بانوی ایرانی که با یک ایده متفاوت، قهرمان بریکس شد

به گزارش خبرنگار دانشگاه خبرگزاری دانشجو، تصور کنید یک پهپاد بدون آنکه نیروی انسانی مجبور باشد تمام مسیر یک خط راه‌آهن یا بخش‌های مختلف یک پل را به صورت دستی بررسی کند، از این زیرساخت‌ها تصویربرداری کند و بعد یک سامانه هوش مصنوعی تصاویر را بررسی کرده و نقاط آسیب‌دیده را مشخص کند. این ایده حالا یک طرح ایرانی است که در یکی از رقابت‌های بین‌المللی استارتاپی به رتبه نخست رسیده است.

اعظم کرمی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید باهنر کرمان و مدیرعامل شرکت دانش‌بنیان «داده‌کاوی ویرا ژرف کویر»، با ارائه طرح «پایش هوشمند خطا‌های خطوط ریل راه‌آهن و پل‌ها با کمک پهپاد و هوش مصنوعی» در چهارمین دوره مسابقات استارتاپی زنان بریکس ۲۰۲۶، در بخش «انرژی، زیرساخت و حمل‌ونقل» مقام نخست را به دست آورد. طبق اعلام منابع منتشرکننده این خبر، نمایندگان روسیه و هند پس از طرح ایرانی در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند.

از ۵۰۶ طرح تا ۱۸ فینالیست

مسابقات BRICS WBA Women's Startup Contest ۲۰۲۶ با هدف شناسایی و حمایت از استارتاپ‌های تحت رهبری زنان در کشور‌های عضو بریکس برگزار شد. این رقابت در شش حوزه اصلی شامل سلامت و تندرستی، کشاورزی و امنیت غذایی، آموزش و مهارت، انرژی و زیرساخت و حمل‌ونقل، تجارت و تحول دیجیتال و توسعه پایدار برگزار شده است.

بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی صندوق سرمایه‌گذاری خطرپذیر فولاد مبارکه، بیش از ۵۰۶ طرح در این دوره حضور داشتند و در نهایت تنها ۱۸ طرح به مرحله نهایی رسیدند. رقابت نهایی نیز در روز‌های ۹ تا ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ در دهلی‌نو برگزار شد.

بنابراین، اهمیت موفقیت طرح ایرانی فقط در کسب یک عنوان بین‌المللی خلاصه نمی‌شود؛ این طرح توانسته در حوزه‌ای رقابت کند که مستقیماً با ایمنی زیرساخت‌های حمل‌ونقل و کاهش هزینه‌های نگهداری آنها ارتباط دارد.

پهپاد قرار است چه کاری انجام دهد؟

در روش‌های سنتی، بررسی وضعیت خطوط ریلی و پل‌ها به بازرسی‌های میدانی و حضور نیرو‌های متخصص در محل وابسته است. این فرآیند در زیرساخت‌های گسترده می‌تواند زمان‌بر باشد و بررسی تمام نقاط یک مسیر طولانی نیز کار ساده‌ای نیست.

ایده مطرح‌شده از سوی شرکت «داده‌کاوی ویرا ژرف کویر» بر استفاده همزمان از پهپاد و هوش مصنوعی استوار است. پهپاد می‌تواند از بخش‌های مختلف زیرساخت تصویربرداری کند و داده‌های تصویری را برای تحلیل در اختیار سامانه هوشمند قرار دهد.

در مرحله بعد، الگوریتم‌های هوش مصنوعی می‌توانند تصاویر را برای پیدا کردن نشانه‌های آسیب یا خطا بررسی کنند. در واقع، به جای اینکه تمام تصاویر توسط نیروی انسانی بررسی شوند، بخشی از فرآیند شناسایی و دسته‌بندی ایرادات به سیستم هوشمند سپرده می‌شود.

این موضوع در زیرساخت‌هایی مانند خطوط راه‌آهن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ چرا که یک شبکه ریلی می‌تواند کیلومتر‌ها طول داشته باشد و پایش مستمر آن نیازمند زمان، نیروی انسانی و هزینه قابل توجه است.

چرا پایش هوشمند اهمیت دارد؟

پایش منظم زیرساخت تنها برای پیدا کردن خرابی‌های موجود نیست؛ هدف مهم‌تر، شناسایی زودهنگام مشکلات و جلوگیری از تبدیل شدن آنها به آسیب‌های جدی‌تر است. اگر یک نقص در مراحل اولیه شناسایی شود، امکان برنامه‌ریزی برای تعمیر و نگهداری آن وجود دارد. این موضوع می‌تواند هزینه‌های تعمیرات اساسی را کاهش دهد و از طرف دیگر، به افزایش ایمنی زیرساخت کمک کند.

طرح ارائه‌شده از سوی کرمی نیز با همین نگاه معرفی شده است؛ یعنی استفاده از فناوری‌های پهپادی و هوش مصنوعی برای شناسایی و پایش خطا‌ها و آسیب‌های موجود در زیرساخت‌های حیاتی مانند خطوط ریلی و پل‌ها  البته باید توجه داشت که این فناوری قرار نیست لزوماً جایگزین کامل کارشناسان انسانی شود. خروجی یک سامانه هوشمند در چنین کاربرد‌هایی می‌تواند به عنوان ابزار کمکی برای شناسایی نقاط مشکوک و اولویت‌بندی بازرسی‌ها مورد استفاده قرار گیرد و بررسی نهایی همچنان می‌تواند به متخصصان واگذار شود.

یک موفقیت تکرارشونده

این نخستین حضور موفق شرکت «داده‌کاوی ویرا ژرف کویر» در رقابت‌های بریکس نیست. طبق گزارش منتشرشده، این شرکت در سال ۲۰۲۴ نیز در حوزه هوش مصنوعی مقام نخست این رویداد را به دست آورده بود. فعالیت‌های این شرکت در حوزه‌هایی مانند پایش هوشمند زیرساخت‌ها، معدن‌کاری هوشمند و کشاورزی هوشمند نیز گزارش شده است؛ از سوی دیگر، نام اعظم کرمی در ساختار شاخه ایرانی ائتلاف کسب‌وکار زنان بریکس نیز دیده می‌شود و در وب‌سایت رسمی این مجموعه به عنوان عضو شاخه ایرانی و رئیس کارگروه توسعه نوآورانه معرفی شده است.

مسابقات امسال نیز صرفاً یک رقابت ایده‌محور نبوده است. در معیار‌های رسمی ارزیابی، موضوعاتی مانند میزان اثرگذاری و پایداری، نوآوری راهکار، امکان تجاری‌سازی، قابلیت توسعه در کشور‌های بریکس، آمادگی فناوری و شبکه همکاری‌ها در نظر گرفته شده است. به این ترتیب، حضور یک طرح ایرانی در میان برگزیدگان این رقابت را می‌توان از زاویه دیگری نیز دید؛ اینکه مسئله پایش زیرساخت‌های حمل‌ونقل، یک مسئله جهانی است و فناوری‌هایی مانند پهپاد و هوش مصنوعی می‌توانند بخشی از راهکار آینده برای مدیریت و نگهداری این زیرساخت‌ها باشند.

در نهایت، آنچه طرح «پایش هوشمند خطا‌های خطوط ریل راه‌آهن و پل‌ها» را جذاب می‌کند، ترکیب دو فناوری برای حل یک مسئله واقعی است؛ پهپاد برای دیدن، هوش مصنوعی برای تحلیل و نیروی متخصص برای تصمیم‌گیری. ترکیبی که اگر از مرحله طرح و رقابت به استفاده گسترده در زیرساخت‌های واقعی برسد، می‌تواند شیوه پایش و نگهداری بخشی از شبکه‌های حمل‌ونقل را تغییر دهد.