گزارش|
جنگنده پنهانکار روسها بر فراز آسمان اوکراین؛ سوخو ۵۷ چه ویژگیهایی دارد؟
حضور دو فروند جنگنده سوخو-۵۷ روسیه در حملات ۲۳ اوت به اودسا، نشانهای از افزایش استفاده عملیاتی مسکو از پیشرفتهترین جنگنده خود در جنگ اوکراین است؛ جنگندهای که حالا تجربه میدان نبرد را به تواناییهای فنی خود اضافه کرده است.
به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری دانشجو؛ در آسمان جنگ روسیه و اوکراین، یک جنگنده بیش از گذشته در کانون توجه قرار گرفته است؛ سوخو-۵۷، پیشرفتهترین جنگنده نسل پنجم روسیه که پس از سالها توسعه و تأخیر، حالا حضور خود را در میدان واقعی جنگ افزایش داده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، دو فروند سوخو-۵۷ نیروی هوافضای روسیه در حملات ۲۳ اوت به شهر بندری اودسا حضور داشتند؛ حضوری که اهمیت آن تنها به یک حمله محدود نمیشود. روسیه در سالهای اخیر تعداد این جنگندهها را افزایش داده و همین مسئله به مسکو اجازه داده است از سوخو-۵۷ در مأموریتهای بیشتری در سراسر میدان نبرد اوکراین استفاده کند.
این جنگنده برای مأموریتهای متنوعی طراحی شده است؛ از نبرد هوایی و سرکوب پدافند گرفته تا حمله دقیق به اهداف زمینی در مناطقی که تحت پوشش سنگین سامانههای پدافندی قرار دارند. موشکهای کروز خانواده Kh-59 و Kh-69 نیز از مهمترین تسلیحات مورد استفاده سوخو-۵۷ در حملات دقیق به اهداف زمینی عنوان شدهاند.
اما چرا حضور این جنگنده در حملات اخیر اودسا اهمیت دارد و سوخو-۵۷ چه تفاوتی با جنگندههای نسلهای قبلی روسیه دارد؟
سوخو-۵۷؛ جنگندهای که قرار است رقیب F-22 و F-35 باشد
سوخو-۵۷ که در سامانه نامگذاری ناتو با عنوان «Felon» شناخته میشود، جنگنده چندمنظوره نسل پنجم روسیه است. ریشههای این پروژه به برنامه PAK FA بازمیگردد؛ طرحی که مسکو در اوایل دهه ۲۰۰۰ برای ساخت نسل جدید جنگندههای خود و جایگزینی تدریجی جنگندههایی مانند میگ-۲۹ و سوخو-۲۷ آغاز کرد.
شرکت سوخو در رقابت برای ساخت جنگنده نسل آینده روسیه پیروز شد و نمونه اولیه این هواپیما با نام T-50 سرانجام در سال ۲۰۱۰ پرواز کرد. با این حال، مسیر تبدیل این پروژه به یک جنگنده عملیاتی بسیار طولانیتر از آن چیزی بود که در ابتدا تصور میشد.
مشکلات مربوط به توسعه موتور، سامانههای الکترونیکی و پیچیدگی فناوریهای مورد نیاز باعث شد برنامه با تأخیرهای متعدد مواجه شود. سرانجام سوخو-۵۷ در سال ۲۰۱۹ وارد مرحله تولید شد.
اما در زمان آغاز جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲، این جنگنده هنوز در تعداد بسیار محدودی در اختیار نیروی هوافضای روسیه قرار داشت و بنا بر برخی برآوردها کمتر از شش فروند به این نیرو تحویل شده بود.
امروز وضعیت متفاوت است. برآوردهای رسانهای تعداد سوخو-۵۷های عملیاتی روسیه را حدود ۵۰ تا ۶۰ فروند میدانند؛ هرچند آمار رسمی و دقیقی درباره تعداد واقعی هواپیماهای عملیاتی منتشر نشده است.
افزایش تعداد این جنگندهها به روسیه اجازه داده است استفاده از آنها را در مأموریتهای بیشتری گسترش دهد.
اودسا؛ چرا روسیه روی این شهر فشار میآورد؟
اودسا یکی از مهمترین شهرهای بندری اوکراین در دریای سیاه است و زیرساختهای بندری، حملونقل، انرژی و لجستیکی آن اهمیت زیادی برای اقتصاد و شبکه تأمین اوکراین دارند.
این شهر در ماه اوت بارها هدف حملات روسیه قرار گرفته است. در ۹ اوت، اودسا در یک حمله ترکیبی موشکی و پهپادی هدف قرار گرفت و خساراتی به بخشهایی از شهر وارد شد.
در ۱۹ و ۲۰ اوت نیز حمله گسترده دیگری با استفاده از موشک و پهپاد علیه اهداف مختلف در اوکراین انجام شد و اودسا نیز در میان مناطق هدف قرار داشت. در جریان این حملات، از موشکهای بالستیک، موشکهای کروز و پهپادها استفاده شد.
یک گذرگاه مرزی با مولداوی در منطقه اودسا نیز هدف قرار گرفت و حملات به زیرساختهای حملونقل و دریایی ادامه پیدا کرد. در روزهای ۲۱، ۲۲ و ۲۳ اوت نیز گزارشهایی از حمله به زیرساختهای حیاتی راهآهن منتشر شد.
اودسا به دلیل موقعیت بندری خود، یکی از گرههای اصلی لجستیکی و صادراتی اوکراین در دریای سیاه محسوب میشود. به همین دلیل، حمله به زیرساختهای این منطقه میتواند فشار بر شبکه حملونقل و پشتیبانی اوکراین را افزایش دهد.
در چنین محیطی است که حضور سوخو-۵۷ اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا این جنگنده برای فعالیت در مناطق پرخطر و دارای پوشش پدافندی سنگین طراحی شده است.
سوخو-۵۷ چگونه حمله میکند؟
یکی از مهمترین ویژگیهای سوخو-۵۷، امکان حمل تسلیحات در محفظههای داخلی بدنه است. این طراحی باعث میشود جنگنده بتواند بخشی از مهمات خود را بدون نصب آنها روی نقاط خارجی بالها و بدنه حمل کند و در نتیجه، سطح مقطع راداری آن کاهش پیدا کند.
در حملات دقیق، موشکهای خانواده Kh-59 و Kh-69 از مهمترین تسلیحات مرتبط با سوخو-۵۷ هستند.
استفاده از چنین موشکهایی به جنگنده اجازه میدهد اهداف زمینی را از فاصلهای دورتر مورد حمله قرار دهد و برای رسیدن به هدف، الزاماً وارد نزدیکترین محدوده پدافند هوایی نشود.
سوخو-۵۷ البته تنها یک سکوی پرتاب موشک کروز نیست. این جنگنده از ابتدا بهعنوان یک هواپیمای چندمنظوره طراحی شده و میتواند در نبرد هوایی، حمله به اهداف زمینی، سرکوب پدافند هوایی و عملیات در محیطهای بهشدت دفاعشده مشارکت کند.
مشخصات سوخو-۵۷؛ جنگندهای با سرعت بیش از ۲ ماخ
سوخو-۵۷ حدود ۲۰.۱ متر طول و ۱۴.۱ متر عرض بال دارد و ارتفاع آن به حدود ۴.۶ متر میرسد. حداکثر وزن برخاست این جنگنده حدود ۳۵ تن اعلام شده است.
این هواپیما به دو موتور توربوفن مجهز است و حداکثر سرعت آن بیش از ۲ ماخ، یعنی حدود ۲۴۴۰ کیلومتر بر ساعت در ارتفاع بالا، عنوان شده است. سقف پرواز آن نیز حدود ۲۰ هزار متر است و برد پروازی آن در حالت زیرصوت حدود ۳۵۰۰ کیلومتر برآورد میشود.
اما شاید یکی از جذابترین ویژگیهای سوخو-۵۷، قدرت مانور آن باشد.
این جنگنده به موتورهایی با قابلیت تغییر بردار رانش مجهز است و میتواند جهت خروجی گاز موتور را تغییر دهد. نتیجه، قدرت مانور بالایی است که به سوخو-۵۷ اجازه میدهد حرکات پیچیدهای را در نبرد هوایی انجام دهد.
این ویژگی بهخصوص در نبردهای نزدیک هوایی اهمیت دارد؛ جایی که توانایی تغییر سریع جهت حرکت میتواند برای خلبان یک مزیت مهم ایجاد کند.
موتور جدید؛ حلقه مهم بعدی در تکامل سوخو-۵۷
سوخو-۵۷ در مدلهای اولیه از موتور AL-41F1 استفاده میکرد؛ موتوری که نسخه توسعهیافتهای از خانواده موتورهای مورد استفاده در جنگندههای روسی است.
اما روسیه سالهاست روی موتور جدیدی با عنوان Izdeliye 30 کار میکند. این موتور قرار است قدرت بیشتر، مصرف سوخت کمتر و عملکرد بهتری را برای جنگنده فراهم کند.
ورود گستردهتر این موتور میتواند یکی از مهمترین مراحل تکامل سوخو-۵۷ باشد و قابلیتهای پروازی آن را نسبت به نمونههای اولیه افزایش دهد.
آیا سوخو-۵۷ واقعاً رادارگریز است؟
یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات درباره سوخو-۵۷، میزان واقعی پنهانکاری آن است.
این جنگنده بدون تردید با ویژگیهای پنهانکارانه طراحی شده است. شکل بدنه، استفاده از مواد جاذب امواج راداری و قرار گرفتن بخشی از تسلیحات در محفظههای داخلی، همگی برای کاهش سطح مقطع راداری هواپیما در نظر گرفته شدهاند.
اما این به معنای آن نیست که سوخو-۵۷ کاملاً از دید رادار ناپدید میشود.
در بسیاری از ارزیابیها، سطح پنهانکاری این جنگنده با F-22 و F-35 آمریکایی متفاوت دانسته میشود. فلسفه طراحی روسیه نیز اساساً متفاوت است. مسکو تلاش کرده است میان پنهانکاری، سرعت، مانورپذیری، قدرت حسگرها و جنگ الکترونیک تعادل ایجاد کند.
به همین دلیل، سوخو-۵۷ را بهتر است جنگندهای با قابلیت پنهانکاری دانست، نه جنگندهای که بهطور مطلق از دید سامانههای راداری مخفی میشود.
از موشکهای هوا به هوا تا موشک کروز
سوخو-۵۷ برای حمل طیف متنوعی از تسلیحات طراحی شده است.در بخش موشکهای هوا به هوا، موشک دوربرد R-37M، موشک میانبرد R-77M و موشک کوتاهبرد R-74M2 از جمله مهمات مرتبط با این جنگنده هستند.
در مأموریتهای هوا به سطح نیز موشکهای Kh-38 و Kh-69 و انواع بمبهای هدایتشونده از جمله تسلیحات قابل استفاده توسط این جنگنده محسوب میشوند.
سوخو-۵۷ همچنین یک توپ ۳۰ میلیمتری داخلی برای درگیریهای نزدیک دارد.
ترکیب این تسلیحات با حسگرهای پیشرفته و محفظههای داخلی مهمات، به روسیه اجازه میدهد از این جنگنده برای مأموریتهای مختلف استفاده کند.
جنگ اوکراین؛ میدان آزمون واقعی سوخو-۵۷
شاید مهمترین تفاوت سوخو-۵۷ امروز با سوخو-۵۷ سالهای ابتدایی ورود به خدمت، تجربهای باشد که در میدان جنگ به دست آورده است.
سرگئی بوگدان، رئیس بخش خدمات پرواز دفتر طراحی سوخو، در نوامبر ۲۰۲۵ اعلام کرده بود که استفاده رزمی از سوخو-۵۷ در اوکراین امکان آزمایش، اصلاح و ارتقای بیشتر طراحی این جنگنده را فراهم کرده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، مأموریتهای این جنگنده در جنگ اوکراین تنها به حملات زمینی محدود نبوده و شامل سرکوب پدافند هوایی، نبرد هوا به هوا، عملیات در مناطق دارای پوشش پدافندی سنگین و حملات دقیق شده است.
این موضوع برای روسیه اهمیت زیادی دارد. زیرا یک جنگنده پیشرفته زمانی ارزش واقعی خود را نشان میدهد که بتواند فناوریهایش را در شرایط واقعی جنگ به کار بگیرد.
از این منظر، اوکراین برای سوخو-۵۷ به یک میدان آزمون بزرگ تبدیل شده است؛ میدانی که میتواند نقاط قوت و ضعف این هواپیما را آشکار کند و به روسیه امکان اصلاح تدریجی طراحی و تاکتیکهای استفاده از آن را بدهد.
از چند فروند محدود تا حضور در اودسا
سوخو-۵۷ زمانی که جنگ اوکراین آغاز شد، یک دارایی بسیار محدود برای نیروی هوافضای روسیه بود. امروز اما برآوردهای رسانهای از ناوگانی حدود ۵۰ تا ۶۰ فروند عملیاتی حکایت دارند.
همین رشد تعداد باعث شده است استفاده از این جنگنده در میدان نبرد افزایش پیدا کند.
گزارشهایی از افزایش فعالیت سوخو-۵۷ در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ منتشر شده و حالا حضور دو فروند از این جنگنده در حملات ۲۳ اوت به اودسا، نشانه دیگری از ورود تدریجی آن به مرحله جدیدی از عملیات رزمی است.
اگر روند افزایش تولید ادامه پیدا کند و موتورهای جدید و سامانههای پیشرفتهتر نیز وارد ناوگان شوند، سوخو-۵۷ میتواند در سالهای آینده نقش مهمتری در نیروی هوایی روسیه ایفا کند.
حضور دو فروند از این جنگنده در آسمان اودسا، بنابراین فقط خبر حضور دو هواپیمای پیشرفته در یک حمله نیست؛ نشانهای از آن است که جنگندهای که سالها درگیر توسعه و تأخیر بود، حالا آرامآرام در حال تبدیل شدن به یکی از ابزارهای جدی قدرت هوایی روسیه در میدان جنگ اوکراین است.
لینک کپی شد
گزارش خطا