گزارش|
اگر جادههای لرستان ملی است، چرا نگاه به آنها هنوز استانی است؟
لرستان در چهارراه ارتباطی غرب کشور ایستاده است؛ استانی که هم مسیر ترانزیت است، هم گذرگاه زائران اربعین و هم دروازه ورود گردشگران. با این حال، جادههایی که بار ملی بر دوش دارند، همچنان با چالشهایی مانند ایمنی، اعتبار و کیفیت ساخت دستوپنجه نرم میکنند.
به گزارش گروه استانهای خبرگزاری دانشجو، جاده در لرستان فقط یک مسیر برای رسیدن از شهری به شهر دیگر نیست؛ بخشی از شریان ارتباطی غرب و جنوبغرب کشور است؛ مسیری که خودروهای عبوری، ناوگان حمل کالا، مسافران و در ایام اربعین، خیل زائران را از محورهای مختلف استان عبور میدهد. با این حال، در استانی که موقعیت جغرافیایی آن میتواند یک مزیت بزرگ اقتصادی باشد، وضعیت برخی راهها، نقاط حادثهخیز، کیفیت روسازی و زیرسازی، کمبود منابع و طولانیشدن برخی پروژهها همچنان محل مطالبه مردم است.
لرستان با هفت استان همجوار شامل همدان، مرکزی، اصفهان، چهارمحالوبختیاری، خوزستان، ایلام و کرمانشاه، در موقعیتی قرار گرفته که راههای آن میتوانند نقش مهمی در اتصال بخشهایی از شمال و مرکز کشور به غرب و جنوبغرب ایفا کنند. این موقعیت، یک فرصت بزرگ برای استان است؛ اما فرصت زمانی به توسعه تبدیل میشود که زیرساخت متناسب با آن وجود داشته باشد.
شبکه راههای لرستان، مجموعهای از محورهای اصلی و فرعی است که ارتباط شهرستانهای استان با یکدیگر و همچنین ارتباط استان با همسایگان را برقرار میکند. از خرمآباد تا بروجرد، دورود، ازنا، الیگودرز، پلدختر، معمولان، کوهدشت، نورآباد، الشتر و دیگر شهرستانها، هر محور نقشی در جابهجایی مردم، کالا و مسافر دارد. در این میان، آزادراه خرمآباد ـ پلزال و محورهای منتهی به جنوب و غرب کشور، اهمیت بیشتری پیدا میکنند؛ زیرا این مسیرها تنها پاسخگوی نیاز شهروندان لرستان نیستند و بخشی از ترافیک عبوری کشور را نیز تحمل میکنند. همین واقعیت یک سؤال اساسی را پیش روی مدیریت استان و دستگاههای ملی قرار میدهد: آیا اعتبارات، نگهداری و توسعه این راهها نیز متناسب با نقش ملی آنها دیده میشود؟ اگر جادهای مأموریت ملی دارد، طبیعی است که نباید تمام بار توسعه و نگهداری آن بر دوش منابع محدود استانی قرار گیرد.
اربعین؛ مأموریت جدید برای راههای لرستان
در سالهای اخیر، اهمیت راههای لرستان با افزایش تردد زائران اربعین بیش از گذشته آشکار شده است. محورهای استان در مسیر تردد زائرانی قرار گرفتهاند که از استانهای مختلف کشور عازم مرزهای غربی میشوند و همین مسئله در ایام اربعین، حجم ترافیک را در بخشهایی از شبکه راهی استان به شکل محسوسی افزایش میدهد. در این میان، کوهدشت جایگاه ویژهای پیدا کرده است. بر اساس گزارشهای منتشرشده از مسئولان استان، زائران استانهای مختلف از محورهای کوهدشت به سمت مرزهای غربی عبور میکنند و این شهرستان در ایام اربعین میزبان مواکب و خدماترسانی به زائران است.
موکبهای کوهدشت، از جمله موکب صاحبالزمان(عج)، در مسیر تردد زائران به ارائه خدمات اسکان، پذیرایی و خدمات فرهنگی و بهداشتی میپردازند. اما مسئله فقط خدمترسانی موکبها نیست؛ وقتی یک مسیر به مسیر پرتردد زائران تبدیل میشود، مسئولیت دستگاههای متولی راه نیز سنگینتر میشود. راه باید برای حجم بالای تردد آماده باشد؛ نقاط حادثهخیز باید پیش از آغاز موج سفرها اصلاح شوند، تابلوها و علائم ایمنی وضعیت مناسبی داشته باشند، شانه راه و روشنایی در نقاط موردنیاز تقویت شود و امدادرسانی نیز با سرعت بیشتری انجام گیرد.
کوهدشت میتواند نمونهای از پیوند راه، اربعین و اقتصاد محلی باشد. وقتی زائر از استانهای مختلف از این مسیر عبور میکند، فرصت معرفی ظرفیتهای شهرستان نیز فراهم میشود؛ از محصولات محلی و صنایعدستی تا جاذبههای طبیعی و تاریخی. اما برای تبدیل این تردد به منفعت اقتصادی پایدار، صرفاً عبور خودرو کافی نیست. باید زیرساختهای گردشگری، خدمات بینراهی، مجتمعهای خدماتی، توقفگاهها، تابلوهای معرفی جاذبهها و دسترسی مناسب به نقاط گردشگری نیز توسعه پیدا کند. به عبارت دیگر، لرستان نباید فقط مسیر عبور زائر باشد؛ باید از این مسیر برای معرفی و توسعه ظرفیتهای خود نیز استفاده کند.
اما روی دیگر جاده؛ تصادف و مرگ
در کنار تمام این ظرفیتها، مسئلهای وجود دارد که نمیتوان آن را نادیده گرفت: تلفات جادهای. براساس آمار اعلامشده از سوی پزشکی قانونی لرستان، در سال ۱۴۰۴، ۳۹۹ نفر در حوادث رانندگی برونشهری و روستایی استان جان خود را از دست دادهاند. این آمار نسبت به سال قبل کاهش داشته است، اما همچنان عددی سنگین است و نشان میدهد ایمنی راهها باید یکی از اولویتهای جدی مدیریت استان باشد. هر یک از این اعداد، یک انسان است؛ یک پدر، مادر، فرزند یا سرپرست خانواده. از این منظر، کاهش تصادفات نباید تنها به آمار سالانه محدود شود؛ هدف باید این باشد که عوامل قابل پیشگیری تصادفات شناسایی و حذف شوند.
بدیهی است که تصادفات معلول یک عامل نیستند. خطای انسانی، سرعت غیرمجاز، سبقت، خستگی و خوابآلودگی و وضعیت خودرو از عوامل مؤثر در تصادفات هستند؛ اما کیفیت راه نیز یکی از مؤلفههای ایمنی است و نمیتوان آن را از معادله حذف کرد.
جادهای که فقط آسفالت شده، لزوماً جاده استاندارد نیست
یکی از مهمترین مطالبات مردم و رانندگان لرستان، توجه به کیفیت اجرای پروژههای راهسازی است. در نگاه عمومی، وقتی یک مسیر آسفالت میشود، تصور میشود مشکل راه حل شده است؛ در حالی که کیفیت واقعی جاده از لایههای زیرین آن آغاز میشود. سابگرید، ساببیس، بیس، تراکم، زهکشی، کیفیت مصالح، ضخامت لایهها و نحوه اجرای آسفالت همگی در عمر و ایمنی راه تأثیر دارند. اگر زیرسازی ضعیف باشد، آسفالت هرچقدر هم تازه باشد، نمیتواند برای مدت طولانی کیفیت مطلوب خود را حفظ کند. به همین دلیل، مطالبه اصلی نباید صرفاً افزایش کیلومتر آسفالت باشد؛ بلکه باید پرسید: آسفالت با چه کیفیتی اجرا شده است؟ زیرسازی آن چگونه بوده است؟ مصالح از چه منبعی تأمین شدهاند؟ آزمایشهای فنی چگونه انجام شده است؟ و مهمتر از همه: چه دستگاهی بر کیفیت واقعی اجرای پروژه نظارت کرده است؟
موضوع پیمانکاران نیز در پروژههای راهسازی اهمیت ویژهای دارد. در پروژهای که مستقیماً با ایمنی مردم ارتباط دارد، انتخاب پیمانکار صرفاً نباید بر مبنای قیمت تمامشده صورت گیرد. توان فنی، تجهیزات، ماشینآلات، نیروی متخصص، سابقه اجرای پروژههای مشابه و کیفیت کارهای قبلی باید در ارزیابی پیمانکاران نقش جدی داشته باشد. اگر پیمانکاری توان اجرای پروژهای با استاندارد موردنیاز را ندارد، واگذاری پروژه به او میتواند در نهایت هزینه بیشتری برای دولت و مردم ایجاد کند. از سوی دیگر، نظارت فنی باید واقعی، مستمر و قابل سنجش باشد.
مردم حق دارند بدانند پروژهای که با بودجه عمومی اجرا میشود، با چه استانداردی تحویل گرفته شده و اگر در مدت کوتاهی دچار خرابی شد، مسئولیت کیفیت آن بر عهده چه کسی است.
توسعه راههای لرستان نیازمند منابع مالی پایدار است. احداث بزرگراه، اصلاح نقاط حادثهخیز، نگهداری راههای موجود، روکش آسفالت و تکمیل پروژههای نیمهتمام، همگی هزینهبر هستند. از سوی دیگر، حجم تردد در برخی محورهای لرستان فقط ناشی از جمعیت استان نیست؛ مسافران بیناستانی، حملونقل کالا و تردد زائران اربعین نیز بر شبکه راهی استان بار وارد میکنند. بنابراین یکی از مطالبات جدی استان باید این باشد که در برنامهریزی اعتبارات، کارکرد ملی و ترانزیتی راههای لرستان نیز لحاظ شود.
اعتبار استانی محدود نمیتواند بهتنهایی پاسخگوی همه نیازهای شبکهای باشد که بخشی از بار ارتباطی کشور را تحمل میکند.
شهرستانها نباید در سایه خرمآباد دیده شوند
نگاه به راههای لرستان نباید فقط به مرکز استان محدود شود. بروجرد بهعنوان یکی از مهمترین شهرهای شمال استان، ارتباطات مهمی با استان مرکزی و دیگر نقاط کشور دارد. دورود و ازنا در شرق استان، در شبکه ارتباطی میان لرستان و استانهای مرکزی قرار گرفتهاند. الیگودرز از محورهای مهم ارتباطی شرق لرستان با اصفهان و مناطق مرکزی کشور برخوردار است. در جنوب استان، پلدختر و معمولان به دلیل ارتباط با خوزستان و نقش مسیرهای جنوبی اهمیت ویژهای دارند. در غرب و شمالغرب نیز کوهدشت، رومشکان، نورآباد و الشتر نیازمند توجه جدی به ارتقای محورهای ارتباطی خود هستند.
راههای این شهرستانها اگرچه از نظر جغرافیایی در داخل استان قرار دارند، اما آثار توسعه یا ضعف آنها مستقیماً بر اقتصاد و زندگی مردم تأثیر میگذارد.
لرستان یکی از استانهای برخوردار از ظرفیتهای متنوع گردشگری طبیعی و تاریخی است. آبشارها، رودخانهها، درهها، مناطق کوهستانی، آثار تاریخی و فرهنگی و جاذبههایی مانند قلعه فلکالافلاک و آبشار بیشه میتوانند گردشگری را به یکی از پایههای اقتصاد استان تبدیل کنند. در سال ۲۰۲۵، «محوطههای پیشاتاریخی دره خرمآباد» نیز در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. این پرونده شامل پنج غار و یک پناهگاه صخرهای است و شواهد سکونت انسان در این محوطهها به حدود ۶۳ هزار سال پیش بازمیگردد. یونسکو در معرفی این مجموعه، دره خرمآباد را بخشی از مسیر مهم پراکنش انسان از آفریقا به اوراسیا توصیف کرده است.
این اتفاق، ظرفیت گردشگری لرستان را وارد مرحله تازهای کرده است؛ اما سؤال اینجاست که آیا شبکه راهی استان آمادگی لازم برای استفاده از این فرصت را دارد؟ گردشگر باید بتواند با امنیت و سهولت به مقصد برسد. اگر راه نامناسب باشد، تابلوهای راهنمای گردشگری کافی نباشد، دسترسی به جاذبهها دشوار باشد و خدمات جادهای متناسب با حجم سفر توسعه پیدا نکرده باشد، بخش مهمی از ظرفیت گردشگری استان همچنان بالقوه باقی خواهد ماند.
اکنون مطالبه مردم لرستان از مسئولان، مطالبهای روشن و قابل اندازهگیری است. اصلاح نقاط حادثهخیز، تکمیل محورهای نیمهتمام، ارتقای کیفیت زیرسازی و آسفالت، استفاده از پیمانکاران متخصص و توانمند، تقویت نظارت فنی، تأمین اعتبار پایدار و نگاه ملی به محورهای پرتردد استان. مردم باید بدانند برای هر محور چه برنامهای وجود دارد؛ چه میزان اعتبار اختصاص یافته، پروژه چه میزان پیشرفت دارد و چه زمانی قرار است به نتیجه برسد. همچنین لازم است دستگاههای متولی، گزارشهای دقیقتری از وضعیت نقاط حادثهخیز، اقدامات انجامشده و میزان کاهش یا افزایش حوادث در هر محور ارائه کنند. شفافیت در این حوزه فقط یک مطالبه رسانهای نیست؛ بخشی از مسئولیت مدیریت ایمنی راههاست.
سؤال آخر؛ چه کسی پاسخگوست؟
وقتی یک محور هم مسیر تردد بیناستانی است، هم مسیر حملونقل کالا، هم در ایام اربعین پذیرای حجم سنگین زائران میشود و هم دروازه ورود گردشگران به استان است، دیگر نمیتوان آن را صرفاً یک جاده معمولی تلقی کرد. چنین محوری به نگاه ملی، اعتبار متناسب، طراحی اصولی، پیمانکار متخصص و نظارت مستمر نیاز دارد. از مسئولان استان، وزارت راه و شهرسازی، سازمان راهداری، نمایندگان مردم در مجلس و دستگاههای نظارتی باید پرسید: برای کاهش تلفات جادهای لرستان چه برنامه مشخصی وجود دارد؟ کدام نقاط حادثهخیز در اولویت قرار گرفتهاند؟ اعتبارات راههای استان چه میزان است و چه مقدار از آن واقعاً تخصیص یافته؟ کیفیت اجرای پروژهها چگونه کنترل میشود؟ و چرا برخی پروژههای راهسازی برای سالها در انتظار تکمیل باقی میمانند؟
اینها سؤالاتی است که پاسخ آنها باید در میدان و روی جاده دیده شود، نه فقط در گزارشهای اداری. لرستان امروز بیش از آنکه به وعدههای تازه نیاز داشته باشد، به جادههای ایمن و باکیفیت نیاز دارد؛ جادههایی که جان مردم را حفظ کنند، بار ترانزیتی کشور را به مقصد برسانند، زائران را با امنیت عبور دهند و گردشگران را به ماندن در استان ترغیب کنند.
لرستان در چهارراه ارتباطی کشور ایستاده است؛ ظرفیت ترانزیت را دارد، مسیر اربعین است، جاذبه گردشگری دارد و شهرستانهایش هرکدام بخشی از این شبکه را تشکیل میدهند. اما توسعه زمانی آغاز میشود که این ظرفیتها فقط روی نقشه باقی نمانند. جاده باید مسیر رسیدن به توسعه باشد، نه یکی از موانع آن. و امروز مطالبه مردم لرستان از مسئولان روشن است: راهی بسازید و نگه دارید که مردم بتوانند با خیال آسوده از آن عبور کنند؛ زیرا پشت هر کیلومتر جاده، زندگی انسانهایی جریان دارد که حق دارند سالم به مقصد برسند.
لینک کپی شد
گزارش خطا
اخبار مرتبط
