مهسا طاهری؛ دختری از دانشگاه اراک که با فتح قله‌های هوافضا شهید شد

به گزارش خبرنگار دانشگاه خبرگزاری دانشجو، در روایت‌هایی که از روزهای جنگ و حملات هدفمند رژیم صهیونیستی به ایران منتشر شده، نام‌هایی وجود دارند که کمتر از آنچه شایسته آنان است، شنیده شده‌اند؛ انسان‌هایی که زندگی خود را در مسیر علم، پژوهش و پیشرفت کشور قرار دادند و سرانجام در جریان این حملات جان باختند. در میان این نام‌ها، شهیده دکتر مهسا طاهری، دانش‌آموخته و پژوهشگر حوزه شیمی ـ فیزیک و فناوری‌های مرتبط با صنایع دفاعی، جایگاهی ویژه دارد.

بر اساس اطلاعات ارائه‌شده درباره زندگی او، مهسا طاهری متولد سال ۱۳۷۲ در اراک بود؛ دختری از خانواده‌ای مؤمن و فرهیخته که مسیر تحصیل و پژوهش را از دانشگاه اراک آغاز کرد و سپس برای ادامه تحصیل راهی زنجان و تهران شد. او در رشته شیمی محض تحصیل کرد و در ادامه، تحصیلات تخصصی خود را در مقطع دکتری در دانشگاه تربیت مدرس دنبال کرد.

مسیر علمی او اما در همان چارچوب معمول دانشگاهی متوقف نماند. طاهری پس از پایان تحصیلات، وارد حوزه‌هایی از فناوری شد که ارتباط مستقیمی با توانمندی‌های راهبردی کشور داشت؛ حوزه‌ای که بنا بر روایت‌های منتشرشده، سرانجام او را به یکی از نیروهای متخصص در پروژه‌های موشکی و مواد پیشرفته دفاعی تبدیل کرد.

از دانشگاه تا پروژه‌های راهبردی

زندگی حرفه‌ای مهسا طاهری را می‌توان نمونه‌ای از مسیری دانست که در آن دانش دانشگاهی به نیازهای واقعی کشور پیوند می‌خورد. او تحصیلات خود را در اراک آغاز کرد، برای مقطع کارشناسی ارشد به زنجان رفت و سپس برای تحصیل در مقطع دکتری به تهران آمد.

آنچه در روایت‌های مربوط به او بیش از همه جلب توجه می‌کند، انتخاب مسیر شغلی پس از پایان تحصیلات است. بنا بر این روایت‌ها، طاهری با وجود دریافت پیشنهادها و دعوت‌هایی از خارج از کشور، تصمیم گرفت فعالیت خود را در ایران ادامه دهد و در سال‌های پایانی زندگی، بخش مهمی از توان و وقت خود را صرف پروژه‌های علمی و فناورانه کشور کند.

این انتخاب، به‌ویژه برای یک پژوهشگر جوان، صرفاً یک تصمیم شغلی نبود؛ بلکه انتخاب مسیری بود که می‌توانست با دشواری، محدودیت و حتی خطر همراه باشد.

قطعه‌ای از یک موشک؛ یادگاری از یک دانشمند

شاید یکی از ملموس‌ترین نشانه‌ها برای درک نوع فعالیت علمی مهسا طاهری، قطعه فلزی باشد که به‌عنوان یادگاری از فعالیت‌های او معرفی شده است.

بر اساس توضیحی که همراه این قطعه ارائه شده، این بخش از موشک برای آزمایش لایه رادارگریز و حرارت‌گیر مورد استفاده قرار گرفته و گفته شده است که این ماده، نخستین ماده ساخته‌شده توسط شهیده طاهری بوده و از نمونه آمریکایی مورد مقایسه، کامل‌تر بوده است.

اگر این روایت را در کنار سابقه تحصیلی و تخصصی او قرار دهیم، اهمیت فعالیتش روشن‌تر می‌شود. فناوری‌های مرتبط با مواد پیشرفته، پوشش‌های مقاوم در برابر حرارت و فناوری‌های کاهش آشکارسازی راداری، از جمله حوزه‌هایی هستند که به دانش چندرشته‌ای نیاز دارند و در صنایع پیشرفته، کاربردهای راهبردی پیدا می‌کنند.

از همین رو، آن قطعه فلز صرفاً یک تکه از یک سامانه فنی نیست؛ برای خانواده و همکاران او، می‌تواند نمادی از سال‌هایی باشد که یک پژوهشگر جوان، دانش خود را در خدمت یک پروژه ملی قرار داده است.

روزهایی که زندگی او را به خطر انداخت

فعالیت در پروژه‌های راهبردی، به‌ویژه در حوزه‌های دفاعی، طبیعتاً با حساسیت‌های امنیتی همراه است. در روایت مربوط به زندگی طاهری، این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که گفته می‌شود او در سال‌های پایانی عمر، با وجود امکان فعالیت در خارج از کشور، مسیر خود را در ایران ادامه داد.

بر اساس این روایت، از کشورهایی همچون نروژ و دیگر کشورهای غربی پیشنهادهایی برای ادامه فعالیت دریافت کرده بود؛ پیشنهادهایی که می‌توانست شرایط متفاوتی برای زندگی شخصی و حرفه‌ای او رقم بزند.

با این حال، او در ایران ماند.

در اینجا، انتخاب او را می‌توان در چارچوب یک پرسش بزرگ‌تر دید: یک نخبه علمی تا چه اندازه حاضر است میان فرصت‌های فردی و احساس مسئولیت نسبت به کشورش انتخاب کند؟

پاسخ زندگی مهسا طاهری، دست‌کم بر اساس روایت‌های منتشرشده، روشن است؛ او مسیر دشوارتر را انتخاب کرد.

حمله‌ای که به زندگی یک دانشمند پایان داد

در اسفندماه ۱۴۰۴، محل سکونت مهسا طاهری در جریان حملات رژیم صهیونیستی مورد هدف قرار گرفت. در روایت ارائه‌شده از این حادثه، این حمله هدفمند توصیف شده و طاهری نیز در جریان آن جان خود را از دست داد.

اما بخش تلخ‌تر ماجرا پس از حمله آغاز شد.

شدت حادثه به اندازه‌ای بود که بنا بر اطلاعات ارائه‌شده، شناسایی پیکر او از طریق آزمایش DNA انجام شد. خانواده برای شناسایی پیکر، ناچار به انجام آزمایش ژنتیکی شدند و گفته شده است که نمونه DNA پدر او در این فرایند مورد استفاده قرار گرفت. برای خانواده یک انسان، دشوارتر از شنیدن خبر مرگ، شاید لحظه‌ای باشد که حتی امکان شناسایی چهره عزیزشان نیز وجود نداشته باشد.

روایتی که درباره طاهری نقل شده، همین تلخی را نشان می‌دهد: مادری که روزها در انتظار بازگشت فرزندش بود و سرانجام پس از گذشت روزهایی از شهادت، تنها از طریق آزمایش DNA توانست از سرنوشت او مطمئن شود.

دوازده روز انتظار

در روایت‌های منتشرشده درباره خانواده مهسا طاهری آمده است که مادر او پس از آغاز جنگ، دوازده روز مهسا را ندید و پس از آن نیز تا مدتی از سرنوشت دقیق او اطلاعی نداشت.

این فاصله، برای خانواده‌ای که نمی‌داند عزیزش زنده است یا نه، فقط گذشت چند روز در تقویم نیست؛ هر ساعت آن می‌تواند با امید و اضطراب سپری شود.

سرانجام، حدود ده روز پس از شهادت، پیکر او با آزمایش DNA شناسایی و به خانواده بازگردانده شد.

بدین ترتیب، زندگی دختری که سال‌ها با کتاب، آزمایشگاه، پژوهش و فناوری گره خورده بود، در سکوت و بدون آنکه بسیاری از مردم نامش را بدانند، به پایان رسید.

یک جامعه زمانی می‌تواند قدر سرمایه انسانی خود را بداند که داستان زندگی دانشمندان، پژوهشگران، معلمان، پزشکان، مهندسان و دیگر نیروهای متخصص خود را نیز به اندازه کافی روایت کند.

چرا جامعه مهسا طاهری را نمی‌شناسد؟ شاید مهم‌ترین پرسش همین باشد.

چگونه ممکن است یک دختر جوان ایرانی، پس از سال‌ها تحصیل، کسب مدرک دکتری و فعالیت در حوزه‌های تخصصی، در پروژه‌های راهبردی کشور نقش داشته باشد و در نهایت جان خود را از دست بدهد، اما بخش بزرگی از جامعه حتی نام او را نشنیده باشد؟

پاسخ را باید در پیچیدگی رابطه میان علم، رسانه و جامعه جست‌وجو کرد.

بخش قابل توجهی از فعالیت دانشمندان به‌طور طبیعی پشت درهای آزمایشگاه‌ها و مراکز پژوهشی انجام می‌شود. بسیاری از پروژه‌های راهبردی نیز به دلیل ماهیت تخصصی یا ملاحظات امنیتی، امکان انتشار عمومی جزئیات ندارند. نتیجه این می‌شود که فاصله‌ای میان «اهمیت واقعی یک فرد» و «میزان شناخت عمومی از او» شکل می‌گیرد.

مهسا طاهری می‌تواند نمونه‌ای از همین فاصله باشد.

مسئله‌ای فراتر از یک نام

روایت زندگی طاهری تنها روایت یک شهیده نیست؛ روایت نسلی از جوانانی است که بخش مهمی از زندگی خود را صرف یادگیری و تخصص کرده‌اند.

او از اراک آغاز کرد، در مسیر تحصیل جابه‌جا شد، به دانشگاه‌های دیگر رفت، مدارج علمی را پشت سر گذاشت و در نهایت وارد حوزه‌ای شد که دانش تخصصی او را در خدمت فناوری‌های پیشرفته قرار می‌داد.

چنین مسیری نشان می‌دهد که سرمایه اصلی یک کشور فقط منابع طبیعی، تجهیزات یا زیرساخت‌ها نیست؛ سرمایه انسانی و علمی، یکی از مهم‌ترین دارایی‌های هر کشور است.

از دست رفتن یک پژوهشگر، فقط از دست رفتن یک انسان نیست؛ سال‌ها آموزش، تجربه، دانش، ایده و آینده‌ای که می‌توانست در اختیار کشور قرار گیرد نیز از دست می‌رود.

یادگاری که باقی ماند

امروز از مهسا طاهری، علاوه بر خاطرات خانواده و همکارانش، تصویری از یک قطعه فلزی نیز باقی مانده است؛ قطعه‌ای که گفته می‌شود بخشی از کار علمی او را نمایندگی می‌کند.

شاید برای فردی که از بیرون به آن نگاه می‌کند، تنها یک تکه فلز باشد.

اما برای خانواده‌اش، این قطعه می‌تواند بخشی از هویت علمی فرزندشان باشد؛ یادآوری اینکه مهسا در چه مسیری قدم گذاشت و چرا آن مسیر برایش اهمیت داشت.

پشت این قطعه، سال‌ها درس خواندن، آزمایش کردن، شکست خوردن، دوباره تلاش کردن و رسیدن به نتیجه قرار دارد.

و شاید ارزشمندترین بخش این یادگار، نه خود فلز، بلکه داستان انسانی باشد که آن را ساخته است.

یکی از وظایف رسانه‌ها در چنین شرایطی، فقط انتشار خبر نیست؛ بلکه ثبت روایت انسان‌هایی است که ممکن است در هیاهوی اخبار گم شوند.

اگر قرار است نسل جوان با مفهوم «دانش برای ایران» آشنا شود، باید نمونه‌های واقعی آن را نیز بشناسد.

مهسا طاهری می‌تواند یکی از این نمونه‌ها باشد؛ دختری که از اراک آغاز کرد، تحصیل کرد، به مدارج عالی علمی رسید و بنا بر روایت‌های منتشرشده، با وجود فرصت‌های مهاجرت، تصمیم گرفت فعالیت خود را در ایران ادامه دهد.

پایان زندگی او تلخ بود؛ اما روایت زندگی‌اش می‌تواند به یک پرسش مهم برای نسل بعد تبدیل شود:

آیا جامعه‌ای که برای ساخت آینده خود به دانشمند نیاز دارد، به اندازه کافی داستان دانشمندانش را روایت می‌کند؟

نام مهسا طاهری نباید تنها در فهرست قربانیان یک جنگ باقی بماند.

او، بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، پیش از آنکه یک نام در میان شهدای جنگ باشد، یک دانش‌آموخته، پژوهشگر و نیروی متخصص بود؛ انسانی که سال‌ها برای رسیدن به جایگاه علمی خود تلاش کرد و در نهایت دانشش را در مسیر فعالیت‌های راهبردی کشور به کار گرفت.

روایت زندگی او همچنین یادآور این واقعیت است که در پس هر خبر از کشته‌شدن یک انسان، یک زندگی کامل وجود دارد؛ کودکی، خانواده، سال‌های مدرسه، دانشگاه، دوستان، آرزوها و آینده‌ای که دیگر فرصت تحقق پیدا نکرد.

مهسا طاهری تنها در لحظه شهادت تعریف نمی‌شود؛ او در سال‌هایی تعریف می‌شود که درس خواند، پژوهش کرد و برای ساختن چیزی تلاش کرد که آن را برای کشورش مفید می‌دانست.

و شاید امروز، مهم‌ترین کاری که می‌توان برای گرامیداشت او انجام داد، این باشد که نامش از میان خبرهای کوتاه عبور نکند؛ بلکه داستان زندگی، علم و انتخابش برای مردم ایران روایت شود.

مهسا طاهری؛ نامی که شاید دیر شناخته شود، اما نباید فراموش شود.