رئيسعلي دلواري؛ روح قيام شورانگيز مردم جنوب ايران

گروه انديشه «خبرگزاری دانشجو»، دوازدهم شهريور ماه، سالگرد شهادت رئيسعلي دلواري رهبر قيام مبارزان مسلمان تنگستاني عليه نيروهاي اشغالگر و متجاوز انگليسي در آخرين سال هاي قرن گذشته خورشيدي است.

 

 

رئيسعلي دلواري در سال 1263 ه.ش (1881 م) در روستاي دلوار از توابع تنگستان متولد شد. پدرش زائير محمد، كدخدايي دلوار را عهده دار بود كه بعدها به «معين الاسلام» ملقب گردید و پس از شهادت فرزندش، از طرف محمد شاه به «شجاع الدين» ملقب شد.

 

وی دوران كودكي را در زادگاهش و با فراگرفتن فنون رزمي‌، اسب سواري‌، تيراندازي، و آموختن قرآن و ادبيات فارسي سپري و در تيراندازي مهارت خاصي كسب كرد. در هفت سالگي به مكتب رفت و قرآن و گلستان و نظامي و شاهنامه را آموخت.

 

وي تا قبل از استبداد صغير و ورود انگليسي ها به بوشهر در كنار پدرش كدخدايي مي كرد. زراعت داشت و به شيخ نشين هاي اطراف سفر مي كرد. شخصيتي بود كه در مروت، ادب و شجاعت بي نظير و مديري ‌‌لايق و مقيد به اصول دين به شمار مي آمد. شجاعتش را حتي دشمنانش مي ستودند، تيرش هيچ گاه به خطا نمي رفت و به چابكي و مهارت و صف آرايي در برابر دشمن زبانزد شده بود.

 

 

هنگامی که محمد علی شاه قاجار مجلس را به توپ بست و سراسر ایران زیر سلطه عناصر ضد مشروطه قرار گرفت، وی با همکاری «آیت الله علم الهدی اهرمی» به بوشهر حمله برد و موفق شد به مدت دو ماه پرچم مشروطه خواهی را در آنجا به اهتزاز درآورد.

 

رئيسعلي دلواري به كمك سيد مرتضي مجتهد اهرمي شهر را از محاصره نيروهاي حكومتي آزاد ساخت. رئيسعلي يكصد تفنگچي استخدام كرده، و در عين حال گمرك شهر را تصرف كرد. او مراقب بود كه مردم به اجناس گمرك دستبرد نزنند.

 

وي چنان در قلوب مردم محبوبيت داشت كه بزرگان منطقه به او حسد مي ورزيدند. در اين زمان دولت انگليس به دخالت در عراق و عثماني مي پرداخت و بخش هايي از جنوب هم مورد تجاوز آنان قرار گرفت و قيام تنگستان در همين اوضاع و احوال شكل گرفت و اين قيام مورد حمايت روحانيت بود و به همين دليل «جهاد» قلمداد شد.

 

 

نیروهای انگلیسی همزمان با حمله به بوشهر قصد تصرف ناحیه دلوار را داشتند. دلوار محلی بود که پیش از آن چند بار سربازان انگلیسی به آن جا تجاوز کرده، اما طعم شکست را در این ناحیه چشیده بودند. روز دوم رمضان 1333 ه.ق چهار كشتي جنگي براي گلوله باران دلوار و مجاهدان دلواري به همراه 5000 سرباز انگليسي و هندي وارد منطقه شدند. رئيسعلي دستورعقب نشيني به تپه هاي اطراف دلوار را داد، ولي نيمه شب با به كارگيري تاكتيك قديمي خود، شبيخون نهايي را آغاز كرد.

 

جنگي تن به تن در گرفت و فرمانده دشمن بدست رئيسعلي كشته شد و تا ظهر روز بعد، با ازدياد تلفات دشمن نسيم فتح و پيروزي بر پرچم رئيسعلي و دلواري ها وزيد و دشمن عقب نشيني كرد.

 

نبرد بوشهر زمانی که مقامات انگلیسی تصمیم قطعی درباره اشغال بوشهر و پیشروی به سوی شیراز را داشتند به منظور تطمیع رئیسعلی، دو نفر از متابعان حیدرخان حیات داوودی را به دلوار فرستادند تا موافقت او را با پیاده شدن قوای انگلیس در کرانه خلیج فارس و حرکت به سوی شیراز جلب کنند.

 

نمایندگان حیدرخان ضمن ملاقات با رئیسعلی متذکر شدند که چنانچه او از قیام علیه قوای اشغالگر صرف نظر کند، مقامات انگلیسی چهل هزار پوند به او خواهند پرداخت. رئیسعلی در پاسخ می‌گوید: «چگونه می‌توانم بی‌طرفی اختیار کنم؛ در حالی که استقلال ایران در معرض خطر جدی قرار گرفته است؟» پس از مراجعت نمایندگان حیدرخان، نامه تهدیدآمیز از طرف مقامات انگلیسی به رئیسعلی نگاشته شد مبنی بر اینکه: «چنانچه بر ضد دولت انگلستان قیام و اقدام کنید، مبادرت به جنگ می‌نماییم، در این صورت خانه‌هایتان ویران و نخل‌هایتان را قطع خواهیم کرد.»

 

رئیس علی در پاسخ مقامات انگلیسی نوشت: «خانه ما کوه‌ است و انهدام و تخریب آنها خارج از حیطه قدرت و امکان امپراطوری بریتانیای کبیر است. بدیهی است که در صورت اقدام آن دولت به جنگ با ما، تا آخرین حد امکان مقاومت خواهیم کرد.»

 

 

پس از آنکه انگلیسی ها نتوانستند با تطمیع رئیسعلی را متقاعد کنند، به خوانین جنوب روی آوردند و برای مقابله با او از آنها کمک گرفتند از طرفی شهرت و محبوبيت رئيسعلي باعث شد كه خوانين به او حسد ورزند و سرانجام در گیرودار حمله انگلیسی ها به بوشهر  در دوازدهم شهریور 1294 ش برابر با 23 شوال 1333 ق در 33 سالگی، (سوم سپتامبر 1915میلادی) هنگامی که رئیسعلی در محلی به نام «تنگک صفر» قصد شبیخون به قوای انگلیسی ها را داشت، از پشت مورد هدف گلوله یکی از همراهان خائن قرار گرفت و در دم به شهادت رسید.

 

پس از شهادت با تشييع جنازه اي طولاني و بي نظير، جسد او را به نجف اشرف حمل كرده، و در كنار پدرش به خاك سپردند.

 

رئیسعلی دلواری، خالو حسین برد خویی، شیخ حسین خان چاکوتاهی، زائرخزر خان اهرمی و غضنفرالسلطنه برازجانی را باید فرماندهان پیشتاز مبارزه ضد استعماری در جنوب ایران و در خلال سال های جنگ اول به شمار آوریم. کسانی که بدست نیروهای خائن به وطن، به شهادت رسیدند.