«فیلم‌های حریم خصوصی»، تنها راه نجات سینما

گروه فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»؛ در بین همه‌ی ژانرهای سینمایی شاید تنها ژانری که آنگونه که می‌بایست به آن تا کنون توجه می‌شده و نشده است، ژانر «فیلم‌های حریم خصوصی» است.

علی رغم وجود فشارهای فرهنگی_سیاسی و خفقان شدید موجود برای نپرداختن به این ژانر، تا کنون شاهد نمونه‌های بسیار ماندگار و به یاد ماندنی در این حوزه از سینمای بومی بوده‌ایم.

آثار فاخری که هر کدام برای عوامل و دست‌اندرکارانشان، شهرت و نام بزرگی را در ذهن هر بیننده‌ای به یادگار گذاشته اند.

در بین اهالی سینما در قیاس با دیگر ژانرهای سینمایی، این دسته از آثار، به دلیل ویژگی‌های خاص و منحصر به فرد، از احترام خاصی برخوردارند؛ از جمله آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

 

این دسته از آثار سینمایی، به دور از هرگونه فشار، اعمال نظرهای شخصی و سلیقه‌ای، سانسورهای موجود در فضای سینمایی، اظهار نظرهای مغرضانه‌ی منتقدان و... به نحوی کاملاً آزادانه، خودجوش و خودکفا به مرحله تولید می‌رسند. این ویژگی را شاید بتوان مهم‌ترین ویژگی این آثار دانست که صاحب اثر در فیلم خود می‌تواند به راحتی آنچه که در ذهن می‌پروراند را جلوی دوربین عملی کند و شخصی‌ترین مسائل را به مخاطب خود ارائه بدهد.

 

گیشه‌ای شدن فیلمنامه‌ها، تکرار و نداشتن حرف تازه و ... آفت‌های مهمی هستند که هر اثر سینمایی را تهدید می‌کند. این در حالیست که «فیلم‌های حریم خصوصی» بالفطره از این گزند، محفوظند. تنوع در داستان، بازیگران استفاده شده، لوکیشن‌ها و ... همه و همه عواملی هستند که تازگی و پویایی این نوع از فیلم‌ها را همواره حفظ می‌کند.

 

«یک فیلم اگر دیده نشود، فیلم نیست.» این جمله را یکی از بزرگان سینما می‌گوید.

دیده شدن و جذب مخاطب شاید از اولین اهداف یک فیلم است. جذابیت جز جدایی ناپذیر «فیلم‌های حریم خصوصی» است. شاید لذتی که از تماشای یک دقیقه از «فیلم‌های حریم خصوصی» برای بیننده حاصل می‌شود را نتوان با چیز دیگری جایگزین کرد. این موضوع، مسائل مربوط به تبلیغات پر سر و صدا و بعضاً جعلی که سایر فیلم‌ها بعنوان راهکار برای جذب مخاطب بکار می‌برند را برای این فیلم‌ها متنفی می‌کند.

 

 اصولاً مخالفت با حکومتِ وقت و دولت و مسولان و متولیان فرهنگی از ضروریات بحث روشنفکریست. این مهم، در بین اهالی سینما که قریب به اتفاق از روشنفکران یک جامعه هستند به وضوح قابل مشاهده است. بنابراین یک فیلمساز تا جایی که بتواند این وابستگی به حکومت و ارکان دولت را چه در بحث نرم افزاری و فکری (همانگونه که در شماره 1 بحث شد) و چه در بحث سخت افزاری کاهش بدهد، در کار خود و در بیان اندیشه خود موفق‌تر خواهد بود. در «فیلم‌های حریم خصوصی» این وابستگی از لحاظ امکانات به طرز غیر قابل باوری به حداقل ممکن می‌رسد. اکثر این آثار در مکان‌های خصوصی و خانه‌های مسکونی شخصی و با ابتدایی‌ترین تجهیزات ساخته و آماده‌ی نمایش می‌شوند. استفاده از دوربین‌های هندی‌کم خانگی و یا حتی تصویربرداری بوسیله تلفن همراه گواه این ادعاست.

 

این‌که بتوان یک اثر سینمایی را به راحتی و همزمان در اختیار مخاطب قرار داد از مسائل مهمی بوده که صنعت سینما همواره با آن روبرو بوده است.

 

«فیلم‌های حریم خصوصی» از این حیث نیز از امتیاز خوبی برخوردارند. تبادل این فیلم‌ها به صورت خودجوش و مردمی و در نسخه‌های زیاد با کیفیت‌های مختلف و بدون وابستگی به ارگان‌های دولتی و بدون ترس از قاچاق فیلم‌ها صورت می‌گیرند. امکان دانلود این آثار علی رغم سرعت پایین اینترنت، با توجه به حجم کمی که دارند، بسهولت امکان‌پذیر است. حتی افرادی که به اینترنت دسترسی ندارند، بوسیله تکنولوژی بلوتوث نقش بسزایی در رواج و همه‌گیر شدن «فیلم‌های حریم خصوصی» می‌توانند ایفا کنند.

جالب اینجاست که خواست صاحب اثر در جلوگیری از همه‌گیر شدن اثرش بی‌فایده است. یعنی حتی اگر  اثر خود را از بین هم برده باشد، ممکن است افراد علاقه‌مند به این سبک از سینما، با ترفندهای گوناگون، اثر را از حافظه تلفن همراه یا هارد رایانه‌ی او، بازیابی کرده و در اختیارعموم قرار دهند. این رفتار، مصداق عینی و عملی جمله‌ی «هنر، متعلق به همه‌ی مردم است.» می‌باشد.

 

شاید همه کس نتوانند در سایر ژانرهای سینمایی فعالیت کنند، ولی ژانر «فیلم‌های حریم خصوصی» بستر مساعدی برای حضور چهره‌های گمنام و در عین حال مستعد برای بروز استعدادها و توانایی‌هایشان است. در این گونه از آثار، یک نفر در آن واحد می‌تواند، نویسنده، بازیگر، کارگردان، نورپرداز، صدابردار، آهنگساز، گریمور، تدوینگر، منشی صحنه و سایر عوامل فیلم خود باشد.

حضور در این فیلم‌ها به هیچ وجه مستلزم داشتن تحصیلات آکادمیک، چشمان آبی، رابطه‌ی قوی با بازیگران سرشناس، شرکت در کلاس‌های آموزشگاه‌های سینمایی و ... نیست.

 

با توجه به افزایش روز افزون تهاجم فرهنگی، مطمئناً پرداختن به این ژانر در تقویت پایه‌های فرهنگی و آداب و رسوم سنتی موثر واقع می‌شود. نسل جدید با بسیاری از آداب و سنن رایج در بین نسل گذشته بیگانه‌اند. بنابراین می‌توان با ساخت فیلم‌هایی از قبیل جشن تولد، مجالس مولودی‌ زنانه، مراسم حنابندان، جشن عروسی، حمام زایمان و ... و تشویق نسل جدید به تماشای این فیلم‌ها کمک شایانی به حفظ آداب و سنن کرد. مشاهده‌ی این آداب و رسوم بصورت فیلم در بسیاری از موارد از ساعت‌ها پژوهش و مطالعه در مورد این موضوعات، اثرگذاری بیشتری دارد.

 

شاید برای همه (چه از لحاظ مالی و چه از لحاظ غیر مالی) امکان برگزاری مجالس شادی و جشن نباشد. با توجه به فضای خسته‌کننده و خموده‌ی حاکم بر اکثر تولیدات تلویزیونی و فضای سنگین سانسور محصولات سینمایی، جهت جلوگیری از روی آوردن مخاطبان به محصولات غربی و تماشای ماهواره، می‌توان بستر را برای تماشای این گونه از فیلم‌های ساخت داخل فراهم کرد. ضمن اینکه می‌توان تماشای «فیلم‌های حریم خصوصی» را به منزله‌ی شریک کردن دیگران در شادی‌هایمان و افزایش حس صمیمیت در بین آحاد مردم دانست.

 

تماشای «فیلم‌های حریم خصوصی» چهره‌های سرشناس و مطرح جامعه و مقایسه رفتار آنها در فیلم با رفتاری که در خارج از فیلم و در مجامع عمومی از خود بروز می‌دهند، در بسیاری از موارد از چهره‌ی واقعی این افراد پرده برداشته است که رسیدن به این هدف با سایر راه‌های موجود و ممکن، عملاً غیرممکن است.

10- کم هزینه بودن

«فیلم‌های حریم خصوصی» کم هزینه‌ترین محصولات سینمایی هستند. دستیابی به اهداف ذکر شده بالا( 9 مورد ذکر شده در فوق) با سایر ژانرهایی در بسیاری از موراد غیرممکن و در صورت امکان با هزینه‌های زیادی همراه است؛ این در حالیست که «فیلم‌های حریم خصوصی» با هزینه بسیار ناچیزی (در حد صفر) یک اثر تاثیرگذار و بیادماندنی را در ذهن مخاطب و کارنامه سینمایی فیلمساز و تاریخ سینما به جا می‌گذارد.

 

نمونه‌های بالا جزئی از ویژگی‌های و امتیازهای خاص «فیلم‌های حریم خصوصی» نسبت به سایر ژانرهای سینمایی است.
 

باتوجه به موارد ذکر شده، جا دارد که مسوولان امر توجه ویژه‌ای را به این گونه از آثار سینمایی داشته باشند و از موضع سرسختانه‌ی خود مبنی بر جلوگیری از اشاعه‌ی فرهنگ ساخت این فیلم‌ها پایین بیایند تا شاهد رشد روز افزون سینمای بومی و شناساندن چهره‌های جدید به عالم سینما باشیم.
 

به امید روزی که تک‌تک ما حداقل یک «فیلم حریم خصوصی» از خود برای مخاطب فهیم و مشتاق به یادگار گذاشته باشیم ...