تشخیص زودهنگام بیماری قلبی با مولکول‌های کوچک تنظیم‌کننده ژن

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو؛ بیماری عروق کرونر قلب یکی از شایع‌ترین بیماری‌های قلبی‌عروقی است که می‌تواند مدت‌ها بدون علامت پیش برود و در نهایت با عوارض جدی مانند سکته قلبی یا آنژین ناپایدار خود را نشان دهد. همین ویژگی، تشخیص زودهنگام این بیماری را به یکی از اهداف مهم پژوهش‌های پزشکی تبدیل کرده است.

در همین راستا، شادان نوید از گروه آناتومی دانشکده پزشکی و مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت دانشگاه علوم پزشکی گناباد، به همراه یکی از همکاران خود، در پژوهشی مروری امکان استفاده از میکروRNAها به‌عنوان نشانگر زیستی برای تشخیص زودهنگام بیماری عروق کرونر قلب را بررسی کرده‌اند.

میکروRNAها مولکول‌های بسیار کوچکی هستند که نقش مهمی در تنظیم فعالیت ژن‌ها دارند. این مولکول‌ها می‌توانند با اتصال به RNA پیام‌رسان، روند تولید برخی پروتئین‌ها را کاهش دهند یا موجب تجزیه RNA پیام‌رسان شوند.

کدام میکروRNAها بیشتر مورد توجه‌اند؟

در این مطالعه، مقالات علمی منتشرشده از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ در پایگاه‌های پابمد و Web of Science بررسی شده‌اند. پژوهشگران با تمرکز بر ارتباط میکروRNAها، بیماری عروق کرونر، تشخیص زودهنگام و نشانگرهای زیستی، نمونه‌هایی را که بیشترین ظرفیت تشخیصی را دارند مورد بررسی قرار داده‌اند.

نتایج این بررسی نشان داد که miR-۲۱، miR-۲۰۸a و miR-۱۳۳a از جمله میکروRNAهایی هستند که بیش از سایر نمونه‌ها مورد مطالعه قرار گرفته‌اند.

بر اساس یافته‌های مرورشده، miR-۲۱ با التهاب عروقی و miR-۲۰۸a با آسیب عضله قلب ارتباط دارد. همچنین میکروRNAهایی مانند miR-۴۹۹ و miR-۱۲۶ نیز ظرفیت قابل توجهی برای استفاده در تشخیص نشان داده‌اند.

یکی از ویژگی‌های مورد توجه میکروRNAها، پایداری آنها در مایعات زیستی و الگوهای بیان مشخص است؛ ویژگی‌ای که می‌تواند امکان شناسایی تغییرات مرتبط با التهاب، سوخت‌وساز چربی، اختلال عملکرد لایه داخلی عروق و فشار اکسیداتیو را فراهم کند.

یک نشانگر کافی نیست؛ ترکیب چند میکروRNA دقیق‌تر است

یکی از نکات مهم این پژوهش، برتری استفاده از پانل‌های چندگانه میکروRNA نسبت به استفاده از یک نشانگر منفرد است.

بررسی مطالعات پیشین نشان داده است که یک پانل شامل miR-۲۱، miR-۴۹۹ و miR-۲۲۳ به شاخص دقت تشخیصی ۰.۹۳ دست یافته، در حالی که این شاخص برای پانلی شامل miR-۲۱، miR-۲۰۸a و miR-۱۳۳a برابر با ۰.۸۸ گزارش شده است.

دلیل اهمیت این رویکرد آن است که بیماری عروق کرونر حاصل یک تغییر واحد نیست و عواملی همچون التهاب مزمن، تجمع چربی، فشار اکسیداتیو و اختلال عملکرد لایه داخلی عروق در شکل‌گیری و پیشرفت آن نقش دارند.

از این رو، ترکیب چند میکروRNA می‌تواند تصویری جامع‌تر از وضعیت عروق ارائه کند. پژوهشگران همچنین امکان ترکیب این نشانگرها با شاخص‌های متداول مانند تروپونین‌ها و استفاده از الگوریتم‌های یادگیری ماشینی را به‌عنوان مسیری برای افزایش دقت تشخیص مطرح کرده‌اند.

آینده تشخیص بیماری قلبی با کمک فناوری

فناوری‌هایی مانند توالی‌یابی نسل جدید و نانوسنسورها نیز می‌توانند به توسعه روش‌های تشخیص میکروRNAها کمک کنند. توالی‌یابی نسل جدید امکان شناسایی نمونه‌های تازه‌ای مانند miR-۲۰۰c و miR-۱۴۶b-۵p را فراهم کرده و نانوسنسورها می‌توانند زمینه تشخیص سریع و غیرتهاجمی این مولکول‌ها را ایجاد کنند.

همچنین استفاده از هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی می‌تواند به تحلیل هم‌زمان چندین نشانگر و برآورد احتمال ابتلا به بیماری کمک کند؛ رویکردی که در صورت تأیید در مطالعات آینده، می‌تواند به سمت پیش‌بینی خطر و پزشکی شخصی‌سازی‌شده حرکت کند.

با این حال، میکروRNAها هنوز تا تبدیل شدن به یک ابزار تشخیصی رایج فاصله دارند. تفاوت در روش‌های اندازه‌گیری، هزینه فناوری، نیاز به زیرساخت تخصصی و احتمال تفاوت نتایج در جمعیت‌های مختلف از جمله چالش‌های پیش‌رو هستند.

پژوهشگران بر ضرورت انجام مطالعات بزرگ‌تر، استانداردسازی روش‌های نمونه‌گیری و اندازه‌گیری، طراحی کیت‌های مقرون‌به‌صرفه و اجرای کارآزمایی‌های بالینی برای ارزیابی دقیق‌تر این روش تأکید کرده‌اند.