مطالبات تهران از اربیل؛ اجرای توافق امنیتی و استرداد سران گروه‌های ضد ایرانی

 به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری دانشجو؛ محمدمهدی ملکی کارشناس مسائل عراق در گفتگویی درباره سفر اخیر بافل طالبانی، رئیس اتحادیه میهنی کردستان عراق، به تهران و دیدار وی با مقامات ارشد ایران، اظهار کرد: سفر اخیر بافل طالبانی به تهران را باید در چارچوب تحولات سیاسی، امنیتی و اقتصادی منطقه و به‌ویژه شرایط حاکم بر مرز‌های غربی ایران و شمال عراق تحلیل کرد. سطح دیدار‌های انجام‌شده در این سفر نشان می‌دهد که تهران برای گفت‌و‌گو با یکی از بازیگران مهم سیاسی اقلیم کردستان اهمیت ویژه‌ای قائل است.

وی افزود: بر اساس گزارش‌های منتشرشده، موضوعات اقتصادی و امنیتی از محور‌های اصلی رایزنی‌های بافل طالبانی در تهران بوده است. این مسئله کاملاً قابل درک است؛ چراکه روابط ایران و اقلیم کردستان صرفاً به مناسبات سیاسی محدود نمی‌شود، بلکه با موضوعاتی مانند امنیت مرزها، تجارت، انرژی، ترانزیت، تردد و معیشت مناطق مرزی پیوند مستقیم دارد.

این کارشناس مسائل عراق تصریح کرد: در حوزه امنیتی، اجرای کامل توافقنامه امنیتی میان ایران و عراق درباره گروه‌های مسلح ضد ایرانی، همچنان یکی از مطالبات جدی تهران است. این توافق صرفاً به جابه‌جایی این گروه‌ها از مناطق مرزی محدود نمی‌شود، بلکه هدف اصلی آن جلوگیری از استفاده از خاک عراق، به‌ویژه مناطق اقلیم کردستان، برای سازماندهی، آموزش، تسلیح و انجام اقدامات مسلحانه علیه ایران است.

ملکی گفت: ایران این موضوع را هم از مسیر دولت مرکزی عراق و هم در تعامل با مسئولان اقلیم کردستان دنبال کرده و واقعیت این هست که اجرای مؤثر توافق امنیتی بدون همکاری و هماهنگی بغداد و اربیل امکان‌پذیر نیست. دولت مرکزی عراق از منظر حقوقی مسئول اصلی تعهدات بین‌المللی کشور است، اما حکومت اقلیم و احزاب و نیرو‌های سیاسی مستقر در این منطقه نیز در سطح میدانی نقش مهمی در جلوگیری از فعالیت گروه‌های مسلح دارند.

وی افزود: یکی از مطالبات مهم ایران از طرف عراقی، موضوع استرداد سران و اعضای گروه‌های مزبور است که تحت تعقیب قضایی قرار دارند. ایران اسامی و مستندات مربوط به این افراد را از مسیر‌های رسمی به طرف عراقی ارائه کرده و درباره برخی از آنها نیز اعلان قرمز اینترپل مطرح شده است. طبیعتاً انتظار تهران این است که بغداد و اربیل در چارچوب قوانین داخلی، تعهدات بین‌المللی و سازوکار‌های قضایی مربوط، همکاری لازم را برای رسیدگی به پرونده این افراد و جلوگیری از تبدیل خاک عراق به محل امن فعالیت آنها انجام دهند.

این کارشناس مسائل عراق تصریح کرد: اهمیت این مسئله با توجه به تحولات ماه‌های اخیر منطقه بیشتر شده است. اظهارات ترامپ درباره ارسال سلاح به برخی گروه‌های کُردی با هدف استفاده علیه جمهوری اسلامی ایران و همچنین انتشار گزارش‌هایی درباره تلاش آمریکا و اسرائیل برای استفاده از ظرفیت گروه‌های مسلح مخالف ایران در یک سناریوی تجاوز زمینی، نشان می‌دهد که موضوع گروه‌های مسلح مستقر در پیرامون مرز‌های ایران صرفاً یک مسئله داخلی عراق نیست و ابعاد منطقه‌ای و بین‌المللی پیدا کرده است.

ملکی ادامه داد: البته درباره جزئیات این گزارش‌ها، روایت‌های متفاوتی وجود دارد و باید میان ادعا‌های رسانه‌ای و اطلاعات قطعی تفکیک قائل شد، اما از منظر امنیت ملی ایران، وجود ظرفیت مسلحانه در نزدیکی مرز‌ها و امکان بهره‌برداری بازیگران خارجی از این ظرفیت، یک تهدید جدی تلقی می‌شود. به همین دلیل تهران بر ضرورت اجرای کامل توافق امنیتی با عراق تأکید دارد.

وی افزود: ایران نیز در مواردی که تهدید مسلحانه از سوی این گروه‌ها متوجه امنیت کشور دانسته شده، بر حق دفاع مشروع خود در چارچوب ماده ۵۱ منشور ملل متحد تأکید کرده است. از نگاه تهران، خاک هیچ کشوری نباید به سکویی برای حمله علیه ایران تبدیل شود. در همین چارچوب، مواضع و اردوگاه‌های گروه‌های مسلح ضد ایرانی در مقاطع مختلف هدف قرار گرفته‌اند این کارشناس مسائل عراق تصریح کرد: در این میان نباید از شرایط امنیتی خود اقلیم کردستان نیز غافل شد. فرودگاه اربیل، پایگاه‌های نیرو‌های ائتلاف و اماکن مرتبط با حضور آمریکا در این منطقه در مقاطع مختلف هدف حملات پهپادی و موشکی قرار گرفته‌اند. این وضعیت نشان می‌دهد که اقلیم در محیطی امنیتی و شکننده قرار دارد و تداوم حضور بازیگران مسلح متعدد می‌تواند هزینه‌های قابل توجهی برای خود اقلیم نیز ایجاد کند.

ملکی گفت: از این منظر، ایران و اقلیم کردستان می‌توانند درک مشترکی از یک واقعیت داشته باشند؛ اینکه امنیت پایدار اقلیم و امنیت مرز‌های ایران در بسیاری از موارد به یکدیگر پیوند خورده‌اند. هر اندازه اربیل بتواند مانع از تبدیل شدن خاک خود به میدان فعالیت گروه‌های مسلح و رقابت بازیگران خارجی شود، زمینه برای توسعه روابط اقتصادی و سیاسی با تهران نیز مساعدتر خواهد شد.

وی افزود: سفر بافل طالبانی به تهران را می‌توان در همین چارچوب، تلاشی برای مدیریت همزمان مسائل امنیتی، اقتصادی و سیاسی دانست. ایران از یک سو بر اجرای تعهدات امنیتی و جلوگیری از فعالیت گروه‌های مسلح تأکید دارد و از سوی دیگر، توسعه مناسبات اقتصادی و تجاری با اقلیم را دنبال می‌کند.

این کارشناس مسائل عراق در پایان تصریح کرد: روابط تهران و اربیل زمانی می‌تواند از ثبات بیشتری برخوردار شود که مطالبات امنیتی به سازوکار‌های عملی و قابل سنجش تبدیل شود و در کنار آن، ظرفیت‌های اقتصادی و تجاری دو طرف نیز توسعه پیدا کند.