هوش مصنوعی و دگرگونی رفتار سازمانی؛ هشدار نسبت به تضعیف کرامت انسانی و هویت شغلی

 به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو؛ اکبر عرفانی‌فر در مصاحبه‌ای در خصوص تأثیر فراگیر شدن هوش مصنوعی در سازمان‌ها از منظر مدیریت رفتار سازمانی، بیان داشت که رواج گسترده هوش مصنوعی در محیط‌های کاری، رفتار سازمانی را در سه سطح فردی، گروهی و سازمانی دستخوش تغییرات بنیادین کرده است. وی در این‌باره اظهار داشت: «آنچه پیش روی سازمان‌هاست، بدون شک یک انقلاب در نحوه کارکرد انسان‌ها در محیط‌های کاری است.»

وی با اشاره به اینکه هوش مصنوعی کار‌های اجرایی و الگوریتمی را بسیار سریع‌تر و دقیق‌تر از انسان انجام می‌دهد، افزود: «از ورود و ثبت داده‌ها و تجمیع اطلاعات گرفته تا تحلیل‌های پیچیده، هر کاری که نیاز به مداخله انسانی نداشته و دارای الگوریتم مشخصی باشد، هوش مصنوعی آن را با سرعت و دقت بالا انجام می‌دهد.»

تضعیف انگیزه، هویت و ارتباطات کارکنان

این دانش‌آموخته مدیریت، ناامنی شغلی، کاهش عزت‌نفس، تضعیف انگیزه و کاهش تعاملات همکاران را از مهم‌ترین پیامد‌های ورود هوش مصنوعی به سازمان‌ها دانست و گفت: «هنگامی که کارکنان احساس کنند ارزش و جایگاه‌شان به‌تدریج از سوی یک ماشین هوشمند تهدید می‌شود، انگیزه درونی و هویت شغلی‌شان آسیب می‌بیند.»

وی تصریح کرد: «وقتی هر پرسشی در لحظه توسط هوش مصنوعی پاسخ داده می‌شود، دیگر لزومی به گفت‌و‌گو با همکاران و مشورت‌ها و تبادل نظر‌های کاری باقی نمی‌ماند». به گفته عرفانی‌فر، همین کاهش ارتباطات، هیجانات مفید سازمانی را از بین می‌برد و زمینه فرسودگی شغلی و تضعیف مهارت‌های ارتباطی و کلامی را فراهم می‌کند.

احتمال تضعیف کرامت انسانی

وی با تأکید بر ضرورت حضور انسان در چرخه تصمیم‌گیری سازمانی اظهار داشت: «درست نیست همه الگوریتم‌ها و تمام مراحل فرایند‌های سازمانی به هوش مصنوعی واگذار شود. بلکه خروجی هوش مصنوعی باید به انسان تحویل داده شود تا آن را بررسی و تأیید و در صورت نیاز اصلاح نماید». به گفته این کارشناس مدیریت، با واگذاری تدریجی کار‌ها به هوش مصنوعی (به عنوان یک ماشین یادگیرنده)، بسیاری از مباحث سنتی رفتار سازمانی نظیر عدالت رویه‌ای و عدالت توزیعی و ... رنگ می‌بازد و کارکنانی که تسلط بیشتری بر استفاده از هوش مصنوعی داشته باشند، خواسته یا ناخواسته در اولویت سازمان‌ها قرار می‌گیرند.

عرفانی‌فر در بخش دیگری از این گفت‌و‌گو، تأثیر هوش مصنوعی بر هویت و کرامت انسانی را مورد توجه قرار داد و گفت: «انسان‌ها در اسلام دارای کرامت ذاتی هستند و شأن و منزلت انسانی آنان نباید زیر سؤال برود. هر چند هوش مصنوعی به دست انسان ساخته شده است، اما در حال حاضر برداشت غالب این است که به تدریج به عنوان رقیبی در برابر هوش طبیعی انسان عمل خواهد کرد».

تغییر رهبری و جایگزینی تیم‌ها

این دانش‌آموخته دکترای مدیریت، تغییر الگو‌های رهبری در سازمان‌ها را نیز اجتناب‌ناپذیر دانست و افزود: «به نظر می‌رسد با گسترش بیش از پیش نقش و جایگاه هوش مصنوعی در سازمان‌ها، رهبران دیگر چندان نیازی به استفاده گسترده از مهارت‌های نفوذ و الهام‌بخشی نخواهند داشت؛ زیرا انسان دیگر آن نقش و عاملیت گذشته را در سازمان نخواهد داشت». وی همچنین پیش‌بینی کرد که در بسیاری از امور تحلیلی و داده‌محور، هوش مصنوعی تقریباً به طور کامل جایگزین تیم‌ها و گروه‌های کاری انسانی خواهد شد.

مزیت هوش مصنوعی: تصمیم‌گیری بدون سوگیری

با وجود این آسیب‌ها، عرفانی‌فر مزیت مهم هوش مصنوعی را مصونیت آن در برابر سوگیری‌های شناختی و تله‌های ذهنی مدیران دانست و گفت: «هوش مصنوعی دچار خطای ذهنی و سوگیری شناختی نمی‌شود و می‌تواند بدون خطا‌های شناختی مانند تفکر قالبی یا خطای هاله‌ای، داده‌ها را تحلیل کند». به گفته وی، این ویژگی می‌تواند گامی رو به جلو در تصمیم‌گیری‌های سازمانی باشد.

تأکید بر نقش نهایی انسان

وی در پایان تأکید کرد: باید مراقبت شود که تصمیم‌گیری نهایی همچنان در اختیار انسان باقی بماند و هوش مصنوعی به‌عنوان یک ابزار و دستیار هوشمند در کنار انسان ایفای نقش کند، نه به‌عنوان تصمیم‌گیرنده نهایی و همه‌کاره سازمان. وی هشدار داد: «اگر از آسیب‌های احتمالی هوش مصنوعی غافل شویم و این مسیر را بدون ضابطه پیش ببریم، در آینده صدمات انسانی شدیدی را متحمل خواهیم شد».