از ابتدای جنگ تا اکنون، غربالگری سلامت روان یک میلیون ایرانی انجام شد/ افزایش مراکز «سراج» به ۱۱۸ مرکز

به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجو، ساسان سوری، سلامت روان در شرایط بحرانی، به‌ویژه بحران‌های جنگی، یکی از مهم‌ترین ابعاد سلامت عمومی است که گاه کمتر از آنچه باید مورد توجه قرار می‌گیرد، در حالی که آثار جسمی بحران‌ها معمولاً ملموس‌تر هستند، پیامد‌های روانی آنها می‌تواند عمیق‌تر، ماندگارتر و حتی گسترده‌تر باشد.

بحران جنگی، به‌عنوان یکی از شدیدترین انواع بحران‌های انسانی، به‌طور مستقیم بر وضعیت روانی-اجتماعی افراد تأثیر می‌گذارد. اضطراب، اختلال خواب، افزایش سطح استرس و نگرانی‌های مداوم از جمله واکنش‌های طبیعی افراد در چنین شرایطی است، با این حال، آنچه اهمیت دارد، مرز میان واکنش طبیعی و وضعیت نیازمند مداخله تخصصی است.

در همین راستا، دکتر شالبافان، مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت در گفت‌و‌گو با خبرنگار دانشجو با اشاره به پیامد‌های روانی بحران‌های جنگی تأکید می‌کند: «در چنین شرایطی، بروز اضطراب، اختلال در خواب و افزایش استرس کاملاً طبیعی است، اما زمانی که این وضعیت به حدی برسد که زندگی روزمره فرد را مختل کند، نیاز به مداخله تخصصی وجود دارد.»

وی معتقد است که تداوم شرایط بحرانی، به‌ویژه زمانی که با سایر فشار‌های اجتماعی همراه شود، می‌تواند احتمال بروز اختلالات جدی‌تر را افزایش دهد.

حفظ روال زندگی؛ نخستین گام مقابله با بحران روانی

یکی از مهم‌ترین توصیه‌های متخصصان در شرایط بحرانی، حفظ روال‌های عادی زندگی است، دکتر شالبافان در این‌باره می‌گوید: «افراد باید تا حد امکان برنامه‌های روزمره خود را حفظ کنند؛ خواب منظم، بیداری به‌موقع، حفظ ارتباط با خانواده و دوستان و داشتن برنامه روزانه می‌تواند نقش مهمی در کاهش استرس داشته باشد.»

به گفته وی، انجام فعالیت‌های لذت‌بخش و ایجاد حس امنیت روانی نیز از دیگر عوامل مؤثر در کاهش فشار‌های روانی است. این اقدامات ساده، در عین حال که ممکن است کم‌اهمیت به نظر برسند، در مدیریت شرایط بحرانی بسیار تعیین‌کننده هستند، در کنار این موارد، آگاهی از منابع معتبر اطلاعاتی نیز اهمیت زیادی دارد. در شرایطی که حجم اخبار و اطلاعات، به‌ویژه در فضای مجازی، به‌شدت افزایش می‌یابد، دریافت اطلاعات از منابع معتبر می‌تواند از بروز نگرانی‌های بی‌مورد جلوگیری کند.

۷۰۰ روان‌شناس پشت خط ۱۹۰؛ خدمات رایگان برای همه

در شرایطی که برخی افراد با توصیه‌های عمومی قادر به مدیریت استرس خود نیستند، مراجعه به خدمات تخصصی ضروری است. به گفته دکتر شالبافان، یکی از ساده‌ترین راه‌های دسترسی به این خدمات، تماس با سامانه ۱۹۰ وزارت بهداشت است.

او توضیح می‌دهد: در این سامانه، حدود ۷۰۰ روان‌شناس در سراسر کشور، از ساعت ۸ صبح تا ۱۲ شب، به‌صورت رایگان پاسخگوی تماس‌های مردم هستند، این خدمات، به‌ویژه در شرایط بحرانی، نقش مهمی در کاهش فشار روانی جامعه ایفا می‌کند، با این حال، در مواردی که تماس تلفنی کافی نباشد، افراد به مراکز خدمات جامع سلامت ارجاع داده می‌شوند تا خدمات تخصصی‌تری دریافت کنند، در صورت نیاز، این افراد به خدمات روان‌پزشکی، روان‌شناسی و مددکاری دسترسی پیدا می‌کنند.

دکتر شالبافان افزود: از سوی دیگر، مدیریت مواجهه با اخبار نیز یکی از نکات کلیدی در حفظ سلامت روان است و میزان مواجهه با اخبار و تصاویر ناخوشایند باید به حداقل برسد و یک تا دو بار در روز برای اطلاع از وضعیت کافی است.

کودکان در بحران؛ ضرورت گفت‌وگوی ساده و اطمینان‌بخش

دکتر شالبافان تأکید می‌کند کودکان و نوجوانان، به‌دلیل حساسیت‌های رشدی، از جمله گروه‌هایی هستند که در شرایط بحرانی بیشتر در معرض آسیب قرار دارند و نحوه برخورد با کودکان در این شرایط باید بسیار هوشمندانه باشد و نباید کودکان را در معرض بمباران اطلاعاتی قرار داد، اما در عین حال باید به سؤالات آنها پاسخ داد و این پاسخ‌ها باید ساده، قابل فهم و متناسب با سطح درک آنها باشد.

به گفته وی، مهم‌ترین نکته در ارتباط با کودکان، ایجاد حس امنیت است. این اطمینان که خانواده در کنار آنهاست و از آنها حمایت می‌کند، می‌تواند نقش مهمی در کاهش اضطراب آنها داشته باشد، در واقع، خانواده به‌عنوان نخستین و مهم‌ترین نهاد حمایتی، نقش کلیدی در حفظ سلامت روان کودکان در شرایط بحرانی ایفا می‌کند.

غربالگری یک میلیون نفر؛ آمار‌هایی از میدان عمل

دکتر شالبافان گفت: در کنار خدمات مشاوره‌ای، اقدامات گسترده‌تری نیز در حوزه سلامت روان انجام شده است و در طول این مدت، علاوه بر اطلاع‌رسانی روزانه و تولید محتوای آموزشی، خطوط مشاوره روان‌شناسی فعال شدند و در برخی روز‌ها تا ۶ هزار تماس در شبانه‌روز پاسخ داده شده است.

او همچنین از اجرای طرح‌های غربالگری خبر می‌دهد و می‌افزاید: تا این لحظه، حدود یک میلیون نفر در سراسر کشور توسط دانشگاه‌های علوم پزشکی تحت غربالگری سلامت روان قرار گرفته‌اند و این آمار‌ها نشان‌دهنده گستردگی نیاز جامعه به خدمات سلامت روان در شرایط بحرانی است.

۱۱۸ مرکز «سراج» فعال در کشور؛ برنامه برای رسیدن به ۳۰۰ مرکز

 دکتر شالبافان گفت یکی دیگر از اقدامات مهم در این حوزه، توسعه مراکز تخصصی سلامت روان است، مراکز «سراج» نقش مهمی در ارائه خدمات تخصصی داشته‌اند.

او توضیح می‌دهد: در ابتدای بحران، ۱۰۴ مرکز فعال داشتیم که در ادامه به ۱۱۸ مرکز در سراسر کشور رسید، این مراکز خدمات تخصصی و رایگان ارائه می‌دهند.

دکتر شالبافان افزود، با این حال، این میزان از خدمات هنوز کافی نیست، برنامه‌ریزی‌هایی برای توسعه این مراکز انجام شده است و تا پایان سال، تعداد این مراکز به ۱۵۰ مرکز خواهد رسید و در نهایت هدف‌گذاری برای ایجاد ۳۰۰ مرکز در سراسر کشور است و در کنار توسعه زیرساخت‌ها، افزایش تعداد روان‌شناسان در شبکه بهداشتی-درمانی نیز از دیگر نیاز‌های اساسی این حوزه است.

انگ اجتماعی؛ مانع پنهان استفاده از خدمات روانی

دکتر شالبافان گفت: با وجود توسعه زیرساخت‌ها، یکی از چالش‌های مهم در حوزه سلامت روان، عدم مراجعه کافی مردم به مراکز درمانی است، در بسیاری از مناطق، مشکل اصلی کمبود خدمات نیست، بلکه مراجعه نکردن افراد است.

به گفته وی، یکی از دلایل این مسئله، وجود انگ اجتماعی نسبت به اختلالات روانی است، این انگ باعث می‌شود بسیاری از افراد، حتی در صورت نیاز، از مراجعه به متخصص خودداری کنند.

او تأکید می‌کند که در کنار توسعه مراکز، باید اقدامات جدی برای افزایش آگاهی عمومی و کاهش این انگ انجام شود، بررسی وضعیت سلامت روان در شرایط بحرانی نشان می‌دهد که این حوزه نیازمند توجهی چندجانبه است؛ از یک سو توسعه زیرساخت‌ها و خدمات تخصصی ضروری است و از سوی دیگر، افزایش آگاهی عمومی و تغییر نگرش‌ها اهمیت دارد.

آمار‌هایی مانند پاسخ‌گویی به هزاران تماس روزانه، فعالیت صد‌ها روان‌شناس و غربالگری یک میلیون نفر، نشان‌دهنده تلاش‌های گسترده در این حوزه است. با این حال، چالش‌هایی مانند انگ اجتماعی و نیاز به توسعه خدمات، همچنان پابرجاست.

در نهایت، آنچه می‌تواند تضمین‌کننده سلامت روان جامعه باشد، ترکیبی از خدمات در دسترس، آگاهی عمومی و مشارکت فعال مردم در استفاده از این خدمات است؛ مسیری که اگر به‌درستی طی شود، می‌تواند تاب‌آوری جامعه را در برابر بحران‌ها به‌طور قابل‌توجهی افزایش دهد.