ادای دیده‌شدن در فضای مجازی؛ تشدید نمایش رنج و فرسایش اعتماد عمومی

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، فضای مجازی بر پایه جلب توجه فعالیت می‌کند و معمولا محتوایی که احساسات مخاطب را بیشتر درگیر کند، شانس بیشتری برای دیده‌شدن و درآمدزایی دارد. به همین دلیل، گاهی گریه، دعوا، روایت مشکلات شخصی و نمایش رنج، سریع‌تر از محتوای آموزشی و سازنده بازدید می‌گیرد.

تولید محتوای مفید، فرهنگی و مهارتی به زمان، دانش و مسئولیت‌پذیری نیاز دارد، اما برانگیختن هیجان لحظه‌ای مخاطب، مسیر ساده‌تر و کم‌هزینه‌تری برای دیده‌شدن است. البته نباید هر فردی را که از درد یا مسئله‌ای در زندگی خود سخن می‌گوید، متهم به نقش‌بازی کردن کرد. مسئله از جایی آغاز می‌شود که رنج شخصی به یک سناریوی تکراری برای جذب مخاطب، گرفتن همدردی و کسب درآمد تبدیل شود.

تکرار بیش از اندازه محتوای اشک‌آلود و هیجانی می‌تواند مخاطب را دچار خستگی عاطفی کند. وقتی کاربران هر روز با حجم زیادی از گریه، التماس، دعوا و روایت‌های تلخ مواجه می‌شوند، ممکن است به‌مرور توان همدلی و واکنش خود را از دست بدهند. در چنین وضعیتی، اشک و رنج نیز اثرگذاری واقعی خود را از دست می‌دهد.

این موضوع باعث می‌شود اعتماد عمومی آسیب ببیند. اگر مخاطب بار‌ها احساس کند با عواطفش بازی شده است، ممکن است در مواجهه با یک نیازمند واقعی یا یک روایت حقیقی نیز تردید کند. در نتیجه، کسانی که واقعا به کمک و همدلی نیاز دارند، قربانی فضای بی‌اعتمادی می‌شوند که از نمایش‌های احساسی و غیرصادقانه به وجود آمده است.

سواد رسانه‌ای فقط به معنای تشخیص خبر جعلی نیست، بخش مهمی از آن، مراقبت از احساسات و تصمیم‌های ما در فضای مجازی است. مخاطب باید یاد بگیرد پیش از باور کردن، بازنشر کردن یا کمک مالی، کمی مکث کند، منبع را بشناسد و از قابل‌اعتماد بودن روایت مطمئن شود.

از سوی دیگر، بمباران محتوای ناامیدکننده می‌تواند بر روحیه عمومی نیز تأثیر بگذارد. وقتی صفحه‌های فضای مجازی مدام از شکست، بن‌بست، تحقیر و رنج پر شود، به‌خصوص نوجوانان و جوانان ممکن است تصور کنند زندگی فقط همین تصویر تلخ است و تلاش کردن فایده‌ای ندارد. در حالی که آنچه در شبکه‌های اجتماعی بیشتر دیده می‌شود، لزوما تصویر کامل و واقعی جامعه نیست، بلکه اغلب بخش هیجانی‌تر و پرسر‌وصداتر آن است.

امید دادن به معنای نادیده گرفتن مشکلات نیست. امید واقعی یعنی مسئله را ببینیم، درباره آن صادقانه حرف بزنیم و در کنار آن، راه‌حل‌ها، تجربه‌های موفق، آدم‌های پرتلاش و امکان تغییر را هم نشان دهیم. رسانه‌ها و فعالان فضای مجازی می‌توانند به‌جای تبدیل کردن رنج به ابزار دیده‌شدن، محتوایی تولید کنند که به مخاطب آگاهی، انگیزه و توان عمل بدهد.

نویسنده:‌ آلا توحیدی