فروش S۴۰۰؛ تصحیح یک اشتباه استراتژیک یا زیر سوال رفتن استقلال ترکیه؟

 به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری دانشجو، پس از انتشار چندین شایعه درباره تصمیم سخت اردوغان در مورد موشک‌های اس ۴۰۰ روسی، حالا مشخص شده که اخبار چند روز اخیر صحت داشته و ترکیه مجبور است برای رفع کدورت با آمریکا و ناتو و رفع تحریم‌های نظامی، سامانه موشکی اس ۴۰۰ روسی را به یک کشور ثالث بفروشد.

روزنامه قرار چاپ آنکارا، امروز عکس و تیتر صفحه نخست را به این موضوع اختصاص داده و نوشته است: «حتی بدون آن که جعبه‌های موشک‌ها را باز کنیم، ناچار شدیم آنها را به کشور دیگری بفروشیم».

این روزنامه در ادامه اشاره کرده که با فروش اس ۴۰۰ به یک کشور عربی حاشیه خلیج فارس، بزرگترین مانع در روابط آنکارا و واشنگتن، از میان برداشته خواهد شد.

روزنامه جمهوریت چاپ آنکارا نیز به این اشاره کرده که بر اساس مذاکرات پشت پرده بین اردوغان و ترامپ در نشست سران ناتو در آنکارا، او چراغ سبز اولیه‌ای برای فروش جنگنده اف ۳۵ به ترکیه نشان داده، اما فرمول پیشنهاد‌ش این بوده که برای لغو تحریم‌های موسوم به CAATSA، لازم است آن سامانه موشکی روسی در خاک ترکیه باقی نماند و به کشور دیگری فروخته شود.

CAATSA مخفف انگلیسی «قانون مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریم‌ها» است. کنگره آمریکا استدلال کرده بود که خرید اس-۴۰۰ بخش ۲۳۱ این قانون را نقض می‌کند.

تحلیلگر روزنامه قرار به این اشاره کرده که هزینه سامانه دفاع هوایی خریداری شده از روسیه ۲.۵ میلیارد دلار است، اما گفته می‌شود که هزینه اقتصادی غیرمستقیم پرداخت شده توسط ترکیه به دلیل بحران‌های ژئوپلیتیکی و تحریم‌های ناشی از این اقدام، حدود ۱۰ تا ۱۲ میلیارد دلار است.

به گفته کارشناسان، حذف ترکیه از زنجیره تولید حدود نهصد قطعه جنگنده اف ۳۵، معادل ۹ میلیارد دلار درآمد از دست رفته برای شرکت‌های صنایع دفاعی این کشور است. اما حالا دولت اردوغان مجبور است موشک اس ۴۰۰ را به یک کشور حاشیه خلیج فارس بفروشد که به احتمال قوی، یکی از دو کشور قطر یا امارات است.

شورای روابط خارجی آمریکا قبلاً اعلام کرده بود که خرید اس ۴۰۰ از روسیه، از آن دسته از اقدامات ترکیه بوده که به همکاری‌های دفاعی دوجانبه آنکارا – واشنگتن، آسیب رسانده است.

همچنین در گزارش مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی (CSIS) به این اشاره شده بود که این خرید با ایجاد اختلال در همکاری‌های دفاعی-صنعتی دیرینه، هزینه‌هایی بسیار فراتر از خود سیستم موشکی تحمیل کرده است.

در همین حال عثمان سرت از تحلیلگران مشهور ترکیه می‌گوید: «وقتی درباره تصمیم فروش اس ۴۰۰ اعتراض می‌کنیم، برخی مشاورین دولت می‌گویند: بد است این موشک‌ها را بفروشیم و پولی به داخل کشور بیاوریم؟ ببخشید! این سخن، به سخره گرفتن هوش مردم ترکیه است. کجا باید این سوال را مطرح کنیم که چرا در این چاله افتادیم؟ به جای اینکه این تصمیم را به عنوان یک موفقیت به افکار عمومی بفروشید، بهتر است بگویید، مردم باید چه کنند تا این تصمیم را به عنوان یکی از بزرگترین اشتباهات استراتژیک در تاریخ جمهوری ترکیه فراموش کنند».

باراک در این سو، لاوروف در آن سو

گفته می‌شود مرد پشت پرده مذاکرات اقناع ترکیه برای فروش اس ۴۰۰ به یک کشور عربی، کسی نیست جز تام باراک سفیر آمریکا در آنکارا که با حفظ سمت، هدایت مذاکرات آمریکا با عراق، سوریه و لبنان را هم بر عهده دارد.

تحلیلگران می‌گویند: آنکارا برای کسب موافقت روسیه با فروش اس ۴۰۰ به یک کشور ثالث، مسیر سختی را پیموده و سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه، همان فردی است که از پوتین خواسته بنا به دلایل بسیار و برای اهمیت حفظ رابطه مسکو – آنکارا، با این درخواست اردوغان موافقت کند و به او اجازه دهد موشک‌های اس ۴۰۰ را به کشوری مناسب بفروشد.

در همین حال، دیمیتری پسکوف سخنگوی کرملین درباره این موضوع گفته است: «من فقط می‌توانم بگویم، این موضوع بسیار حساس است. ما در مورد این موضوع با ترکیه صحبت کرده‌ایم و به تماس‌های خود ادامه خواهیم داد».

دولت اردوغان، پاسخگو باشد

یانکی باغجی اوغلو دریاسالار بازنشسته نیروی دریایی ترکیه و از معاونین کنونی حزب جمهوری خلق از دولت به خاطر موضوع موشک‌های روسی انتقاد کرد و ضمن توصیف تصمیم اولیه خرید موشک‌ها به عنوان «اشتباه استراتژیک» گفت: «تصمیمات گرفته شده بدون دوراندیشی و بدون محاسبه عواقب در حوزه امنیت ملی، منجر به هزینه‌های سنگینی شده است. با گفتن اینکه شرایط آن روز این اقدام را ایجاب می‌کرد، نمی‌توانید شانه از زیر بار مسئولیت خالی کنید. مدیریت دولتی نه تنها به دوراندیشی در مورد حال، بلکه به پیامد‌های میان‌مدت و بلندمدت نیز نیاز دارد. سامانه دفاع هوایی اس-۴۰۰ زمانی «عنصری از حاکمیت ملی» محسوب می‌شد. امروزه، تلاش‌هایی برای خلاص شدن از شر آن از طریق روش‌های مختلف، از جمله فروش، در حال انجام است.»

با این حال، رئیس جمهور رجب طیب اردوغان در کنفرانس مطبوعاتی فقط گفت: «ما را زیر نظر داشته باشید».

فرمول ارسال سامانه‌های اس-۴۰۰ به یک کشور ثالث مطرح شد. مسکو این ادعا را تأیید کرد. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، گفت: «من فقط می‌توانم این را بگویم. این موضوع بسیار حساس است. ما در مورد این موضوع با ترکیه صحبت کرده‌ایم و به تماس‌های خود ادامه خواهیم داد.»

شایعات حاکی از آن است که جزئیات نهایی فروش مشخص شده و این سامانه‌ها به یک کشور خلیج فارس ارسال خواهند شد. امارات متحده عربی و قطر قوی‌ترین مشتریان بالقوه هستند. دولت هنوز بیانیه رسمی صادر نکرده است.

دولت باید پاسخگو باشد

یانکی باغجی اوغلو، دریاسالار بازنشسته و معاون حزب جمهوری خلق، از دولت به خاطر این رویداد‌ها انتقاد کرد. باغچی‌اوغلو با توصیف خرید سامانه اس-۴۰۰ به عنوان «اشتباه استراتژیک توسط مدیریت صنایع دفاعی»، ادامه داد: «تصمیمات گرفته شده بدون دوراندیشی و بدون محاسبه عواقب در حوزه امنیت ملی، منجر به هزینه‌های سنگینی شده است. نمی‌توان با گفتن اینکه شرایط آن روز چنین ایجاب می‌کرد، شانه از زیر بار مسئولیت خالی کنید. مدیریت دولت نه تنها به دوراندیشی در مورد دوره فعلی، بلکه به پیامد‌های میان‌مدت و بلندمدت نیز نیاز دارد. خرید موشک، موضوعی مرتبط با حاکمیت ملی است و نباید چنین تصمیم غلطی می‌گرفتید. باید مسئولیت سال‌های از دست رفته، منابع ملی مصرف شده، پروژه‌های ملی به تعویق افتاده و اعتبار آسیب‌دیده حکومت پذیرفته شود و باید در برابر ملت پاسخگو باشید».

از دید تحلیلگران خارجی، فروش اس ۴۰۰ به یک کشور ثالث، بخشی از تلاش‌های اردوغان برای حل اختلاف طولانی مدت با واشنگتن و تسهیل لغو تحریم‌های CAATSA و تجدید همکاری‌های دفاعی است. ولی مساله اینجاست که ترکیه به خاطر این تصمیم، هزینه‌های سنگینی داد. با این حال، تحلیل هزینه‌ها به این بستگی دارد که آنکارا در ازای فروش اس ۴۰۰ و انصراف از تصمیم قبلی، چیزی به دست آورده است یا خیر.

تحلیلگران دیگری نیز معتقدند که این تصمیم، در هر حال موضوع حساسی به نام سطح استقلال استراتژیک ترکیه را به میان می‌کشد. در این سالها، رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه، هاکان فیدان وزیر امور خارجه و ابراهیم کالین رئیس سرویس اطلاعاتی میت، بار‌ها به این اشاره کرده‌اند که ترکیه در تصمیمات حساس خود، دارای استقلال استراتژیک است. ولی حالا این کشور مجبور شده موشک‌های روسی را برای به دست آوردن دل ترامپ به کشور دیگری بفروشد و این اقدام، با استقلال استراتژیک، متناقض است.

سونر چاغاپتای از تحلیلگران و دانشگاهیان ترک مقیم آمریکا، بار‌ها استدلال کرده که خرید سامانه اس-۴۰۰ به یکی از مخرب‌ترین وقایع در روابط آنکارا - واشنگتن تبدیل شده و اعتماد را تضعیف کرده است.

در همین حال، استیون‌ای. کوک معتقد است که این خرید نشان‌دهنده یک اشتباه محاسباتی بزرگ استراتژیک است، زیرا بی‌جهت تنش‌ها با واشنگتن را تشدید کرده و در عین حال در مقایسه با هزینه‌های دیپلماتیک و فناوری، مزایای نظامی و عملی محدودی را به همراه داشته است.

در تحلیلی مشابه، خانم آسلی آیدین تاشباش از تحلیلگران مؤسساتی مانند بروکینگز بر این باور است که خرید اس ۴۰۰ روسی، نمادی از تلاش اردوغان برای به دست آوردن استقلال استراتژیک ترکیه بود، اما در عین حال، باعث شد دیوار اعتماد بین ترکیه و آمریکا فروبریزد.

با این حال، منتقدین طرفدار حزب عدالت و توسعه در ترکیه می‌گویند: ترکیه در آن دوران نیاز‌های واقعی به دفاع هوایی داشت. اما آمریکا مدت‌ها در مورد فروش پاتریوت به ترکیه تردید و تعلل کرد و آنکارا با خرید سامانه روسی، نشان داد که به یک تأمین‌کننده واحد وابسته نخواهد ماند و این تصمیم با نشان دادن استقلال استراتژیک، موقعیت چانه‌زنی ترکیه را تقویت کرد.