۵۰۰ سایت در جنگ ۴۰ روزه آسیب دید / تهران ۵۹ درصد اقتصاد دیجیتال کشور را در اختیار دارد

به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری دانشجو،نشست خبری «همگرایی در اقتصاد دیجیتال؛ از سنجش تا ارزیابی آثار» با محوریت تشریح روش‌های سنجش اقتصاد دیجیتال و بررسی الزامات ارزیابی آثار سیاست‌های این حوزه برگزار شد. در این نشست، موضوع اندازه‌گیری سهم اقتصاد دیجیتال در اقتصاد ایران، کیفیت داده‌های مورد استفاده، ضرورت انتشار داده‌های پایه و حرکت از سنجش اندازه اقتصاد دیجیتال به سمت پایش توسعه و سیاست‌سنجی مورد تاکید قرار گرفت.

احسان چیت‌ساز، معاون سیاستگذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال، در نشست «همگرایی در اقتصاد دیجیتال» با اشاره به اهمیت اندازه‌گیری اقتصاد دیجیتال اظهار کرد: در کنار توسعه سرمایه و خدمات هوشمند، یک پرسش اساسی مطرح است؛ از کجا می‌دانیم اقداماتی که انجام داده‌ایم به نتیجه موردنظر رسیده‌اند و دستاورد‌های ایجادشده حاصل سیاست‌گذاری بوده یا تحت تاثیر مجموعه‌ای از عوامل و متغیر‌های دیگر شکل گرفته است؟

چیت‌ساز با اشاره به آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌های ارتباطی در جریان بحران‌های اخیر گفت: بیش از ۵۰۰ سایت ارتباطی و بخش‌های گسترده‌ای از شبکه فیبر نوری کشور در جریان شرایط خاص و جنگی دچار خسارت شد.

چیت‌ساز با اشاره به سیاست‌های توسعه زیرساخت ارتباطی و اقتصاد دیجیتال افزود: باید مشخص شود توسعه زیرساخت تا چه اندازه به استفاده موثر بنگاه‌های اقتصادی منجر شده است. همچنین لازم است میزان اثرگذاری حمایت از کسب‌وکار‌های اقتصاد دیجیتال بر افزایش بهره‌وری و ایجاد اشتغال پایدار مورد ارزیابی قرار گیرد.

وی ادامه داد: در حوزه خدمات دیجیتال نیز باید بررسی شود آیا توسعه این خدمات توانسته زمان و هزینه مردم را کاهش دهد و آیا فرصت‌های اقتصادی ناشی از اقتصاد دیجیتال در سراسر کشور گسترش پیدا کرده است یا همچنان تمرکز این فرصت‌ها در مناطق خاصی وجود دارد.

سه سطح برای سنجش اقتصاد دیجیتال

معاون سیاستگذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال با تاکید بر تفاوت میان «اندازه‌گیری اقتصاد دیجیتال» و «ارزیابی سیاست‌های این حوزه» بیان کرد: اندازه اقتصاد دیجیتال به ما می‌گوید سهم و ترکیب این بخش در تولید ناخالص داخلی چقدر است، اما برای سیاست‌گذاری موثر باید یک سطح دیگر به نام پایش توسعه نیز مورد توجه قرار گیرد تا مشخص شود اقتصاد دیجیتال در چه مسیری حرکت می‌کند.

وی سطح سوم را «سیاست‌سنجی» دانست و توضیح داد: در سیاست‌سنجی باید پرسید کدام سیاست، برای چه گروهی، با چه هزینه‌ای و تا چه اندازه موثر بوده است. این پرسش، کیفیت بالاتری برای ارزیابی سیاست‌های اقتصادی ایجاد می‌کند.

چیت‌ساز تاکید کرد: برای رسیدن به چنین سطحی از ارزیابی، انتشار داده‌های مبنا برای پژوهشگران، دانشگاهیان و رسانه‌ها ضروری است. مرکز آمار ایران نیز باید داده‌های خام مورد نیاز را با رعایت ملاحظات مربوط به اطلاعات شرکت‌ها منتشر کند تا امکان انجام سنجش‌های دقیق‌تر درباره آثار سیاست‌های اقتصادی فراهم شود.

چرا باید اثر سیاست‌های اقتصاد دیجیتال اندازه‌گیری شود؟

چیت‌ساز با اشاره به نقش رسانه‌ها در سیاست‌سنجی گفت: وقتی داده‌های پایه در اختیار رسانه‌ها قرار داشته باشد، امکان طرح پرسش‌های دقیق‌تر و انجام تحلیل‌های متمایز فراهم می‌شود و رسانه می‌تواند نقش موثرتری در مسیر توسعه کشور ایفا کند.

وی درخصوص ضرورت ارزیابی آثار واقعی سیاست‌های اقتصاد دیجیتال ذکر کرد: در حوزه ارتباطات باید بررسی شود افزایش تعداد نقاط تحت پوشش تا چه اندازه به عدالت ارتباطی منجر شده و چه تعداد بنگاه اقتصادی توانسته‌اند از اتصال باکیفیت استفاده کنند.

معاون سیاستگذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال درباره توسعه فیبر نوری نیز اظهار کرد: باید مشخص شود توسعه فیبر نوری تا چه اندازه توانسته به توزیع عادلانه‌تر فرصت‌های اقتصادی کمک کند و آیا همچنان تمرکز فرصت‌ها در مناطق مرکزی کشور وجود دارد.

چیت‌ساز افزود: در ارزیابی آثار اقتصاد دیجیتال باید تغییر هزینه فعالیت‌های اقتصادی، میزان افزایش بهره‌وری و تاثیر این تحولات بر مزیت رقابتی کشور نیز بررسی شود. همچنین فقط تعداد افرادی که آموزش دیده‌اند معیار مناسبی نیست و باید مشخص شود آموزش‌های ارائه‌شده تا چه اندازه به اشتغال موثر، افزایش بازده مالی بنگاه‌ها و ایجاد اشتغال پایدار منجر شده است.

هر برنامه توسعه باید اثر خود را قابل اندازه‌گیری کند

معاون سیاستگذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال با اشاره به ضرورت تعیین شاخص‌های مشخص برای برنامه‌های توسعه گفت: هر برنامه توسعه‌ای باید مشخص کند چه تغییری را برای چه کسانی، در چه بازه زمانی و با چه شاخص‌هایی دنبال می‌کند. در این صورت می‌توان انتظار داشت مدیریت هوشمند، مسیر پیشرفت را دقیق‌تر مشخص کند.

چیت‌ساز درباره همکاری وزارت ارتباطات با مرکز آمار ایران برای بهبود روش اندازه‌گیری اقتصاد دیجیتال نیز خاطرنشان کرد: جلسات متعددی با مرکز آمار ایران برگزار شده تا روش‌شناسی اندازه‌گیری دقیق‌تر شود. در این مسیر تلاش می‌کنیم از روش‌های برآوردی فاصله بگیریم و بیشتر به سمت اندازه‌گیری مبتنی بر داده‌های ثبتی، صورت‌های مالی شرکت‌ها، حساب‌های ملی و سایر داده‌های قابل اتکا حرکت کنیم.

وی اعتبارسنجی و تطبیق داده‌ها را یکی از محور‌های این فرآیند دانست و افزود: استفاده از روش‌های مختلف برای اعتبارسنجی متقابل داده‌ها می‌تواند کیفیت و قابلیت اتکای آمار اقتصاد دیجیتال را افزایش دهد و امکان پژوهش‌های دقیق‌تر را فراهم کند.

رشد اقتصاد دیجیتال همیشه نتیجه حمایت دولت نیست

معاون سیاستگذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال با تاکید بر ضرورت بررسی رابطه میان مداخلات سیاستی و نتایج اقتصادی گفت: در سیاست‌سنجی باید مشخص شود کدام سیاست به هدف خود رسیده، کدام سیاست موفق نبوده و نیاز به اصلاح دارد و آیا اساسا میان اقدامات انجام‌شده و رشد اقتصادی رابطه علت و معلولی وجود دارد یا خیر.

چیت‌ساز ادامه داد: برای نمونه، در برخی تحلیل‌ها رشد اقتصاد دیجیتال در دهه ۱۳۹۰ به عملکرد یک دستگاه دولتی یا مجموعه‌ای از همکاری‌های دولتی نسبت داده می‌شود، اما بررسی دقیق‌تر می‌تواند نتایج متفاوتی ارائه دهد.

وی توضیح داد: ممکن است توسعه اقتصاد دیجیتال ارتباط مستقیمی با میزان حمایت‌های مالی دولت در لایه دوم اقتصاد نداشته باشد و بخش مهمی از این رشد تحت تاثیر توسعه پهن‌باند و شکل‌گیری نهاد‌های سرمایه‌گذاری خصوصی اتفاق افتاده باشد. در چنین حالتی، سهم مداخلات دولتی در ایجاد این رشد باید به‌صورت دقیق‌تری بررسی شود.

چیت‌ساز سیاست‌سنجی را ابزاری برای روشن شدن رابطه میان مداخلات سیاستی و رشد اقتصاد دیجیتال دانست و گفت: این نوع ارزیابی کمک می‌کند میزان اثرگذاری هر سیاست بر توسعه اقتصاد دیجیتال دقیق‌تر مشخص شود و عملکرد مدیران نیز برای رسانه‌ها و مردم قابل مشاهده‌تر باشد.

حرکت از برآورد به اندازه‌گیری دقیق‌تر اقتصاد دیجیتال

معاون وزارت ارتباطات در ادامه با اشاره به موضوع اصلی نشست اظهار کرد: در بحث روش‌شناسی اندازه‌گیری اقتصاد دیجیتال، تلاش می‌کنیم از روش‌های برآوردی به سمت روش‌های دقیق‌تر اندازه‌گیری حرکت کنیم و با استفاده از سازوکار‌های مختلف، اعتبارسنجی متقابل داده‌ها را انجام دهیم.

چیت‌ساز تاکید کرد: انتظار از رسانه‌ها این است که در پایان این فرآیند، ضرورت انتشار داده‌های مورد نیاز مردم، پژوهشگران و رسانه‌ها را پیگیری کنند تا امکان انجام سنجش‌های مضاعف و تحلیل‌های دقیق‌تر فراهم شود.

وی خاطرنشان کرد: تکلیف مرکز آمار ایران نباید به انتشار یک عدد درباره سهم اقتصاد دیجیتال در تولید ناخالص داخلی محدود شود، بلکه باید اندازه‌گیری دقیق‌تر و باکیفیت‌تر و ایجاد پایگاه‌های داده متقاطع برای سنجش اقتصاد دیجیتال دنبال شود؛ داده‌هایی که بتوانند بینش‌های اساسی‌تری برای توسعه اقتصادی کشور فراهم کنند.

تشکیل کارگروه ویژه برای سنجش اقتصاد دیجیتال

غلامرضا گودرزی، رئیس مرکز آمار ایران، نیز با تشریح روند محاسبه سهم اقتصاد دیجیتال گفت: پس از ابلاغ این ماموریت به مرکز آمار، کارگروهی با حضور کارشناسان مرکز آمار و پژوهشکده آمار، نمایندگان وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و وزارت صنعت، معدن و تجارت، استادان دانشگاه، تشکل‌های تخصصی و فعالان این حوزه تشکیل شد.

گودرزی درباره تدوین روش‌شناسی سنجش اقتصاد دیجیتال اظهار کرد: هدف مرکز آمار این بود که نظام‌نامه سنجش بر پایه اصول علمی، یافته‌های جدید و اجماع کارشناسی تدوین شود تا امکان اندازه‌گیری متغیرهای اقتصاد دیجیتال در سطوح مختلف فراهم شود. در این فرآیند نیز از دیدگاه استادان و صاحب‌نظران استفاده شد.

سهم ۵۹ درصدی تهران از اقتصاد دیجیتال کشور

رئیس مرکز آمار ایران با اشاره به رویکرد جدید این مرکز در استفاده از داده‌های ثبتی گفت: پس از نهایی شدن نظام‌نامه، فرآیند سنجش در دو مسیر دنبال شد. مسیر نخست استفاده از داده‌های ثبتی بود؛ اقدامی همسو با برنامه مرکز آمار برای توسعه نظام آماری ثبت‌مبنا. همکاری وزارت ارتباطات، وزارت صنعت، معدن و تجارت، تشکل‌ها و تعاونی‌ها نیز در تامین داده‌های مورد نیاز این مرحله مؤثر بود.

وی افزود: در مرحله دوم، طرح آمارگیری میدانی در سراسر کشور اجرا شد و داده‌های مورد نیاز بر اساس برنامه زمانی مشخص جمع‌آوری شد. پس از برگزاری جلسات راستی‌آزمایی و بررسی نتایج، گزارش نهایی آماده شده و جزئیات آن منتشر خواهد شد.

گودرزی همچنین درباره توزیع جغرافیایی اقتصاد دیجیتال اظهار کرد: ۵۹ درصد اقتصاد دیجیتال کشور در تهران متمرکز است و پس از تهران، استان‌های اصفهان، خراسان رضوی، آذربایجان شرقی و البرز بیشترین سهم را دارند.

همکاری دستگاه‌ها دقت آمار اقتصاد دیجیتال را افزایش داد

رئیس مرکز آمار ایران همکاری میان دستگاه‌های دولتی، بخش خصوصی و نهادهای تخصصی را یکی از نتایج مهم اجرای این طرح دانست و گفت: تجربه اجرای طرح سنجش اقتصاد دیجیتال نشان داد هرچه همکاری میان دستگاه‌ها و بخش‌های مختلف بیشتر باشد، امکان تولید آمار دقیق‌تر نیز افزایش پیدا می‌کند.

گودرزی توضیح داد: در نخستین مرحله، کمیته مشترکی برای یکسان‌سازی تعاریف، مبانی و روش‌شناسی سنجش تشکیل شد. پس از آن نیز جلسات متعددی با فعالان دولتی و خصوصی برگزار شد تا درباره چارچوب اندازه‌گیری به یک اجماع کارشناسی برسیم و سپس فرآیند سنجش میدانی آغاز شد.

وی تاکید کرد: مشارکت دستگاه‌ها و فعالان اقتصادی در این فرآیند، یکی از پایه‌های اصلی افزایش دقت در سنجش و سیاست‌سنجی اقتصاد دیجیتال بود.

داده‌های دولتی و خصوصی به‌عنوان سرمایه آماری کشور

گودرزی با اشاره به استفاده از روش «ثبتی‌مبنا» در تولید آمار گفت: داده‌هایی که در سامانه‌های دولتی و خصوصی ثبت می‌شوند، بخشی از سرمایه ملی کشور هستند. ایجاد سازوکار اشتراک‌گذاری این داده‌ها در ابتدا با دشواری‌هایی همراه بود، اما در نهایت همکاری دستگاه‌ها نشان داد استفاده مشترک از داده‌های ثبت‌شده می‌تواند ضریب اطمینان و دقت آمارهای رسمی را افزایش دهد.

رئیس مرکز آمار ایران افزود: تجربه استفاده از داده‌های ثبتی در سنجش اقتصاد دیجیتال قرار است در سایر حوزه‌های آماری نیز توسعه پیدا کند. مدل مورد استفاده در این طرح در برنامه سرشماری عمومی نفوس و مسکن نیز مورد استفاده قرار خواهد گرفت.

وی درباره ترکیب داده‌های مورد استفاده در طرح‌های آماری گفت: در نظام‌های آماری جدید، داده‌های ثبتی در کنار پیمایش‌های میدانی قرار می‌گیرند. در طرح سنجش اقتصاد دیجیتال نیز متناسب با حجم نمونه و توزیع استانی، آمارگیران در نقاط مختلف کشور داده‌های میدانی را جمع‌آوری کردند و این اطلاعات پس از اتصال به داده‌های ثبتی مورد استفاده قرار گرفت.

مرکز آمار وارد قضاوت درباره سیاست‌ها نمی‌شود

رئیس مرکز آمار ایران درباره نقش این نهاد در تحلیل نتایج اقتصاد دیجیتال اظهار کرد: وظیفه اصلی مرکز آمار، تولید داده‌ها و آمارهای دقیق، معتبر و استاندارد برای تصمیم‌گیران و سیاست‌گذاران است و این مرکز وارد تحلیل‌های محتوایی، بررسی چرایی تحولات یا قضاوت درباره تصمیم‌های سیاستی نمی‌شود.

گودرزی ادامه داد: مرکز آمار در چارچوب وظایف خود تحلیل‌های توصیفی ارائه می‌کند، اما تحلیل سیاست‌ها و تصمیم‌گیری درباره نتایج حاصل از آن‌ها در حیطه مسئولیت سیاست‌گذاران و نهادهای تخصصی قرار دارد.

وی از انتشار گزارش تفصیلی سنجش اقتصاد دیجیتال خبر داد و گفت: این گزارش در درگاه رسمی مرکز آمار ایران منتشر خواهد شد و جزئیات تفکیکی آن می‌تواند برای پژوهشگران، رسانه‌ها و مدیران مورد استفاده قرار گیرد. مرکز آمار نیز از دریافت نظرات و پیشنهادهای صاحب‌نظران برای ارتقای نظام آماری استقبال می‌کند.

گزارش تفصیلی اقتصاد دیجیتال منتشر می‌شود

گودرزی درباره زمان انتشار گزارش تفصیلی اقتصاد دیجیتال بیان کرد: گزارش جامع و تفصیلی سنجش اقتصاد دیجیتال در درگاه رسمی مرکز آمار ایران قرار می‌گیرد و هماهنگی برای انتشار رسمی آن در حال انجام است.

وی با اشاره به فرآیند تولید آمارهای تخصصی توضیح داد: انتشار برخی آمارهای رسمی به زمان تولید و نهایی شدن داده‌های پایه در دستگاه‌ها و بخش‌های مرتبط وابسته است. پس از دریافت داده‌های اولیه، مرکز آمار فرآیند پالایش، سنجش و محاسبات آماری را انجام می‌دهد.

رئیس مرکز آمار ایران درباره داده‌های مورد استفاده برای سنجش اقتصاد دیجیتال گفت: بخشی از اطلاعات مورد نیاز از صورت‌های مالی شرکت‌ها و فعالان این حوزه به دست می‌آید. صورت‌های مالی نیز معمولا پس از برگزاری مجامع شرکت‌ها در سال بعد نهایی می‌شود، اما همکاری وزارت ارتباطات و فعالان بخش خصوصی در ارائه داده‌ها به اجرای این طرح کمک کرد.

اقتصاد دیجیتال صاحب تقویم انتشار آماری می‌شود

گودرزی با تاکید بر ضرورت کاهش فاصله زمانی میان تولید و انتشار آمار اقتصاد دیجیتال توضیح داد: مرکز آمار تلاش می‌کند با استفاده از زیرساخت‌های ایجادشده، داده‌های این حوزه را در کوتاه‌ترین زمان ممکن استخراج و در اختیار تصمیم‌گیران قرار دهد.

وی افزود: هدف این است که اطلاعات سال‌های آینده نیز در سریع‌ترین زمان پس از نهایی شدن صورت‌های مالی شرکت‌ها دریافت و پردازش شود تا آمار اقتصاد دیجیتال با فاصله زمانی کمتری منتشر شود.

رئیس مرکز آمار ایران اعلام کرد: با نهایی شدن روش‌شناسی و سرعت گرفتن فرآیند محاسبات، آمار اقتصاد دیجیتال نیز مانند سایر شاخص‌های رسمی کشور دارای تقویم انتشار مشخص خواهد شد و داده‌ها بر اساس زمان‌بندی مصوب منتشر می‌شوند.

بررسی روش‌های جدید برای اندازه‌گیری اقتصاد دیجیتال

گودرزی درباره روش محاسبه سهم اقتصاد دیجیتال خاطرنشان کرد: برای اندازه‌گیری این بخش از اقتصاد، روش‌های مختلفی وجود دارد و مرکز آمار در مرحله نخست بر یک روش‌شناسی استاندارد به توافق رسیده است.

وی ادامه داد: کارگروه و کمیته روش‌شناسی همچنان امکان بررسی و توسعه مدل‌های دیگر را دنبال خواهد کرد. با هماهنگی‌های انجام‌شده در وزارت ارتباطات، هدف این است که انتشار آمار اقتصاد دیجیتال از این پس به‌صورت منظم، به‌موقع و مطابق تاریخ‌های مصوب انجام شود.

رئیس مرکز آمار ایران، با تشریح جزئیات اجرای طرح سنجش اقتصاد دیجیتال گفت: علاوه بر داده‌هایی که از دستگاه‌های اجرایی و تشکل‌های مرتبط در اختیار مرکز آمار قرار گرفت، بیش از ۹ هزار نمونه در سراسر کشور و در تمام استان‌ها انتخاب شد.

وی افزود: بیش از ۱۰۰ مامور آمارگیر برای جمع‌آوری اطلاعات به نمونه‌های منتخب در لایه‌های مختلف مراجعه کردند و فرایند آمارگیری میدانی را انجام دادند.

گودرزی درباره نتایج محاسبه سهم اقتصاد دیجیتال اظهار کرد: سهم اقتصاد دیجیتال در سال ۱۴۰۲ معادل ۵.۴ درصد بود و این رقم در سال ۱۴۰۳ به ۷.۱ درصد رسید.

رئیس مرکز آمار ایران همچنین از اعلام سهم اقتصاد دیجیتال در سال ۱۴۰۴ خبر داد و گفت: پیش‌بینی می‌کنیم رقم مربوط به سال ۱۴۰۴ نیز ظرف ماه آینده اعلام شود.

وی درباره پراکندگی جغرافیایی اقتصاد دیجیتال نیز بیان کرد: استان تهران بالاترین سهم را در میان استان‌های کشور دارد و پس از آن اصفهان، خراسان رضوی، آذربایجان شرقی و البرز قرار گرفته‌اند.