به اتفاقات جاری در کشور، نه تنها عیب نیست که حسنی بزرگ است، اما عیب آنجاست که این توجه رویکردی کاملا یکجانبه داشته و چشم بر خوبی‌ها مي بندد؛ خدشه بر آمار رسمی کشور و سخنان خبری مسئولان امر و سیاه‌نمایی اوضاع معیشتی و نیز اجتماعی نکته‌ای است که بوفور در این برنامه و برخی برنامه‌های دیگر به چشم می خورد.
 

برای مثال مجری در یکی از قسمت‌های این برنامه می‌گوید: «سخنگوی طرح تحول اقتصادی گفته بعد از نقدی شدن یارانه ها وضع اقتصادی 70 درصد مردم بهتر شده. خوب لابد شده که میگن دیگه، منتهاش ما جزو اون 30 درصدیم؛ من، شما، شما دوست عزیز.»
 

مجری این جملات را با عنوان «چند تا خبر براتون بخونم» مطرح می‌کند؛ عکس‌العملی که او نشان می‌دهد و ظاهرا لبخندی كه بر لبان مخاطب می‌نشاند، همان استفاده‌ای است که از یک رسانه انتظار می‌رود، اما نه در راستای اهداف جمهور اسلامی كه برعكس؛ مجري در عین اینکه بدون هیچ منطق و استدلال علمی و عقلانی آمار رسمی و سخنان مرجع صلاحیت‌دار را زیر سوال می‌برد، به تلویح و کنایه از وضعیت نامناسب معیشتی و اقتصادی مردم سخن مي‌گويد و به نوعي سياه‌نمايي مي‌كند.(2)

«دالان» نام برنامه‌ ديگري است كه سعي دارد معضلات و ناهنجاري‌هاي اجتماعي را با رويكردي توصيفي -تحليلي مطرح كند.

در يكي از قسمت‌هاي اين برنامه مجري بعد از نمايش صحنه‌هايي از فيلم «ويكتوريا» در باب تأثير شبكه‌هاي ماهواره‌اي فارسي زبان، پرونده‌اي قضايي را باز مي‌كند و صحبت‌هاي زن و شوهري را كه براي طلاق به دادگاه مراجعه كرده بودند را مي‌خواند: «داشتم يكي از سريال‌هاي ماهواره را نگاه مي‌كردم كه شوهرم از راه رسيد؛ رفت حمام كه دوش بگيره، فيلم درست به جاي حساسش رسيده بود كه شوهرم من رو صدا كرد و ازم صابون خواست، من هم صبر كردم تا برنامه تموم شه و... . ما با هم هيچ مشكلي نداشتيم اما از وقتي اين اتفاق افتاده شوهرم ميگه تو به سريال‌ها بيشتر از من توجه مي‌كني و پاشو كرده تو يه كفش كه من رو طلاق بده.»
 

و بعد روايت مرد از ماجرا را مي‌خواند كه مضموني مشابه دارد و در تحليل و تشريح تأثير مخرب سريال‌هاي شبكه‌هاي فارسي زبان، وابستگي به تلويزيون و فراموشي خانواده را مطرح مي‌كند؛ اين تحليل تمام آن چيزي است كه برنامه‌اي كه هدف خود را بررسي معضلات اجتماعي و عوامل آن از جمله برنامه‌هاي ماهوراه‌اي دانسته، به مخاطب خود ارائه مي‌كند.
 

«نظر شما درباره خنده‌هاي آقاي كفاشيان چيست؟» سوالي است كه خبرنگار مجله خبري از رئيس سابق كميته انضباطي فدراسيون فوتبال، آن هم در مصاحبه‌اي به بهانه حذف تيم اميد از مسابقات مقدماتي المپيك مي‌پرسد؛ سوالي كه ذره‌اي به امور حرفه‌اي ربط ندارد و تنها به حالت چهره يك مسئول برمي‌گردد.
 

در اخبار رسمي رسانه ملي ايران يكي از اتفاقات مهم جهان اسلام يعني فتنه‌انگيزي در سوريه مسكوت گذاشته مي‌شود و تنها تجمعات بزرگ مردمي در حمايت از بشار اسد به تصوير كشيده مي‌شود، حال آن كه رسانه‌هاي بيگانه با تمام قوا سعي در بزرگ‌نمايي و تحليل آن دارند؛ در همين حال اخبار رانندگي زنان در عربستان بدون هيچ تحليلي و در كنار اخبار بيداري اسلامي منتشر و بيشتر از آنچه كه هست بزرگ مي‌شود، بدون توجه به اينكه اين بازي حقوق بشري فرصتي براي فراموشي است.
 

سانسور كشتار و مثله‌ شيعيان پاراچنار همچنان ادامه دارد، اما خبر اقدام شوراي حقوق بشر سازمان ملل درباره حقوق زنان در عربستان با تصوير «سي. ان. ان» كه تصويري است از زنان محجبه پخش مي‌شود، با همان تفسير ضمني شبكه دولتي آمريكا از طريق تصوير كه پوشش و پوشيه‌ زنان را مصداقي از نقض حقوق بشر معرفي مي‌كند.
 

رويكرد چندگانه سيماي جمهوري اسلامي در نا‌محرم دانستن مردم و گاه بي‌توجهي به وظيفه اطلاع‌رساني صحيح در اخبار رسمي از سويي، و سياه‌نمايي و انكار بدون دليل آمار و ارقام رسمي مسئولان ذي‌صلاح در برنامه‌هاي غير‌رسمي از سوي ديگر، اتفاقي است كه مخاطب رسانه ملي را كه حالا مخاطب چندين رسانه فرامرزي هم هست، سلب كرده و اگر او را از خود نراند، آنچه را كه «نبايد» به او منتقل مي‌كند.(3)

1- سفارش اساسی اینجانب نزدیك كردن و رساندن این رسانه‌ فرهنگ‌ساز به تراز رسانه‌ای است كه دین و اخلاق و امید و آگاهی، بارزترین نمود آن باشد. متن حكم انتصاب مجدد آقاي ضرغامي 16/8/88 .

2- رسانه‌هايى كه احساس مسئوليت مي كنند، متوجه باشند؛ بى‌دليل گزارش هاى رسمى مسئولان برجسته‌ نظام را زير سوال نبرند. هم در قوه‌ قضائيه اين حرف هست، هم در قوه‌ مجريه اين حرف هست، هم در قوه‌ مقننه اين حرف هست. زير سوال بردن فعاليت ها، زحمات را ضايع مي كند. انسان مى‌بيند اين ايام در مورد آمارهاى قوه‌ مجريه خدشه مي كنند، در مورد اظهارات و آمارهاى قوه‌ قضائيه خدشه مي كنند، در مورد اقدام هاى مثبت و فعاليت هاى خوب قوه‌ مقننه و مجلس القاي شبهه مي كنند؛ اين، اعتماد مردم را از بين مي برد. بيانات مقام معظم رهبري در جمع مسئولان قوه قضائيه، 6/4/1390. 

3- اين خبرى كه شما مى‏خواهيد بدهيد و اين تحليل و تفسيرى كه مى‏خواهيد ارائه كنيد، بايد با آن زبانى تنظيم شود كه فراغ و خلأ ذهنى مردم ما را پر كند. يعنى تا كسى پيچ راديو را باز كرد، يك خط فكرى از شما دريافت كند. اين كار، چيز بسيار مثبت و خوبى است؛ منتها هميشه با هدف گسترده‏نگرى مردم انجام شود. يعنى يادتان باشد كه يكى از هدف هاى ما اين است كه ذهن مردم باز باشد. البته سياست هاى ما، با سياست هاى جوامع سوسياليستى گذشته تفاوت دارد. آنها تمام اخبار و حوادث را كاناليزه مى‏كردند و حتى دروغ به مردم تحويل مى‏دادند. من شنيده بودم و بعد هم خودم ديدم كه راديوهاى داير بين مردم طورى بود كه راديوهاى بيگانه را نمى‏گرفت؛ يعنى گيرنده‏ها را دستكارى مى‏كردند كه كسى نتواند جاهاى ديگر را بگيرد! ما اين‏طورى فكر نمى‏كنيم. ما مايليم كه مردم گسترده فكر كنند. با اطلاع از حوادث عالم است كه مردم در مقابل بسيارى از بددلي ها و توطئه‏هاى ذهنى و فكرى واكسينه مى‏شوند. پس، اين حركتى كه شما انجام مى‏دهيد، با توجه به اهداف جمهورى اسلامى انجام بدهيد. يكى از آن اهداف، همين است كه مردم ذهن پخته‏اى پيدا كنند و مهمتر اين‏كه قدرت تحليل پيدا نمايند. توصيه‏ من به شما و همه‏ كسانى كه در كار سياسى فعاليت مى‏كنند، اين است كه همت كنيد تا مردم را داراى قدرت تحليل بار بياوريد. اگر اين كار شد، خيلى از كارها به خودى خود حل شده است. آن قضيه‏ اولى هم كه ايشان گفتند ما در خط و خطوط كار نمى‏كنيم، جدى بگيريد. يعنى واقعاً جامعه‏ ما، انتخاب و گزينش خبر و فعاليت يك باند عليه يك باند ديگر را برنمى‏تابد. خداى نكرده، اگر آن‏چنان گرايش هايى پيدا بشود، به نظام خيانت خواهد شد. خيلى مواظب باشيد و با دقت و وسواس در اين جهت حركت كنيد.21/12/69

/انتهاي پيام/