۲ میلیون دانش‌آموز پای هوش مصنوعی آمدند؛ «ایران دیجیتال ۲» کلید خورد

به گزارش گروه خبرگزاری دانشجو؛ عمادالدین فاطمی‌زاده، رئیس ستاد توسعه فناوری و کاربردی‌سازی هوش مصنوعی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری در رویداد اختتامیه «ایران دیجیتال ۱۴۰۵» که در دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد، اظهار کرد: امروزه در زندگی روزمره از جمله بخش‌های صنعت، کسب‌وکار، سلامت و سایر حوزه‌های گوناگون، شاهد ورود و تا حدودی غلبه هوش مصنوعی هستیم و حوزه آموزش نیز از این قاعده مستثنا نیست.

وی گفت: هوش مصنوعی به‌عنوان یک فناوری آموزشی، شیوه‌های تدریس و یادگیری را تحت تأثیر قرار داده و حتی شیوه‌های ارزیابی جدیدی را نیز به ما تحمیل خواهد کرد.

فاطمی‌زاده افزود: درباره مزایا و چالش‌هایی که هوش مصنوعی با خود به همراه دارد مباحث فراوانی مطرح و پژوهش‌های متعددی انجام شده است؛ همچنین پرسش‌های بی‌پاسخ بسیاری از جمله در حوزه شیوه‌های ارزیابی وجود دارد که در حال حاضر قصد ورود تفصیلی به آنها را نداریم، اما نکته بنیادین درباره نفوذ این فناوری در حوزه آموزش آن است که تصور عمومی از فناوری آموزشی ممکن است معطوف به ابعاد سخت‌افزاری، ابزاری یا نرم‌افزاری آن باشد، در حالی که بُعد اصلی و مورد توجه، «بُعد حل مسئله» است.

رئیس ستاد توسعه فناوری و کاربردی‌سازی هوش مصنوعی معاونت علمی تصریح کرد: بُعد حل مسئله مؤلفه‌ای است که با تلفیق سخت‌افزار، نرم‌افزار و برخورداری از یک دیدگاه راهبردی، به تجزیه و تحلیل برنامه‌های آموزشی می‌پردازد؛ این رویکرد پس از رصد مشکلات و معضلات، علل چالش‌ها و راه‌های رفع موانع را شناسایی کرده و در نهایت راهکار‌های مؤثر را ارائه می‌دهد.

وی متذکر شد: تصور عمومی از هوش مصنوعی در آموزش و بسیاری از حوزه‌های دیگر، غالباً به ابزار‌هایی محدود می‌شود که قادرند در کوتاه‌ترین زمان ممکن به یک پرسش پاسخ دهند، محتوایی تولید کنند یا فرایند تدریس و یادگیری را کوتاه و ساده سازند؛ اما کارکرد هوش مصنوعی در عرصه آموزش باید فراتر از صرفاً یک ابزار پاسخ‌گو یا تولیدکننده محتوا تعریف شود.

فاطمی‌زاده ادامه داد: ارزش واقعی این فناوری زمانی نمایان می‌شود که بتوانیم با شناخت دقیق نیاز‌های یادگیرنده ــ نظیر جامعه دانش‌آموزی در طرح ایران دیجیتال ــ و از طریق تحلیل مسائل آموزشی و طراحی راهکار‌های مناسب، به ارتقا و بهبود فرایند یادگیری کمک کنیم.

وی تأکید کرد: بنابراین، مسئله اصلی این نیست که هوش مصنوعی چه اقداماتی می‌تواند انجام دهد، بلکه پرسش بنیادین این است که ما با چه هدف و رویکردی از آن بهره می‌گیریم؛ ما باید به‌جای تکیه بر پاسخ‌های آمادهِ متکی بر داده‌های آموزشی موجود در مدل‌های زبانی، بسترسازی لازم را برای یادگیری عمیق‌تر، تقویت تفکر انتقادی و توانمندسازی فراگیران فراهم سازیم.

رئیس ستاد هوش مصنوعی معاونت علمی با بیان اینکه هدف ما صرفاً به‌کارگیری یک ابزار نوظهور نیست، اظهار داشت: نقطه تمرکز ما این است که مشخص کنیم هر فرد در فرایند آموزش با توجه به سطح و جایگاه خود ــ اعم از معلم، دانش‌آموز، مدیر، کارشناس یا کارمند ــ با چه هدفی می‌تواند از هوش مصنوعی استفاده کند تا توانمندی‌های خود را در جایگاهی که قرار دارد ارتقا بخشد.

وی با تأکید بر اینکه نباید هوش مصنوعی را جایگزین تفکر و یادگیری انسانی کرد، گفت: این فناوری باید در خدمت فرایند یادگیری قرار گیرد و نقش تسهیل‌گر را ایفا کند. ممکن است هوش مصنوعی قادر باشد در بازه زمانی بسیار کوتاهی پاسخی تولید کند، ویدئویی را تحلیل نماید، متنی را به ویدئو تبدیل کند یا برعکس، ویدئو را به متن درآورد؛ اما آنچه فراتر از هر فناوری دیگری همواره به انسان وابسته باقی می‌ماند، مؤلفه‌هایی همچون خلاقیت، پرسشگری، تفکر انتقادی، مسئولیت‌پذیری، شفافیت و توانایی حل مسئله است.

فاطمی‌زاده با اشاره به آغاز فاز جدید این طرح ملی اعلام کرد: ما از امروز این مرحله را تحت عنوان طرح «ایران دیجیتال ۱» نام‌گذاری می‌کنیم؛ طرحی که در جریان آن با همت دانش‌آموزان و همکاری مجموعه جونیورا و با ارائه پروژه‌های بسیار جذاب، حدود ۲ میلیون دانش‌آموز تحت آموزش قرار گرفتند.

وی افزود: معاونت علمی و ستاد توسعه فناوری و کاربردی‌سازی هوش مصنوعی، طرح «ایران دیجیتال ۲» را با دو ویژگی محوری اجرا خواهند کرد؛ نخست آنکه با توجه به ورود افراد جدید به همین دوره‌ها، با اتکا به بازخورد‌های دریافتی از جامعه دانش‌آموزی و وزارت آموزش‌وپرورش، فرایند‌ها مورد بازنگری قرار خواهند گرفت؛ ویژگی دوم نیز ناظر به ادامه مسیر برای خروجی‌های این طرح است تا برای دانش‌آموزانی که دوره قبلی را با موفقیت سپری کرده‌اند برنامه‌ریزی جدیدی تعریف شود که این چارچوب را ذیل عنوان طرح «ایران دیجیتال ۲» پیش خواهیم برد.

وی با تأکید بر افق بلندمدت این رویداد تصریح کرد: ما در اختتامیه طرح «ایران دیجیتال» و مسابقه هوش مصنوعی دانش‌آموزان، صرفاً پایان یک مسابقه را جشن نمی‌گیریم، بلکه در حال رقم زدن بخشی از آینده فناوری کشور هستیم؛ «ما» یعنی دانش‌آموزان، والدین، وزارت آموزش‌وپرورش، بخش خصوصی و نهاد‌های دولتی که در نقش مجری یا حامی حضور دارند و این آینده دقیقاً امروز در حال شکل‌گیری است.

فاطمی‌زاده افزود: در فرایند شکل‌دهی به این آینده، نباید فقط کار با ابزار‌ها را به دانش‌آموزان بیاموزیم، بلکه باید آنان را با تکالیف جدی و اصیلی که در پیرامون و محل زندگی خود مشاهده می‌کنند مواجه سازیم؛ باید مشکلات جدی کشور و محیط پیرامونی را به‌درستی ببینیم ــ همان نمونه‌هایی که در طرح‌های دانش‌آموزان نیز مشهود بود ــ و به آنان آموزش دهیم که چگونه یک مسئله واقعی را، نه لزوماً با تکیه بر پایگاه‌های داده (دیتابیس‌های) آماده، بلکه از مسیر طرح پرسش درست حل کرده و از هوش مصنوعی برای حل معضلات جدی جامعه بهره بگیرند.

رئیس ستاد هوش مصنوعی معاونت علمی گفت: دانش‌آموزان عزیزی که در این مسابقه شرکت کرده‌اند صرفاً برندگان یک جایزه نیستند، بلکه دستاورد مهم‌تر از این جایزه، تجربه ارزشمندی است که کسب کرده‌اند؛ اینکه یاد گرفتند چگونه ایده خود را به پروژه و سپس به محصول تبدیل کنند، یک مسئله واقعی را به راهکار برسانند و آن راهکار را در قالب محصول پیاده‌سازی نمایند. همچنین آموختند که خلاقیت خود را پرورش دهند، چندین بار طعم شکست را بچشند و دوباره تلاش کنند تا در نهایت محصولی مفید خلق شود.

وی با مخاطب قرار دادن نسل نوجوان یادآور شد: پیام امروز ما به همه دانش‌آموزان عزیز این است که آینده را صرفاً کسانی نمی‌سازند که فناوری را می‌شناسند، بلکه آینده را افرادی رقم می‌زنند که بتوانند با استفاده از فناوری‌های موجود، مسائل واقعی زندگی را حل کنند؛ ما نباید خود را کاربر صرف یک فناوری بدانیم که در پرتگاه و قعر شکاف دیجیتال گرفتار شده است، بلکه باید خود را حل‌کننده مسائل جاری کشور به مدد این فناوری تعریف کنیم.

فاطمی‌زاده در بخش پایانی اظهارات خود ضمن قدردانی از عوامل این طرح خاطرنشان کرد: از برگزارکنندگان این رویداد، معلمان، مربیان و مدیرانی که در مسیر آموزش و پرورش این استعداد‌ها تلاش می‌کنند صمیمانه تقدیر می‌کنم و مهم‌تر از همه، سپاسگزار خانواده‌های محترم هستم؛ همچنین به همه برگزیدگان صمیمانه تبریک می‌گویم.

وی تأکید کرد: امیدواریم این جوایز برای شما خط پایان تلقی نشود، بلکه نقطه آغاز یک مسیر طولانی، بالنده و سرشار از امید باشد؛ مسلماً آینده متعلق به کسانی نیست که صرفاً ابزار‌های بیشتری در اختیار دارند، بلکه آینده در دستان کسانی خواهد بود که از ابزار‌ها به‌صورت آگاهانه، خلاقانه، مسئولیت‌پذیرانه و شفاف برای بهبود کیفیت زندگی نوع بشر استفاده کنند.