چرا حکمرانی بر فضای مجازی مهم است؟ / اینترنت در خدمت امنیت مردم و نه تروریست‌ها

به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری دانشجو، همزمان با تبدیل برخی خیابان‌های کشور به صحنه درگیری‌های سازمان‌یافته و افزایش تهدید‌های امنیتی خارجی، محدودسازی دسترسی به اینترنت به‌عنوان یکی از ابزار‌های کنترل ارتباطی و جلوگیری از هماهنگی شبکه‌های خرابکار، در دستور کار قرار گرفت. اقدامی که در چارچوب رویه‌های امنیتی رایج در بسیاری از کشور‌ها و در شرایط بحرانی اتخاذ می‌شود.

از اعتراض تا الگوی جنگ شهری

حتی در ساعات ابتدایی آغاز ناآرامی‌ها، اینترنت کشور همچنان فعال بود و حتی تا ساعات پایانی شب پنجشنبه ۱۸ دی نیز اختلال سراسری گزارش نشد، اما با گسترش درگیری‌ها، تخریب اموال عمومی، حمله به مراکز خدماتی و شکل‌گیری الگوی جنگ شهری در برخی نقاط، تصمیم به محدودسازی ارتباطات آنلاین به‌منظور کاهش امکان هماهنگی میدانی و انتقال سریع اطلاعات میان عوامل فعال در خیابان‌ها اتخاذ شد.

در الگوی تهدیدات ترکیبی، فضای مجازی نقش مکمل عملیات میدانی را ایفا می‌کند و انتقال پیام، فراخوان تجمع، تعیین مسیر‌های حرکت و حتی آموزش شیوه‌های تخریب از طریق شبکه‌های اجتماعی انجام می‌شود. در چنین شرایطی، استمرار دسترسی بدون کنترل به بستر‌های ارتباطی می‌تواند موجب تشدید ناامنی و افزایش تلفات انسانی شود و به همین دلیل مدیریت ترافیک اطلاعاتی به‌عنوان بخشی از اقدامات حفاظتی در دستور کار قرار می‌گیرد.

الگوی داعش و تکرار جنگ ترکیبی در اغتشاشات دی ۱۴۰۴

در تجربه مقابله با داعش نیز مشخص شد که بخش عمده عضوگیری، آموزش‌های عملیاتی، انتقال دستورالعمل‌های ساخت سلاح و هماهنگی حملات از طریق اینترنت و شبکه‌های اجتماعی انجام می‌شد و این گروه تروریستی عملاً بدون بستر ارتباطی آنلاین امکان سازمان‌دهی فرامرزی و اجرای همزمان عملیات در کشور‌های مختلف را نداشت؛ الگویی که در اغتشاشات دی ۱۴۰۴ نیز با شکل دیگری تکرار شد، به‌گونه‌ای که فراخوان‌ها، هدایت میدانی، جنگ روانی و حتی صحنه‌سازی‌های رسانه‌ای از بستر پلتفرم‌های خارجی مدیریت می‌شد و در کنار تخریب اموال عمومی، با پروژه کشته‌سازی و نسبت دادن تلفات به نیرو‌های حافظ امنیت، جان شهروندان عادی نیز قربانی عملیات ترکیبی شد؛ روندی که نشان داد استفاده سازمان‌یافته از فضای مجازی می‌تواند همانند مدل عملیاتی گروه‌های تروریستی، مستقیماً به امنیت ملی و جان مردم آسیب وارد کند.

امنیت ملی خط قرمز مشترک در همه جای جهان

این رویکرد محدود به ایران نیست و نمونه‌های متعددی از برخورد دولت‌ها با پلتفرم‌ها و شبکه‌های اجتماعی در شرایط تهدید امنیت ملی در کشور‌های مختلف وجود دارد. در آمریکا پس از حوادث کنگره، حساب‌های رسمی عالی‌ترین مقام اجرایی کشور یعنی ترامپ در پلتفرم‌هایی مانند توییتر و اینستاگرام مسدود شد تا از تداوم موج تحریک و فراخوان‌های خشونت‌آمیز جلوگیری شود؛ اقدامی که نشان داد در منطق حکمرانی دیجیتال، حتی مقامات ارشد نیز در صورت تشخیص تهدید امنیتی مشمول محدودیت ارتباطی می‌شوند.

مدل‌های متفاوت، هدف واحد

در اروپا نیز دولت‌ها و نهاد‌های نظارتی اختیار دارند در شرایط بحرانی پلتفرم‌ها را ملزم به حذف فوری محتوا، مسدودسازی حساب‌های سازمان‌دهنده خشونت و محدودسازی دسترسی به کانال‌های هماهنگی کنند و در صورت عدم همکاری، با جریمه‌های سنگین یا تعلیق فعالیت مواجه می‌شوند. این اقدامات در چارچوب قوانین ایمنی دیجیتال با هدف جلوگیری از گسترش خشونت و بی‌ثباتی اجتماعی اعمال می‌شود.

در چین، دسترسی به بسیاری از شبکه‌های اجتماعی خارجی به‌صورت ساختاری مسدود است و دولت با استناد به امنیت اطلاعات و ثبات اجتماعی، مسیر‌های ارتباطی خارج از کنترل حاکمیت را محدود کرده است. در روسیه نیز با اجرای قانون اینترنت ملی، دولت امکان کنترل ترافیک داده، مسدودسازی پلتفرم‌های ارتباطی و حتی ایزوله‌سازی بخش‌هایی از شبکه را در شرایط تهدید فراهم کرده تا ارتباط شبکه‌های خرابکار با مراکز هدایت خارجی قطع شود.

قطع زنجیره فرماندهی خارجی برای حفظ جان مردم

در خصوص اغتشاشات دی ۱۴۰۴ هدف از این اقدامات، قطع ارتباط شبکه‌های وابسته به سرویس‌های اطلاعاتی خارجی با عوامل میدانی، جلوگیری از تشدید ناامنی و حفاظت از جان شهروندان بوده و به‌محض بازگشت شرایط به سطح قابل کنترل، دسترسی‌ها به‌صورت تدریجی برقرار شده است. با این حال تأکید شده که آرامش ظاهری خیابان‌ها به‌معنای رفع کامل تهدید نیست و در شرایطی که عملیات روانی و سایبری همچنان ادامه دارد، مدیریت ارتباطات دیجیتال به‌عنوان بخشی از تدابیر پیشگیرانه باقی می‌ماند.

در مجموع، تجربه‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که حکمرانی فضای مجازی در شرایط بحران، نه به‌عنوان یک ابزار سیاسی، بلکه به‌عنوان بخشی از سازوکار‌های دفاع غیرنظامی برای جلوگیری از گسترش خشونت، اختلال در خدمات عمومی و نفوذ شبکه‌های تروریستی مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ رویکردی که در ایران نیز در چارچوب حفظ امنیت عمومی و صیانت از زیرساخت‌های کشور دنبال شده است.