خشت‌گذاری ۱۰ «مدرسه شهر» در تهران؛ هدف‌گذاری ساخت ۴۵۰ مجتمع آموزشی

به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری دانشجو، آئین خشت‌گذاری ۱۰ مجتمع آموزشی با رویکرد «مدرسه شهر» امروز با حضور رئیس‌جمهور، وزیر آموزش و پرورش، شهردار تهران، استاندار تهران، معاون شهرسازی و معماری شهرداری تهران، مدیرعامل سازمان نوسازی شهر تهران، مدیرکل معماری و ساختمان شهرداری تهران و جمعی از مسئولان کشوری و شهری در منطقه ۱۷ تهران برگزار شد؛ طرحی که قرار است با پیوند دادن فضا‌های آموزشی، فرهنگی، ورزشی و مهارتی، الگوی تازه‌ای از مدرسه و نقش آن در حیات محله‌ای تهران ایجاد کند.

این طرح در چارچوب تفاهم‌نامه میان وزارت آموزش و پرورش، استانداری تهران و شهرداری تهران دنبال می‌شود و از یک سو به مسئله فرسودگی و کمبود ظرفیت‌های آموزشی و از سوی دیگر به ضرورت بازتعریف جایگاه مدرسه در ساختار محلات تهران پاسخ می‌دهد.

هدف‌گذاری ساخت ۴۵۰ مجتمع آموزشی در تهران

علیرضا زاکانی، شهردار تهران، در این مراسم با اشاره به وجود حدود ۲ هزار و ۸۰۰ مدرسه در پایتخت و روند فرسودگی بخشی از این مدارس گفت: در هدف‌گذاری مشترک با وزیر آموزش و پرورش، ساخت ۴۵۰ مجتمع آموزشی بزرگ در تهران در نظر گرفته شده است.

به گفته زاکانی، شهرداری تهران علاوه بر ساخت این مجتمع‌ها، آمادگی دارد نگهداشت آنها را نیز بر عهده بگیرد تا آموزش و پرورش بیش از آنکه درگیر مسائل کالبدی و نگهداری ساختمان باشد، بر مأموریت اصلی خود تمرکز کند.

وی با اشاره به همکاری حدود ۱۸ ماهه مجموعه نوسازی وزارت آموزش و پرورش و معاونت شهرسازی و معماری شهرداری تهران افزود: در این مدت تلاش شده است الگوی جدیدی برای مدارس با هویت معماری و اجتماعی متفاوت شکل گیرد.

شهردار تهران همچنین اعلام کرد که از میان ۴۵۰ مجتمع هدف‌گذاری‌شده، ۸۰ پروژه در اولویت قرار گرفته و امروز عملیات ساخت ۱۰ مجتمع از این مجموعه آغاز شده است. به گفته وی، سایر پروژه‌ها نیز متناسب با اعلام نیاز وزارت آموزش و پرورش و اقتضائات مناطق اجرایی خواهند شد.

زاکانی تأکید کرد که در طراحی این مجتمع‌ها، «هویت اثرگذار محله‌ای» و الگوی معماری متناسب با هر محله مورد توجه قرار گرفته است و باید هم‌زمان با آغاز این ۱۰ پروژه، زمینه شروع ۲۰ تا ۳۰ مجتمع دیگر نیز در شهر فراهم شود.

انتخاب ۱۰ زمین برای مدرسه شهر بر اساس نیاز محله

برای رسیدن به ۱۰ پروژه امروز، فرآیند شناسایی و ارزیابی زمین‌ها از بررسی حدود ۸۰ زمین و مدرسه آغاز شد. این ظرفیت‌ها شامل اراضی شهرداری، برخی طرح‌های موضعی کمیسیون ماده ۵، مدارس موسوم به «کاشی آبی» و پروژه‌های مسکونی دارای الزام تأمین فضای آموزشی بود.

در نهایت، ۱۰ زمین در مناطق ۱۵، ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۰ و ۲۲ برای اجرای مجتمع‌های آموزشی آینده‌محور در اولویت قرار گرفتند. انتخاب این اراضی صرفاً بر مبنای مساحت یا قابلیت ساخت انجام نشد؛ بلکه کمبود سرانه آموزشی، موقعیت زمین در ساختار محله، دسترسی، ارتباط با بافت پیرامونی و امکان ارائه خدمات مکمل به شهروندان نیز در فرآیند تصمیم‌گیری لحاظ شد.

بر اساس اطلاعات پروژه، مجموع مساحت این ۱۰ قطعه حدود ۲۵۷ هزار مترمربع و مجموع زیربنای پیش‌بینی‌شده آنها بیش از ۲۵۶ هزار مترمربع است. برای اجرای این پروژه‌ها نیز اعتباری بالغ بر ۱۴۹ هزار میلیارد ریال برآورد شده است.

علی‌اصغر کمالی‌زاده، مدیرعامل سازمان نوسازی شهر تهران، با اشاره به این فرآیند تأکید کرد که انتخاب زمین‌ها صرفاً به دلیل در اختیار بودن آنها انجام نشده است، بلکه تلاش شده سرمایه‌گذاری در مناطقی متمرکز شود که هم با کمبود فضای آموزشی مواجه‌اند و هم ظرفیت تبدیل شدن به زیرساخت چندمنظوره محله‌ای را دارند.

وی افزود: در این رویکرد، مدرسه می‌تواند به یکی از عناصر مؤثر در ارتقای کیفیت زندگی و بازآفرینی محله تبدیل شود؛ به‌ویژه در مناطقی که از کمبود زیرساخت‌های عمومی رنج می‌برند. بر همین اساس، ارتباط مجتمع با شبکه دسترسی محله و امکان استفاده ساکنان از فضا‌های فرهنگی، ورزشی و مهارتی، در کنار کارکرد آموزشی آن مورد توجه قرار گرفته است.

 منطقه ۱۷؛ نخستین نمونه از یک مدرسه چندمنظوره

مجتمع آموزشی منطقه ۱۷ که امروز عملیات اجرایی آن آغاز شد، در محدوده ابوذر غربی و در زمینی بیش از دو هکتار از اراضی متعلق به شهرداری تهران احداث می‌شود. برای این پروژه بیش از ۴۰ هزار مترمربع زیربنا، شامل فضا‌های ساختمانی و زیرسطحی، پیش‌بینی شده و برآورد اولیه هزینه اجرای آن حدود ۲ همت است که توسط شهرداری تهران تأمین و اجرا خواهد شد.

برنامه فیزیکی این مجموعه نیز فراتر از یک مدرسه معمولی تعریف شده است؛ دبستان، دبیرستان و هنرستان دخترانه و پسرانه در کنار کارگاه‌ها، آزمایشگاه‌ها و استودیو‌های یادگیری قرار می‌گیرند و فضا‌هایی همچون سالن ورزشی، زمین چمن، فضا‌های مهارت‌آموزی، فضا‌های عبادی، تکیه، پارکینگ و پناهگاه محلی نیز برای آن پیش‌بینی شده است.

این ترکیب، امکان استفاده چندمنظوره از مجموعه و ارائه بخشی از خدمات عمومی به ساکنان پیرامون را فراهم می‌کند؛ موضوعی که هسته اصلی مفهوم «مدرسه شهر» را شکل می‌دهد.

جعفری: مدرسه نباید ساختمانی منفصل از شهر باشد

یاسر جعفری، مدیرکل معماری و ساختمان شهرداری تهران، با تشریح رویکرد طراحی این پروژه‌ها، «مدرسه شهر» را تغییر نگاه به مفهوم فضای آموزشی دانست و گفت: مدرسه در این الگو نباید ساختمانی منفصل از شهر باشد، بلکه باید به یکی از هسته‌های فعال حیات محله و بخشی از زیست‌بوم یادگیری تبدیل شود.

وی با اشاره به تغییر نیاز‌های نسل جدید اظهار کرد: تحولات فناورانه، اجتماعی و محیط‌زیستی، الگوی سنتی مدرسه را با چالش مواجه کرده و به همین دلیل در طراحی مجتمع‌های جدید، موضوعاتی مانند مهارت‌آموزی، سلامت، نشاط، تندرستی، فراغت، پایداری، تاب‌آوری و ارتباط با جامعه محلی مورد توجه قرار گرفته است.

به گفته جعفری، انعطاف‌پذیری فضاها، آسایش محیطی، تهویه مناسب، کاهش مصرف انرژی، ارگونومی، دسترسی ایمن و روان‌شناسی محیط نیز در طراحی این مجموعه‌ها دنبال می‌شود تا فضا بتواند متناسب با شیوه‌های متنوع یادگیری مورد استفاده قرار گیرد.

از مدرسه به زیرساخت شهری

رویکرد «مدرسه شهر» در واقع تلاش می‌کند مسئله مدرسه را هم‌زمان در دو مقیاس پاسخ دهد؛ در مقیاس آموزشی، با افزایش ظرفیت و ایجاد فضا‌های متناسب با آموزش و مهارت‌آموزی، و در مقیاس شهری، با تبدیل مجتمع آموزشی به بخشی از زیرساخت عمومی محله.

در همین چارچوب، کمالی‌زاده با اشاره به پراکندگی پروژه‌ها در مناطق ۱۵، ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۰ و ۲۲ گفت هدف آن است که این الگو در یک نقطه از شهر متمرکز نماند و در مناطقی که نیاز بیشتری به توسعه زیرساخت‌های آموزشی و محله‌ای دارند، اثرگذار شود.

از سوی دیگر، جعفری تأکید دارد که کیفیت معماری و محیطی این فضا‌ها بخشی از فرآیند یادگیری است و به همین دلیل در طراحی مجتمع‌ها، علاوه بر استاندارد‌های فنی، انعطاف‌پذیری، معماری ایرانی ـ اسلامی، ایمنی، کیفیت محیطی و نیاز‌های دانش‌آموزان و معلمان مورد توجه قرار گرفته است.

بر این اساس، خشت‌گذاری این ۱۰ مجتمع آموزشی را می‌توان آغاز مرحله اجرایی الگویی دانست که در آن مدرسه از یک ساختمان صرفاً آموزشی فاصله می‌گیرد و به عنوان بخشی از زیرساخت شهری، فضایی برای آموزش، مهارت‌آموزی، ورزش، فرهنگ و تعاملات اجتماعی محله تعریف می‌شود؛ الگویی که قرار است در ادامه، در قالب مجموعه‌ای از مجتمع‌های بزرگ‌مقیاس در مناطق مختلف تهران توسعه پیدا کند.