خبرنگار؛ راوی حقیقت در عصر جنگ روایت‌ها

 به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری دانشجو، ۱۷ مرداد در تقویم جمهوری اسلامی ایران، تنها یک مناسبت صنفی نیست؛ روزی است برای یادآوری مسئولیتی که خبرنگار در قبال حقیقت، جامعه و تاریخ بر دوش دارد. این روز با نام شهید محمود صارمی، خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی، و شهدای دیپلمات مزارشریف گره خورده است؛ شهدایی که در ۱۷ مرداد ۱۳۷۷ در کنسولگری جمهوری اسلامی ایران در مزارشریف به شهادت رسیدند و نامشان با روز خبرنگار در حافظه جمعی ملت ایران پیوند خورد.

اما شاید مهم‌تر از آنکه بدانیم چرا ۱۷ مرداد «روز خبرنگار» نام گرفته است، این باشد که بدانیم خبرنگاری در جهان امروز چه مسئولیتی بر عهده دارد.

جهان امروز بیش از هر زمان دیگری، جهان روایت‌هاست. دیگر جنگ‌ها تنها در میدان‌های نظامی تعیین تکلیف نمی‌شوند؛ بخشی از مهم‌ترین نبرد‌ها در عرصه افکار عمومی، رسانه، شبکه‌های اجتماعی و ذهن انسان‌ها جریان دارد. واقعیت‌ها در کنار روایت‌ها حرکت می‌کنند و گاه حتی این روایت‌ها هستند که برداشت جامعه از واقعیت را شکل می‌دهند. در چنین جهانی، خبرنگار صرفاً انتقال‌دهنده خبر نیست؛ او در شکل دادن به حافظه عمومی، اولویت‌های اجتماعی و حتی برداشت یک ملت از تحولات پیرامون خود نقش دارد.

فضای مجازی اگرچه انحصار تولید و توزیع خبر را از رسانه‌های سنتی گرفته و امکان دسترسی سریع و گسترده مردم به اطلاعات را فراهم کرده است، اما این تحول به معنای پایان نقش خبرنگار و روزنامه‌نگار نیست؛ بلکه اتفاقاً مسئولیت آنان را سنگین‌تر کرده است. در عصر سرعت، آنچه کمیاب‌تر شده، خبر نیست؛ خبر معتبر است. آنچه دشوارتر شده، دسترسی به اطلاعات نیست؛ تشخیص حقیقت از انبوهی از اطلاعات، تحلیل‌ها، شایعات و روایت‌های متعارض است.

در چنین شرایطی، خبرنگار حرفه‌ای کسی نیست که صرفاً زودتر از دیگران خبر را منتشر کند؛ بلکه کسی است که بتواند میان «خبر» و «روایت»، میان «واقعیت» و «ادعا» و میان «نقد» و «تخریب» مرز بگذارد. خبرنگار باید بتواند در هیاهوی شبکه‌های اجتماعی، حقیقت را از غبار تحریف بیرون بکشد و به مخاطب کمک کند جهان پیرامون خود را دقیق‌تر ببیند.

از همین منظر، استقلال رسانه یک ضرورت بنیادین است. رسانه مستقل، رسانه‌ای است که حقیقت را قربانی مصلحت‌های زودگذر، فشار‌های سیاسی، منافع اقتصادی یا هیجان‌های اجتماعی نمی‌کند. استقلال رسانه البته به معنای بی‌مسئولیتی در قبال منافع ملی نیست؛ بلکه اتفاقاً رسانه مستقل و حرفه‌ای باید در کنار نقد قدرت، نسبت به امنیت، منافع ملی، وحدت اجتماعی و سرنوشت کشور نیز مسئولانه رفتار کند. در شرایطی که کشور با تهدید‌های پیچیده و چندلایه مواجه است، رسانه باید هم‌زمان دو وظیفه را به رسمیت بشناسد: پرسشگری از مسئولان و صیانت از منافع ملی.

امروز که ایرانِ ما در معرض جنگی پیچیده از جنس فشار‌های نظامی، اقتصادی، عملیات روانی، تحریف رسانه‌ای و جنگ روایت‌هاست، مسئولیت خبرنگاران بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است. در چنین شرایطی، یک خبر دقیق می‌تواند از یک بحران جلوگیری کند و یک خبر نادرست می‌تواند به بی‌اعتمادی و التهاب اجتماعی دامن بزند. خبرنگار در این میدان، فقط صاحب قلم نیست؛ امانت‌دار افکار عمومی است.

تاریخ معاصر ایران نیز گواه نقش‌آفرینی خبرنگاران در بزنگاه‌های بزرگ ملی است. در هشت سال دفاع مقدس، خبرنگاران بسیاری در کنار رزمندگان، روایتگر ایثار و مقاومت مردم ایران بودند و شماری از آنان جان خود را در این مسیر تقدیم کردند. در جنگ تحمیلی ۱۲روزه نیز خبرنگاران و فعالان رسانه‌ای در شرایط دشوار، روایتگر حوادث، مقاومت مردم و واقعیت‌های میدان بودند. همچنین در جنگ رمضان، خبرنگاران بار دیگر نشان دادند که روایت حقیقت، بخشی از دفاع از کشور و جامعه است. آنان در شرایطی که گلوله و موشک واقعیت میدان را رقم می‌زد، با قلم و دوربین خود اجازه ندادند روایت ملت ایران به دست دیگران نوشته شود.

گرامیداشت روز خبرنگار، بنابراین، تنها تجلیل از یک حرفه نیست؛ بزرگداشت مسئولیت روایت حقیقت است. امروز کشور بیش از هر چیز به رسانه‌هایی نیاز دارد که هم چشم ناظر جامعه باشند و هم راوی صادق ایران؛ رسانه‌هایی که ضعف‌ها را ببینند، اما نقاط قوت را نیز انکار نکنند، از مسئولان مطالبه کنند، اما سرمایه اجتماعی کشور را نسوزانند، صدای مردم باشند، اما بلندگوی شایعه و تحریف نشوند.

در روز خبرنگار، با گرامیداشت یاد و نام شهید محمود صارمی و همه شهدای خبرنگار و رسانه در هشت سال دفاع مقدس، جنگ تحمیلی ۱۲روزه و جنگ رمضان، باید به این حقیقت توجه کنیم که در عصر جنگ روایت‌ها، استقلال رسانه و مسئولیت اجتماعی آن دو روی یک سکه‌اند.

آینده ایران را فقط سیاستمداران، اقتصاددانان و فرماندهان نمی‌سازند؛ بخشی از این آینده را نیز کسانی می‌سازند که هر روز تصمیم می‌گیرند چه چیزی را ببینند، چه چیزی را روایت کنند و چگونه حقیقت را به جامعه منتقل کنند. روز خبرنگار، روز پاسداشت همین مسئولیت بزرگ است.